Nowe polskie modele AI mogą zwiększyć niezależność technologiczną krajowych podmiotów w obszarze wyszukiwania informacji. Rodzina modeli PolDense, opracowana przez AI Lab w Ośrodku Przetwarzania Informacji, jest przeznaczona do pracy z językiem polskim. Według twórców niektóre z tych modeli osiągają w tej pracy lepsze wyniki niż większe modele wielojęzyczne i mogą działać przy znacznie mniejszych wymaganiach sprzętowych.

Rodzina PolDense, przeznaczona dla języka polskiego, obejmuje sześć modeli opartych na architekturze ModernBERT i technologii ettin-encoders. Mają one od 17 mln do 1 mld parametrów. Zostały opracowane z myślą o systemach pracujących z dużymi wolumenami danych nieustrukturyzowanych, w szczególności w wyszukiwarkach, chatbotach, asystentach AI oraz aplikacjach wykorzystujących architekturę RAG (Retrieval Augmented Generation). Potrafią analizować teksty o długości nawet 8192 tokenów.

– Są to specjalistyczne modele językowe, których celem jest wsparcie wyszukiwania informacji. Trzeba być świadomym, że nie są one porównywalne z modelami typu ChatGPT, Claude czy chińskie Qwen i DeepSeek, ponieważ nie są to modele generatywne – mówi agencji Newseria dr inż. Marek Kozłowski, kierownik AI Lab w OPI-PIB. – Modele wyszukiwania informacji są bardzo ważne. To przede wszystkim wsparcie rewolucji agentowej, która obecnie następuje i która będzie oparta na wykorzystaniu własnych zbiorów danych. Żeby duże modele językowe przetwarzały właściwe dane, należy je wyszukać, i po to właśnie są modele PolDense – aby skutecznie wyszukiwać informacje w naszych lokalnych zbiorach danych i potem przekazywać je do dużych modeli językowych.

Jak wskazują twórcy PolDense, coraz więcej rozwiązań wykorzystujących duże modele językowe opiera się na podejściu RAG, które pozwala generować odpowiedzi nie tylko na podstawie wiedzy zapisanej w modelu, lecz przede wszystkim na podstawie aktualnych i wyszukanych w czasie rzeczywistym dokumentów typowych dla danej branży. Skuteczność takich systemów zależy w dużym stopniu od jakości mechanizmu wyszukiwania informacji. Jednym z podejść pozwalających zwiększyć skuteczność wyszukiwania są tzw. dense retrievery, czyli modele oparte na głębokich sieciach neuronowych. Potrafią one przekształcać pytania i dokumenty w kompaktowe reprezentacje wektorowe, umożliwiające precyzyjne wyszukiwanie treści na podstawie znaczenia, a nie wyłącznie dopasowania słów kluczowych. Właśnie nad tego typu technologiami wyszukiwania informacji pracuje obecnie AI Lab OPI.

– Już teraz widać, jak duże jest zapotrzebowanie na rozwiązania typu RAG. Wierzymy w to, że wraz z rewolucją agentową, która nadejdzie w ciągu najbliższych dwóch–trzech lat, a na Zachodzie już nadchodzi, potrzeba wyszukiwania jak najbardziej wartościowej informacji lokalnej i przekazywanie jej do kolejnych agentów będzie elementem kluczowym dla sukcesu wdrożeń w przemyśle i organach publicznych. Zapotrzebowanie to widać już choćby po liczbie pobrań tych modeli na Hugging Face – mówi dr inż. Marek Kozłowski.

Modele PolDense zostały udostępnione przez OPI-PIB jako open source na platformie Hugging Face. Mogą być wykorzystywane przez naukowców, administrację publiczną i przedsiębiorców do tworzenia własnych mechanizmów wyszukiwania, systemów RAG oraz narzędzi do pracy z bazami dokumentów.

– Często wdrożenia, które dotąd polegały na wyszukaniu informacji, opierały się na modelach chińskich lub amerykańskich. Teraz możemy wziąć model polski, który jest lepszy, skuteczniejszy od modeli zagranicznych i do tego jest dziesięciokrotnie mniejszy. Dzięki temu, że ta rodzina modeli jest tak szeroka, to niektóre z nich możemy uruchomić nawet na infrastrukturze bez GPU, czyli najtańszej, na zwykłych procesorach obliczeniowych. Możemy dobrać model w zależności od tego, jakie mamy potrzeby, i infrastrukturę lokalną – podkreśla kierownik AI Lab w OPI-PIB.

