Uczelnie chcą działać w sektorze kosmicznym. To szansa na silniejszą pozycję Polski w tym przemyśle

Polskie środowisko akademickie łączy siły, aby wspierać rozwój rodzimego sektora kosmicznego. Pięć uczelni wyższych pod koniec czerwca podpisało list intencyjny w sprawie utworzenia Międzyuczelnianego Centrum Ekosystemu Kosmicznego. Ma to być interdyscyplinarna platforma łącząca nie tylko kompetencje z zakresu technologii czy ekonomii, ale też zdrowia i kultury fizycznej.

– Międzyuczelniane Centrum Ekosystemu Kosmicznego to inicjatywa, która ma zmieścić w sobie pewną interdyscyplinarność. Są to zarówno uczelnie techniczne, ekonomiczne, jak i związane z kulturą fizyczną i zdrowiem. Jest to pewne wyzwanie i motywacja do tego, żeby uczelnie wyższe zmobilizowały się i rozkruszyły temat badań kosmicznych – mówi agencji Newseria prof. dr hab. Bartosz Molik, rektor Akademii Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie.

List intencyjny na rzecz utworzenia Międzyuczelnianego Centrum Ekosystemu Kosmicznego podpisali rektorzy Akademii Wychowania Fizycznego w Warszawie, Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie, Politechniki Łódzkiej, Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz Akademii Górniczo-Hutniczej im. Stanisława Staszica w Krakowie. Odbyło się to w pierwszą rocznicę startu misji IGNIS, w której brał udział polski astronauta, dr inż. Sławosz Uznański-Wiśniewski. Centrum ma być międzyinstytucjonalną i interdyscyplinarną platformą współpracy naukowej, edukacyjnej, eksperckiej i organizacyjnej.

– Formuła tego porozumienia jest otwarta. Naszą wizją jest to, żeby włączyć nie tylko te pięć uczelni, ale też wiele innych uczelni oraz instytutów badawczych do pracy nad kosmosem – zapowiada prof. Bartosz Molik.

Celem powołania Międzyuczelnianego Centrum Ekosystemu Kosmicznego będzie integracja uczelni wyższych, jednostek naukowych, instytutów badawczych, administracji publicznej, jak również podmiotów sektora kosmicznego. Będą w nim rozwijane wspólne projekty badawcze, edukacyjne i wdrożeniowe. Ponadto tworzone będą nowoczesne programy kształcenia odpowiadające potrzebom rynku sektora kosmicznego. 

– Badania kosmiczne wydają się wizją przyszłości, ale gdybyśmy zajrzeli w historię, to były już obecne w latach 60., 70., m.in. za sprawą generała Hermaszewskiego – mówi rektor AWF w Warszawie. – AWF zajmowała się głównie sferą zdrowia fizycznego. Skupialiśmy się na wydolności fizycznej, tlenowej i beztlenowej.

Gen. Mirosław Hermaszewski był pierwszym Polakiem w kosmosie. 27 czerwca 1978 roku jako inżynier pokładowy wystartował wraz z Rosjaninem Piotrem Klimukiem z kosmodromu Bajkonur na statku Sojuz-30. Na stacji orbitalnej Salut-6 wykonał zaplanowany program naukowy. Lot trwał osiem dni, podczas którego dokonano 126 okrążeń Ziemi. Fizyczne przygotowania do lotu odbywały się m.in. na terenie AWF i był w nie zaangażowany prof. Krzysztof Klukowski, absolwent tej uczelni i jej późniejszy profesor.

– Przed misją IGNIS i po jej zakończeniu prowadziliśmy z zespołem dr. Michała Starczewskiego w Centralnym Laboratorium Badawczym AWF Warszawa badania wydolności tlenowej i beztlenowej m.in. Sławosza Uznańskiego-Wiśniewskiego. W tym obszarze się specjalizujemy – podkreśla prof. dr hab. Bartosz Molik. – Swoje badania prowadził także AWFiS w Gdańsku, który podejmował aspekty związane z psychologią.

Podczas misji IGNIS, w której brał udział polski astronauta, zrealizowano eksperyment EEG Neurofeedback autorstwa Akademii Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku. To technika treningu mózgu wykorzystująca informacje o aktywności elektrycznej mózgu w czasie rzeczywistym, która ma pomagać m.in. w poprawie koncentracji i regulacji reakcji psychicznych. Uczelnia informuje, że projekt jest na etapie szczegółowej analizy wyników, która wkrótce zostanie opublikowana. Trwają także rozmowy dotyczące wdrożenia treningu neurofeedbacku w środowiskach wymagających przygotowania do działania w sytuacjach ekstremalnego stresu.

– Jesteśmy uczelnią, która dba o zdrowie, kondycję fizyczną, wydolność beztlenową i tlenową. Uczelnie techniczne i ekonomiczne mają swoje oddzielne obszary. Teraz najważniejsze jest to, żebyśmy wypracowali platformę współpracy, w ramach której będziemy się wymieniać badaniami, doświadczeniami i prowadzić jeden wspólny instytut – zaznacza rektor AWF w Warszawie.

Zadaniem Międzyuczelnianego Centrum Ekosystemu Kosmicznego ma być wspieranie udziału polskich instytucji w eksperymentach badawczych, lotach eksperymentalnych oraz przyszłych misjach kosmicznych, a także promocja osiągnięć polskiego sektora kosmicznego i budowanie świadomości społecznej dotyczącej znaczenia eksploracji kosmosu.

– Rozwój technologii kosmicznych nie wpływa tylko na sam kosmos. Technologia przygotowana z myślą o kosmosie czy branży militarnej, z mojej perspektywy jako fizjoterapeuty, wpływa również na przemysł medyczny i zdrowie – podkreśla prof. Bartosz Molik. – Technologie wykorzystywane w kosmosie mogą jednocześnie być stosowane w obszarze zdrowia nie tylko przez kosmonautów, ale wszystkich ludzi w ramach profilaktyki i prewencji zdrowia fizycznego.

W ramach misji IGNIS zrealizowano 13 eksperymentów opracowanych przez polskie instytucje i firmy. Projekty te łączyły różne dziedziny: naukę, inżynierię i praktyczne zastosowania. Poza badaniem EEG Neurofeedback obejmowały także m.in. badania mikrobioty człowieka i odporności organizmu, testy nowoczesnych materiałów czy algorytmów sztucznej inteligencji. Jak podczas podpisania listu intencyjnego podkreślił prof. Piotr Wachowiak, rektor SGH, misja pokazała, że Polska posiada kompetencje, ambicje i potencjał, aby aktywnie współtworzyć przyszłość europejskiego sektora kosmicznego. To dla Polski szansa, by wykorzystać te doświadczenia do budowy trwałego ekosystemu łączącego naukę, edukację, administrację rządową i przemysł.

Rektorzy podkreślali, że ich uczelnie już prowadzą szereg inicjatyw związanych z kosmosem. UJ realizuje projekt ERC związany z przygotowaniem misji HYADES – teleskop wystrzelony na orbitę ma pomóc w rozpoznaniu pochodzenia wody na Ziemi. Na AGH od ubiegłego roku działa Wydział Technologii Kosmicznych, z kolei Politechnika Łódzka, której absolwentem jest Sławosz Uznański-Wiśniewski, prowadzi prace nad zabezpieczeniami dla Wielkiego Zderzacza Hadronów w CERN i bierze udział w budowie „sztucznego słońca” (ITER) we Francji.