Polskie miasta coraz bardziej inteligentne. Cyfryzacja i technologie ułatwiają życie mieszkańcom i przyciągają inwestorów

Polskie miasta, choć nie są światowymi czy europejskimi liderami w zakresie rozwiązań smart, coraz częściej inwestują w technologie i cyfryzacje. Wśród korzyści z takich inwestycji wymieniane są m.in. poprawa jakości życia mieszkańców, oszczędności i zrównoważony rozwój. Obszar Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii intensywnie się rozwija i stawia na technologie smart city w takich obszarach jak m.in. usługi publiczne czy monitoring środowiska. Zgodnie ze strategią rozwoju regionu cyfryzacja może zatrzymać odpływ mieszkańców z miast, zwłaszcza z ich centrów. 

– Polska jest jednym z liderów w Europie we wdrażaniu inteligentnych rozwiązań i systemów cyfrowych. Nasz BLIK jest powodem do dumy, ale jest sporo innych rozwiązań. W zdrowiu to choćby kwestia skierowań, L4, E-dowód osobisty, mObywatel – takie usługi bardzo rzadko można spotkać w innych, nawet bardziej rozwiniętych gospodarkach, tak więc w tym zakresie jest całkiem dobrze – mówi agencji Newseria Kazimierz Karolczak, przewodniczący zarządu Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii. – W miastach również powoli są wdrażane rozwiązania, które naszym mieszkańcom ułatwiają życie. Kwestia aplikacji transportowych, pewnych usług – to się dzieje. Otwieramy dane publiczne, aby na ich podstawie mogły powstawać nowe rozwiązania, już typowo komercyjne. Cyfryzacja i kierunek smart city jest już w naszym DNA. To nas interesuje i chcemy to robić.

Badania Grand View Research wskazują, że światowy rynek rozwiązań smart city był w 2024 roku wart ok. 878 mld dol., a do 2030 roku wzrośnie do 3,7 bln dol. Oznacza to wzrost średniorocznie na poziomie prawie 30 proc. Rynek napędzany jest postępującą urbanizacją. Smart miasta stawiają na zrównoważone rozwiązania, m.in. energooszczędne systemy oświetlenia, odnawialne źródła energii i technologie zielonego budownictwa, a także inteligentne sieci energetyczne czy elektromobilność. Jednym z najpopularniejszych rozwiązań smart są inteligentne systemy transportowe, takie jak adaptacyjna sygnalizacja świetlna, aktualizacje systemu transportu publicznego w czasie rzeczywistym, pojazdy autonomiczne i zintegrowane platformy transportu multimodalnego. Technologie te mają na celu zmniejszenie korków, obniżenie emisji i poprawę jakości dojazdów do pracy. Inny obszar inwestycji smart to bezpieczeństwo, czyli monitoring, systemy reagowania kryzysowego czy infrastruktura cyberbezpieczeństwa.

Raport ThinkCo „Innowacyjne miasta – życie, praca i mieszkanie przyszłości” z 2023 roku wskazuje, że polskie miasta zajmują odległe miejsca w światowych rankingach smart cities, jednak coraz więcej ośrodków, w tym nawet niewielkie miasteczka, korzysta z inteligentnych rozwiązań z zakresu mobilności, zarządzania zasobami i cyfryzacji.

Jak wynika ze „Strategii rozwoju Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii na lata 2022–2027”, z perspektywą do 2035 roku, jednym z jej priorytetów jest rozwój infrastruktury związanej z transportem publicznym i zarządzaniem ruchem drogowym, w tym rozwiązań smart. Jednym z przykładów jest integracja transportu publicznego na terenie Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii. Na jednym bilecie w sieci GZM zakupionym w aplikacji można skorzystać z autobusów, trolejbusów, tramwajów, pociągów regionalnych i Metroroweru. Wdrożono również opcję Start/Stop – pasażerowie mogą wnosić opłaty za podróż poprzez przyłożenie karty przy wejściu i wyjściu z pojazdu bez konieczności wybierania przycisku na ekranie. System na podstawie rozkładowego czasu przejazdu na koniec dnia wylicza opłatę, którą zostanie obciążony rachunek bankowy karty.

Z danych strategii, przygotowanej w 2022 roku, wynika, że województwo śląskie, w tym GZM, wyróżnia się zarówno najwyższą w kraju liczbą aplikacji mobilnych, udostępniających e-usługi dla mieszkańców, jak i odsetkiem urzędów gmin i powiatów, które takie aplikacje oferują. Jest także liderem w obszarze otwartości danych. Szereg projektów cyfrowych jest realizowanych przez GZM (np. Śląska Karta Usług Publicznych, GZM Data Store, portal InfoGZM).

– Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia to jest 41 miast i gmin. Każde z nich świadczy usługi swoim mieszkańcom w zupełnie niezależny sposób, dlatego trudno podsumować jednym budżetem, ile pieniędzy jest przeznaczanych na smart city. My jako metropolia koordynujemy systemy poprzez wyciąganie z nich otwartych danych i upublicznianie tego, co się w nich dzieje. Na ich podstawie mogą być podejmowane decyzje i świadczone lepsze usługi – wyjaśnia Kazimierz Karolczak.