Największy z modeli, PolDense 1B, uzyskał 64,11 pkt w benchmarku Polish Information Retrieval Benchmark (PIRB), zajmując pierwsze miejsce w rankingu. Wyprzedził m.in. modele wielojęzyczne mające kilka razy więcej parametrów.

– Modele PolDense są porównywalne lub lepsze od modeli wielojęzycznych koncernów zagranicznych, które są 10 razy większe. To jest bardzo ważna informacja, dlatego że jeśli mamy model dziesięciokrotnie mniejszy od modeli międzynarodowych, to jest dziesięciokrotnie tańszy w utrzymaniu, zajmuje mniej pamięci i jest szybszy na naszej infrastrukturze. Daje nam więc dwojakie zyski: wyższą lub porównywalną skuteczność i do tego jeszcze wielokrotnie niższe koszty utrzymania, dodatkowo niezależność technologiczną i suwerenność, która jest kwestią najtrudniej wycenialną – mówi dr inż. Marek Kozłowski. 

Polska pozostaje wyraźnie poniżej unijnej średniej pod względem wykorzystania sztucznej inteligencji przez przedsiębiorstwa. Według Eurostatu w 2025 roku AI wykorzystywało 8,4 proc. polskich firm, wobec 20 proc. w całej Unii Europejskiej. Ubiegłoroczne badanie PwC „Polskie firmy nie wykorzystują w pełni potencjału AI” pokazuje rosnące zainteresowanie agentami AI wśród dużych przedsiębiorstw. Wśród badanych 187 firm zatrudniających co najmniej 250 pracowników, z 17 branż, 44 proc. korzystało z agentów AI, a kolejne 14 proc. planowało ich wdrożenie. 

Blisko połowa dorosłych Polaków posiadających ubezpieczenie na życie korzysta z ochrony oferowanej w miejscu pracy – wynika z raportu Polskiej Izby Ubezpieczeń „Świadomość ubezpieczeniowa Polaków 2026”. Polisy należą do najpopularniejszych świadczeń pozapłacowych. Eksperci z branży ubezpieczeniowej wskazują, że biorąc pod uwagę potrzeby wielopokoleniowych zespołów, pracodawcy powinni postawić na większą elastyczność programów grupowych.

– Powinniśmy przestać patrzeć na potrzeby pracowników poprzez stereotypy pokoleniowe. Nasz raport „Ja w swoim wieku”, przygotowany przez Unum we współpracy z Uniwersytetem Warszawskim, pokazuje, jak wiele rzeczy nas łączy. Przede wszystkim wszyscy chcemy mieć poczucie bezpieczeństwa, stabilności, dobre relacje, być samodzielni, a dzielą nas jedynie etapy życia i potrzeby z tym związane – mówi agencji Newseria Aleksandra Kuśmierczyk, dyrektorka Departamentu Sprzedaży Ubezpieczeń Grupowych w Unum Życie TUiR SA. 

Autorzy raportu „Ja w swoim wieku” wskazują, że różnice między pokoleniami częściej wynikają z momentu życia, doświadczeń i aktualnych wyzwań niż z samego wieku. W kontekście skojarzeń z ubezpieczeniem na życie wśród najczęstszych odpowiedzi respondentów, niezależnie od wieku, pojawiają się: ochrona rodziny, bezpieczeństwo zdrowotne, odpowiedzialność, stabilność, mądra decyzja oraz bezpieczeństwo ekonomiczne.

Wśród różnic międzypokoleniowych wyróżnia się przede wszystkim ochrona rodziny. To skojarzenie częściej wskazują starsze pokolenia – 39,9 proc. przedstawicieli pokolenia Y i 40,5 proc. pokolenia X, wobec 30,7 proc. w pokoleniu Z. Autorzy raportu zaznaczają jednak, że wynika to prawdopodobnie z ich silniejszego osadzenia w rolach rodzinnych. Z kolei najmłodsi częściej niż starsi kojarzą polisę na życie z bezpieczeństwem zdrowotnym (30 proc. pokolenia Z wobec 23,1 proc. pokolenia Y i 22,9 proc. pokolenia X) oraz z zyskiem (rentownością). To może sugerować, że Zetki częściej dopuszczają myślenie o ubezpieczeniu również w bardziej praktycznej, finansowej kategorii, a nie wyłącznie jako o narzędziu ochrony.

