Przegląd mediów

lipiec 2018

Skarga pauliańska orężem w ręku fiskusa

2018-07-12  |  11:37
Przegląd mediów

Fiskus ma do swojej dyspozycji cały wachlarz środków egzekucyjnych i administracyjnych, po które może sięgać, aby ściągnąć od podatników zaległe należności publicznoprawne. Podatnicy jednak często wyzbywają się swojego majątku, aby udaremnić działania egzekucyjne organów skarbowych, dokonując darowizny lub zawierając intercyzę z przeniesieniem całości majątku na jednego małżonka. W ostatnim czasie organy podatkowe coraz częściej próbują podważyć skuteczność takich czynności i składają do sądów powszechnych tzw. skargę pauliańską.

 

Czym jest skarga pauliańska?

Instytucja skargi pauliańskiej, uregulowana w Kodeksie cywilnym, ma na celu ochronę wierzyciela. Jej istota sprowadza się do przyznania wierzycielowi uprawnienia do zaskarżenia czynności dokonanych przez dłużnika z jego pokrzywdzeniem. W takim wypadku wierzyciel pozywa nie dłużnika, a podmiot, z którym zawarł on transakcję. Sąd natomiast może uznać określone czynności za bezskuteczne wobec wierzyciela.

Uprawnienie do wystąpienia ze skargą pauliańską przysługuje tylko, jeżeli zostaną spełnione określone warunki. Przede wszystkim pokrzywdzenie wierzyciela musi nastąpić wskutek czynności prawnej dłużnika, w konsekwencji której osoba trzecia uzyskuje korzyść majątkową. Nie wystarczy, że tylko dłużnik działa ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli – osoba trzecia również musi posiadać wiedzę na ten temat (lub, przy zachowaniu należytej staranności, mieć możliwość jej posiadania). Obowiązek udowodnienia tych okoliczności spoczywa na wierzycielu.

Jeżeli skarga pauliańska okaże się skuteczna, wierzyciel może zaspokoić się z majątku, którego dłużnik próbował się wyzbyć.

Skarga pauliańska narzędziem w ręku fiskusa

Kiedy organy skarbowe korzystają ze skargi pauliańskiej? Na przykład w sytuacji, gdy jedno z małżonków dokonuje na rzecz drugiego darowizny nieruchomości (do majątku odrębnego), a ma zaległości podatkowe, to fiskus wytacza sprawę obdarowanemu współmałżonkowi. Celem jest w tym wypadku uzyskanie wyroku, na mocy którego umowa darowizny zostanie uznana za bezskuteczną.

W orzecznictwie przyjmuje się, że korzystanie z instytucji skargi pauliańskiej przez organy podatkowe jest dopuszczalne. Świadczy o tym m.in. wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 25 września 2017 r. (sygn. I ACa 23/17). W tej sprawie będący powodem Skarb Państwa, reprezentowany przez naczelnika urzędu skarbowego, wniósł o uznanie za bezskuteczną umowy darowizny lokalu mieszkalnego zawartej między małżonkami. Sąd „w pełni podzielił stanowisko strony powodowej – uznał, iż przepisy Kodeksu cywilnego regulujące instytucję skargi pauliańskiej w drodze analogiae legis znajdują zastosowanie do ochrony wierzytelności publicznoprawnych, w tym do wierzytelności podatkowych.”

Sąd apelacyjny rozważył zagadnienie dokonania czynności prawnej dłużnika z pokrzywdzeniem wierzycieli. Zgodnie z art. 527 § 2 k.c. czynność prawna dłużnika jest dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli, jeżeli wskutek tej czynności dłużnik stał się niewypłacalny albo stał się niewypłacalny w wyższym stopniu, niż był przed dokonaniem czynności. Niewypłacalność w wyższym stopniu oznacza zaś każde istotne powiększenie niewypłacalności, które w omawianej sprawie z pewnością miało miejsce.