Rozwiązaniem z zakresu smart city jest projekt platforma otwartych danych GZM. Znajdują się w niej zbiory danych wytwarzanych przez Górnośląsko-Zagłębiowską Metropolię, Zarząd Transportu Metropolitalnego, jak również 28 gmin członkowskich GZM. Użytkownicy mają na niej dostęp do około 300 zbiorów danych na piątym poziomie otwartości. Zawierają one szeroką paletę informacji, w tym m.in. pozwolenia na budowę czy też ewidencję dróg publicznych.

– Kwestia udostępnienia danych dla inwestorów jest ważna. Oni również chcą korzystać z usług publicznych w sposób łatwy, nie muszą w kolejce w urzędzie prosić o udostępnienie niektórych danych, a pewne usługi są realizowane cyfrowo – podkreśla przewodniczący zarządu GZM.

Inteligentne rozwiązania mogą być odpowiedzią na różnego typu wyzwania, przed którymi stają współczesne miasta – zarówno te globalne, jak zagrożenia środowiskowe, jak i lokalne, np. chaos przestrzenny czy starzenie się społeczeństwa. Jak wynika ze strategii GZM i przedstawionego w niej perspektywicznego scenariusza, podejmowane działania rewitalizacyjne i wprowadzanie rozwiązań z zakresu smart city mogą ograniczyć odpływ mieszkańców z miast, zwłaszcza z ich centrów. 

Zgodnie z koncepcją smart city GZM w ubiegłym roku przeprowadziła pilotaż z wykorzystaniem dronów i podczerwieni do mapowania miejsc o dużym zanieczyszczeniu. W czerwcu 2025 roku bezzałogowe statki wykonały loty testowe nad gminami Gliwice, Pilchowice i Sośnicowice, aby sprawdzić, jak mogą wspierać gminy w takich kwestiach jak monitoring środowiska, wykrywanie nielegalnych wysypisk, analiza jakości cieków wodnych czy inspekcja trudno dostępnych terenów.

W listopadzie 2025 roku GZM poinformowała o otrzymaniu dofinansowania w wysokości ponad 32 mln zł na projekt „Cyfryzacja GZM”, wybrany w ramach programu Fundusze Europejskie dla Śląskiego na lata 2021–2027. W projekcie przewidziano inwestycje w rozwiązania cyfrowe ukierunkowane na stworzenie nowocześniejszego i przyjaźniejszego dla użytkowników systemu transportu publicznego, m.in. wyposażenie autobusów w nowoczesne komputery pokładowe, kasowniki i systemy zliczania pasażerów, zakup terminali sprzedażowych umożliwiających płatność za bilety kartą oraz urządzeń dla kontrolerów. Projekt obejmuje także uruchomienie aplikacji mobilnej dla osób z niepełnosprawnościami, wdrożenie rozwiązań podnoszących poziom cyberbezpieczeństwa, usprawnienie jakości danych na portalu InfoGZM oraz uruchomienie geoportalu GZM.

– Budżety miast są bardzo różne. Duże wydają więcej, zwłaszcza na inteligentne systemy transportowe, które pomagają zarządzać transportem, a my z kolei – jako metropolia – na system do płatności w transporcie publicznym. To są spore pieniądze, ale myślę, że i korzyści jeszcze większe – mówi Kazimierz Karolczak. – Pieniędzy na to, aby miasta stawały się bardziej smart, zawsze jest za mało. Miasta chciałyby mieć więcej pieniędzy na inwestycje, utrzymanie i bieżące wydatki. Ostatnie lata, zwłaszcza COVID-19, zatrzęsły finansami miast. Ostatnia ustawa, która trochę poprawiła sytuację, nie pozwoliła nam wrócić do poprzednich budżetów, które były jeszcze przed pandemią. W tym zakresie na pewno chciałoby się, żeby było lepiej, ale innowacje i wdrożenia cały czas się dzieją. Wiemy, że to też pozwala w perspektywie przyszłości oszczędzać pieniądze na bieżące zarządzanie miastem.

Na jakość życia mieszkańców może realnie wpłynąć także rozwój sztucznej inteligencji. W toku prac nad aktualizacją „Polityki rozwoju sztucznej inteligencji w Polsce do 2030 roku” Ministerstwo Cyfryzacji wskazało bowiem GZM jako jeden z wiodących krajowych ośrodków rozwoju AI. Taki status może otworzyć przed metropolią nowe możliwości: od ambitnych projektów badawczych i większych inwestycji po wzmacnianie współpracy międzynarodowej. Jak podkreślają władze GZM, metropolia konsekwentnie buduje silne zaplecze badawczo-naukowe i przemysłowe – obejmujące zarówno uczelnie wyższe, jak również instytuty badawcze oraz dynamicznie rozwijający się sektor technologiczny. W regionie działa coraz większa liczba firm specjalizujących się w technologiach opartych na sztucznej inteligencji, a lokalne jednostki naukowe prowadzą prace m.in. nad uczeniem maszynowym, analizą danych, cyberbezpieczeństwem i systemami wspierającymi zdrowie publiczne.