– Pracodawcy, tworząc dzisiaj benefity pracownicze, powinni je tworzyć na tyle elastyczne, żeby każdy z pracowników miał wybór adekwatny do tego, na jakim etapie życia się znajduje, a nie do metryki. Bardzo ważne jest, aby pracodawcy słuchali swoich pracowników, aby ich oferta benefitów nie zakładała, że osoby w danym wieku mają takie same potrzeby – mówi Aleksandra Kuśmierczyk.

Grupowe ubezpieczenie na życie jest jednym z popularnych świadczeń pozapłacowych oferowanych pracownikom. Raport PIU „Świadomość ubezpieczeniowa Polaków 2026” pokazuje, że 65 proc. badanych deklaruje posiadanie polisy na życie, a wśród nich 47 proc. korzysta z ubezpieczenia grupowego w miejscu pracy, a 53 proc. z polisy indywidualnej. Jednocześnie 9 proc. respondentów uważa grupowe ubezpieczenie na życie oferowane w pracy za drogie, podczas gdy w przypadku indywidualnych ubezpieczeń odsetek ten wynosi 25 proc.

– Polisy grupowego ubezpieczenia na życie są cenionym benefitem u pracodawcy. Są też bardzo istotnym elementem budowania strategii zarządzania zasobami ludzkimi. Odpowiada on na bardzo ważną dla pracowników potrzebę, czyli poczucie bezpieczeństwa – mówi dyrektorka Departamentu Sprzedaży Ubezpieczeń Grupowych w Unum Życie TUiR SA. 

Zwraca uwagę na to, że nie odnosi się to jedynie do wypłacanego świadczenia w razie sytuacji losowych czy wypadków, ale także we wsparciu procesu leczenia i rekonwalescencji. 

– Mówimy tutaj o takich świadczeniach jak organizacja wizyt u specjalistów, wsparcie psychologiczne, rehabilitacja i sprzęt, który pomoże pracownikowi szybciej wrócić do zdrowia – wyjaśnia Aleksandra Kuśmierczyk.

Samo posiadanie ubezpieczenia grupowego przez pracodawcę nie oznacza jednak jego dostosowania do aktualnych potrzeb pracowników. 

– Dlatego zachęcamy do tego, aby przeglądać swoje pracownicze programy grupowe, a także konstruować je w taki sposób, aby były elastyczne i dały pracownikowi wybór – mówi ekspertka.

Z ubiegłorocznego badania Unum i Ogólnopolskiego Panelu Badawczego Ariadna wynika, że pracownicy nie oczekują samej oferty ubezpieczeń na życie, ale także ich konkretnego zakresu. Dla 89 proc. badanych kluczowe jest, aby grupowe ubezpieczenie na życie obejmowało ochronę na wypadek hospitalizacji, 88 proc. wskazało na konieczność wsparcia w przypadku nowotworów, a 86 proc. oczekuje zabezpieczenia na wypadek poważnych chorób.

Badanie przeprowadzone w marcu 2025 roku wskazało, że 46 proc. ankietowanych ma możliwość przystąpienia do grupowego ubezpieczenia na życie w swoim miejscu pracy. W przypadku 44 proc. pokrycie kosztów takiego ubezpieczenia w całości spoczywa po stronie pracownika, a 32 proc. korzysta z modelu współfinansowania przez pracodawcę. Jednocześnie coraz więcej pracodawców decyduje się na pełne finansowanie grupowego ubezpieczenia – 17 proc. pracowników deklaruje, że ma ubezpieczenie w pełni opłacane przez firmę.

W Polsce coraz większe znaczenie mają praktyczne zastosowania technologii kosmicznych, a zwłaszcza danych satelitarnych oraz usług nawigacji, pozycjonowania i synchronizacji czasu – wynika z raportu Polskiej Agencji Kosmicznej (POLSA) podsumowującego stan rozwoju badań i wykorzystania przestrzeni kosmicznej w Polsce w 2025 roku. Aby jednak zwiększyć rolę sektora kosmicznego w gospodarce, jego przedstawiciele zwracają uwagę na konieczność podjęcia większego ryzyka w finansowaniu projektów badawczych i zamawiania polskich rozwiązań.

