Dziesięć zespołów naukowców rozpoczyna badania o globalnym potencjale. 300 mln zł trafi na rozwój medycyny, kwantów i AI

300 mln zł dofinansowania z Funduszy Europejskich dla Nowoczesnej Gospodarki (FENG). To kwota, którą otrzyma 10 centrów doskonałości wybranych w ramach programu Międzynarodowe Agendy Badawcze (MAB). Ich działalność oficjalnie zainaugurowała Fundacja na rzecz Nauki Polskiej, która realizuje program MAB. Środki unijne będą wspierać przełomowe badania naukowe w obszarze m.in. biotechnologii, technologii kwantowych, sztucznej inteligencji czy badań kosmosu. Jeden z projektów dotyczy wysokoczułych detektorów, które mogą znaleźć zastosowanie m.in. w medycynie, monitorowaniu klimatu czy systemach wczesnego ostrzegania.

– Międzynarodowe Agendy Badawcze to program finansowany z Funduszy Europejskich na rzecz Nowoczesnej Gospodarki. Wpisuje się w strategiczne obszary rozwoju naszego państwa ze względu na to, że wspiera polskich naukowców, którzy testują, ale także kreują nowe technologie związane z półprzewodnikami, sztuczną inteligencją czy badaniami genetycznymi człowieka – mówi agencji Newseria prof. dr hab. inż. Maria Mrówczyńska, podsekretarz stanu w Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego.

Program MAB wspiera wyspecjalizowane, niezależne jednostki badawcze w Polsce, które realizują projekty we współpracy strategicznej z renomowanymi instytucjami naukowymi z innych krajów. Projekty, które zainaugurowano 24 lutego br., koncentrują się na priorytetowych sektorach nowoczesnej gospodarki. Technologie rozwijane w centrach mają się przyczynić m.in. do optymalizacji zużycia energii w procesach przemysłowych, wzrostu wydajności transmisji danych, zaawansowanej integracji systemów sztucznej inteligencji, zwiększenia precyzji prognoz środowiskowych czy też opracowania nowej generacji narzędzi diagnostycznych dla medycyny.

– Międzynarodowe Agendy Badawcze to program, który jest wyjątkowy z kilku powodów. Przede wszystkim dlatego, że są to największe granty indywidualne, które można otrzymać w Polsce na badania naukowe – mówi prof. dr hab. Krzysztof Pyrć, prezes Fundacji na rzecz Nauki Polskiej.

– Inwestowanie w centra doskonałości łączące ze sobą naukowców z kraju i zagranicy jest kluczową działalnością zarówno nauki, jak i pracy na rzecz Polski. Dlatego że wyniki badań, które w takich miejscach są wypracowane, są transferowane do gospodarki – podkreśla prof. Maria Mrówczyńska.

Strategicznym partnerem zagranicznym projektu MAB może być ośrodek naukowy, zarówno publiczny, jak i prywatny, który prowadzi badania naukowe na światowym poziomie i spełnia najwyższe standardy merytoryczne i organizacyjne.

– Głównym celem, który przyświeca projektom, jest nie tylko przeprowadzenie badań, ale również zgromadzenie wybitnych ludzi w jednym miejscu: osiągnięcie masy krytycznej talentów, stworzenie pewnej kultury, wysokiej jakości pracy naukowej, która sprawia, że takie centra zaczynają tworzyć dookoła jakość, kształtują nowe kadry i nową przyszłość – ocenia prof. Krzysztof Pyrć. – Chodzi o to, by te technologie były rozwijane nie w skali Polski, ale całego świata, żeby te innowacje mogły sprawić, że zarówno polska nauka, jak i technologia będą mieć globalny zasięg.

Każde z nowo otwartych centrów doskonałości otrzyma około 30 mln zł. W dotychczasowych naborach w działaniu MAB Fundacja na rzecz Nauki Polskiej przyznała 19 projektom łącznie 580 mln zł. Celem działań wyłonionych ośrodków jest skrócenie ścieżki od odkrycia naukowego do wdrożenia. Ma się to odbywać poprzez opracowanie prototypów i demonstratorów gotowych do bezpośredniego transferu do przemysłu.

– Badania naukowe, które są realizowane w ramach tych projektów, mają na celu poprawę nie tylko stanu nauki, ale również naszej gospodarki i społeczeństwa. Są nakierowane na realne efekty, które mogą być przydatne dla społeczeństwa – podkreśla prezes Fundacji na rzecz Nauki Polskiej. 

Jednym z projektów, który otrzymał dofinansowanie w ramach programu MAB, jest Astrocent, działający w strukturze Centrum Astronomicznego im. Mikołaja Kopernika PAN. Projekt dotyczy obszaru astrofizyki cząstek i koncentruje się na opracowaniu wysoko skalowalnych, wielokanałowych systemów detekcji zdolnych do rejestrowania bardzo słabych sygnałów fizycznych.

– Projekt Astrocent jest drugim projektem MAB, który otrzymaliśmy od Fundacji na rzecz Nauki Polskiej. Pierwszy projekt rozpoczął się w 2018 roku, a skończył dwa lata temu. W jego ramach rozwinęliśmy szereg technologii, które wywodzą się z astrofizyki cząstek, służą do badań podstawowych, ale mają również zastosowania rynkowe – wyjaśnia dr hab. Marcin Kuźniak, lider projektu, fizyk cząstek, profesor Centrum Astronomicznego im. M. Kopernika PAN.

W ciągu kilku lat utworzono sześć grup naukowców, które opracowały przełomowe technologie, w tym autonomiczne czujniki sejsmiczne i infradźwiękowe, nowatorskie materiały zmieniające długość fali czy też koncepcje PET z ciekłym argonem do obrazowania medycznego. To z kolei prowadzi do opracowania m.in. nowoczesnych technologii diagnostycznych.

– W nowym projekcie będziemy te zastosowania rozwijać i przybliżać do rynku. Jednym z przykładów technologii, nad którą będziemy pracować i ją docelowo komercjalizować, jest nowa metoda pozytonowej tomografii emisyjnej. Jest to technika obrazowania medycznego z zastosowaniem w onkologii. Nowe podejście, które proponujemy i które opiera się na technologiach używanych do eksperymentów z dziedziny astrofizyki cząstek, pozwala stukrotnie zmniejszyć dawkę otrzymywaną przez pacjenta, co pozwoli otworzyć tę metodę diagnostyki dla dużo szerszej populacji. Na przykład dla dzieci czy kobiet w ciąży – wyjaśnia dr hab. Marcin Kuźniak. 

Zespół Astrocent chce przekroczyć ograniczenia obecnych rozwiązań, zwiększając czułość detektorów na przykład na światło, jonizację, czyli powstawanie ładunków elektrycznych w materiale, jak również na dźwięk, drgania czy fale sejsmiczne. Rezultaty projektu MAB Astrocent mogą znaleźć zastosowanie nie tylko w medycynie, lecz również w fizyce fundamentalnej, systemach bezpieczeństwa, monitoringu środowiska, energetyce odnawialnej czy sejsmologii.

– Nasz kraj wspiera transfer wiedzy do gospodarki zarówno z takich ośrodków jak centra doskonałości, które mają w swoim DNA wpisaną konieczność komercjalizacji wyników badań, jak i z uczelni, instytutów badawczych czy instytutów Polskiej Akademii Nauk. To obowiązek wszystkich podmiotów systemu szkolnictwa wyższego, aby wiedza w nich wypracowana była komercjalizowana w sposób bezpośredni czy pośredni – przypomina prof. Maria Mrówczyńska.