Na podstawie zaś art. 527 § 3 k.c. – który stanowi, że jeśli „wskutek czynności prawnej dokonanej z pokrzywdzeniem wierzyciela korzyść majątkową uzyskała osoba będąca w bliskim z nim stosunku, domniemywa się, że osoba ta wiedziała, iż dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela” – należy uznać, że małżonek bez wątpienia jest osobą najbliższą dla dłużnika.

W konsekwencji sądy zarówno pierwszej, jak i drugiej instancji uznały zawartą umowę darowizny za bezskuteczną w stosunku do powoda.

Alternatywne formy ochrony przed egzekucją

Choć sądy są obecnie jednomyślne co do tego, że organy podatkowe mogą występować z roszczeniami opartymi na skardze pauliańskiej, to zagadnienie kiedyś nie było takie oczywiste i nadal budzi sporo kontrowersji.

Omawiany problem był wielokrotnie przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego (por. np. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 12 marca 2003 r., III CZP 85/02). Zdaniem SN za stosowaniem skargi pauliańskiej przemawia chociażby fakt, że pewne instrumenty prawne uregulowane w Kodeksie cywilnym wykraczają poza stosunki cywilnoprawne, ponieważ „stanowią wyraz podstawowych zasad porządku prawnego, przyjętych we wszystkich systemach prawnych i przenikających te systemy w sposób generalny, bez względu na gałąź prawa” (tak SN w wyroku z 28 października 2010 r., sygn. II CSK 227/10).

Z kolei Rzecznik Praw Obywatelskich stoi na stanowisku, że dochodzenie należności publicznoprawnych przy wykorzystaniu skargi pauliańskiej prowadzi do zachwiania równowagi pomiędzy potrzebą ochrony interesu państwa a potrzebą ochrony praw jednostki. Jego zdaniem taki środek jest przykładem nadmiernego uprzywilejowania wierzyciela publicznoprawnego.

Z pewnością uprawnienie do występowania ze skargą pauliańską przez organy fiskusa powoduje, że w razie zagrożenia egzekucją należy zastanowić się nad dokonywaniem darowizny. Warto pomyśleć o alternatywnych sposobach ochrony zarówno firmowego, jak i prywatnego majątku przed egzekucją. Wybór odpowiedniego instrumentu prawnego powinien być indywidualnie dopasowany do potrzeb konkretnego podmiotu. Skorzystanie z usług wykwalifikowanego prawnika pozwoli nam świadomie wybrać najkorzystniejsze rozwiązanie.

Autor:

radca prawny Robert Nogacki

Kancelaria Prawna Skarbiec specjalizuje się w ochronie majątku oraz doradztwie strategicznym dla przedsiębiorców.

 

 

Newseria nie ponosi odpowiedzialności za treści oraz inne materiały (np. infografiki, zdjęcia) przekazywane w „Biurze Prasowym”, których autorami są zarejestrowani użytkownicy tacy jak agencje PR, firmy czy instytucje państwowe.

Informacje z dnia: 12 lipca

Medium

Kalendarium

Patronaty medialne

Obsługa konferencji prasowych i innych wydarzeń

Agencja informacyjna Newseria realizując zleconą obsługę wydarzenia przygotowuje pełny zapis konferencji, a także realizuje wywiady z gośćmi i uczestnikami wydarzenia.

> Zobacz pełne informacje o naszej ofercie.

Partner sekcji zdrowie

Handel

Polacy bardziej niż Niemcy i Brytyjczycy są przywiązani do tradycyjnych sklepów. Mimo to już połowa robi zakupy w sieci

Handel internetowy rozwija się w Polsce bardzo szybko – w tym roku będzie wart już 50 mld zł, a zakupy online robi już 15 mln Polaków. Z drugiej strony polscy konsumenci wyróżniają się na tle innych nacji przywiązaniem do tradycyjnego kanału sprzedaży. 49 proc. chce mieć możliwość przetestowania produktów w fizycznym sklepie przed zakupem – wynika z badań SAP. Polacy oczekują spójnego podejścia marek do klientów we wszystkich kanałach sprzedaży. To dla sprzedawców wyzwanie, w którym wsparciem może być wdrożenie odpowiednich technologii. 

Finanse

Agencja Rozwoju Przemysłu wesprze małe i średnie firmy. Na ich finansowanie w tym roku przeznaczy 200 mln zł

Do końca tego roku Agencja Rozwoju Przemysłu przeznaczy 200 mln zł na finansowanie małych i średnich firm. Takim podmiotom trudniej jest pozyskać środki komercyjne od banków, zwłaszcza jeżeli są krótko na rynku. ARP udzieli im pożyczek m.in. na realizację innowacyjnych projektów, inwestycji, wsparcie płynności finansowej czy finansowanie zamówień. Co istotne, spółki nie ogranicza prawo bankowe czy regulacje KNF, co daje jej większą elastyczność i pozwala finansować przedsięwzięcia, które przez banki mogłyby być uznane za zbyt ryzykowne.

Ochrona środowiska

Firmy stawiają na racjonalne wykorzystywanie zasobów. W całej UE może to przynieść 600 mld euro oszczędności rocznie

Po cyfrowej transformacji firmy czeka w najbliższych latach kolejna duża zmiana. Do 2030 roku muszą się dostosować do wymogów gospodarki obiegu zamkniętego (GOZ), która zakłada optymalne wykorzystanie odpadów i surowców naturalnych. Jak wynika z badań Stena Recycling, oczekują tego sami konsumenci. 65 proc. z nich jest skłonnych zrezygnować z produktów ulubionej firmy, a w zamian wybrać taką, która wdraża zasady GOZ. Gospodarka cyrkularna pomoże też firmom zmniejszyć koszty działalności – w skali UE przyniesie 600 mld euro oszczędności i stworzy 2 mln nowych miejsc pracy. Część firm zaczęła już transformację w kierunku GOZ – przykłady najlepszych zostały wyłonione w Stena Circular Economy Award. ​ 

 

Telekomunikacja

Trwa czwarta rewolucja przemysłowa łącząca pracę ludzi z pracą maszyn. Niedoskonałe prawo i problem z ochroną danych mogą jednak wstrzymać postęp technologiczny

Czwarta rewolucja przemysłowa będzie mieć przełożenie na gospodarkę, biznes i rynek pracy. Jak podaje Ministerstwo Cyfryzacji, szerokie wykorzystanie sztucznej inteligencji, uczenia maszynowego i analizy danych pozwoli osiągnąć poziom PKB zaplanowany na lata 2035–2036 już o pięć lat wcześniej. Jednak nowe technologie oznaczają także duże wyzwania związane z legislacją oraz cyberbezpieczeństwem. Pod tym względem przełomowy był ubiegły rok, kiedy weszły w życie ustawa o Krajowym Systemie Cyberbezpieczeństwa oraz RODO – wynika z nowego raportu NASK „Cyberbezpieczeństwo A.D. 2018”.

Handel

Tylko 17 proc. polskich firm korzysta z ubezpieczeń i gwarancji eksportowych. Brakuje świadomości, że mogą to być dobre narzędzia do zwiększenia sprzedaży i płynności

W ubiegłym roku polskie firmy po raz pierwszy ubezpieczyły obroty warte blisko pół biliona złotych. Łączna kwota ubezpieczonych należności wyniosła blisko 157 mld zł, czyli o 9 proc. więcej niż w 2017 roku. Mimo tych wzrostów sytuacja w tym segmencie rynku jest daleka od oczekiwań ubezpieczycieli. Kluczowe jest pozyskanie nowych klientów – przekonuje Marcin Olczak z firmy Marsh. Obecnie co piąta firma w ogóle nie ubezpiecza transakcji sprzedaży swoich wyrobów, a tylko 17 proc. korzysta z ubezpieczeń i gwarancji eksportowych. Firmy nie są świadome, że te narzędzia mogą być wykorzystywane do zwiększania sprzedaży i wsparcia płynności finansowej.