– Sektor kosmiczny daje gospodarce nowe miejsca pracy i rozwój technologii. W przypadku Polski buduje się nowy sektor gospodarczy. To też tłumaczy w dużej mierze zainteresowanie inwestorów, ponieważ jest takie poczucie, że finansujemy rozwój przyszłości, finansujemy coś, co może dziś jest małe, ale dynamicznie się rozwija i będzie bardzo ważne w przyszłości, będzie istotną częścią gospodarki, więc warto tu być. To jest dobra percepcja – ocenia w rozmowie z agencją Newseria Piotr Mierzejewski, prezes Thorium Space, polskiej spółki deep-tech rozwijającej technologie komunikacji satelitarnej. – Przed tym sektorem jest szereg wyzwań kosztowych, organizacyjnych, związanych z dostępem do surowców i technologii. Natomiast wyzwania są po to, żeby je przezwyciężać.

Jak wynika z danych przytoczonych w analizie Narodowego Centrum Badań i Rozwoju, wartość globalnego rynku kosmicznego w 2024 roku była szacowana na 418–613 mld dol., a do 2035 roku może osiągnąć nawet 1,7 bln dol. Światowy sektor przechodzi transformację napędzaną nowymi modelami biznesowymi, która wynika m.in. z większej obecności na rynku podmiotów prywatnych, które świadczą usługi na rzecz sektora publicznego. Globalna zmiana sposobu funkcjonowania sektora otworzyła nowe możliwości przed podmiotami krajowymi. NCBR wskazuje, że wartość krajowego rynku sięgnęła w 2024 roku ok. 2 mld zł, a w sektorze działa już ponad 400 firm i 15 tys. specjalistów. W Polsce rozwijają się nie tylko firmy technologiczne, ale także potencjał naukowy. Około 50 jednostek badawczych zajmuje się tą tematyką regularnie, a 30 sporadycznie.

W Polsce wciąż środki publiczne odgrywają ważną rolę w finansowaniu badań. Są to zarówno środki zagraniczne, jak i krajowe. Te pierwsze pochodzą przede wszystkim z Komisji Europejskiej i Europejskiej Agencji Kosmicznej.

– Obecność w ESA jest bardzo pozytywnym elementem, pomocnym dla rozwoju sektora. To organizacja, która przenosi doświadczenia, wspiera w projektach, zwłaszcza firmy, które wchodzą na rynek, nie mają długoletnich doświadczeń albo chcą otworzyć nowy kierunek działania. To nie jest tylko finansowanie czy sposób prowadzenia projektów, ale też możliwość kontaktu z ekspertami, z osobami, które wiele lat przepracowały w danej dziedzinie i bardzo chętnie dzielą się tą wiedzą, pomagają rozwiązywać problemy, dają cenny feedback na temat rozwiązań, które my dostarczamy – mówi Piotr Mierzejewski.

Z raportu POLSA wynika, że polskie przedsiębiorstwa i jednostki naukowe realizowały w 2025 roku łącznie 133 kontrakty ESA. Ich wartość wyniosła 83,8 mln euro, z czego 41,3 mln euro przypadało na programy obowiązkowe. W obszarze obserwacji Ziemi realizowano 21 kontraktów, w które zaangażowanych było 15 podmiotów. Projekty obejmowały m.in. tworzenie algorytmów służących do przetwarzania obrazów czy wsparcie misji satelitarnych. 

Raport wskazuje, że Polska dysponuje już faktyczną i rosnącą bazą organizacyjną oraz technologiczną zdolną do włączania się w międzynarodowe łańcuchy dostaw i aktywnego uczestnictwa w programach ESA, jednak dalszy rozwój sektora będzie zależał od zdolności do przechodzenia z poziomu uczestnictwa projektowego do poziomu integracji systemowej i przywództwa technologicznego. Kluczowe znaczenie będzie miało zatem wspieranie podmiotów zdolnych do realizacji projektów o dużej skali oraz rozwój specjalizacji w segmentach o największym potencjale strategicznym i gospodarczym. 

– Aby zwiększyć rolę sektora kosmicznego w gospodarce, trzeba ponieść ryzyko jego finansowania. Mówię tu nie tylko o projektach badawczych, rozwojowych, związanych z rozwojem produktu, ale też o ryzyku zamawiania polskich rozwiązań w tym sektorze – mówi prezes Thorium Space. – Niestety bardzo popularnym kierunkiem działania jest pomoc polskim firmom we wchodzeniu w łańcuchy dostaw firm zachodnich. Jest to droga bardzo trudna do przejścia. Te łańcuchy dostaw są często od kilkudziesięciu lat niezmienne, bazują na zaufaniu partnerów. W sytuacji, w której któryś element nie zadziała, konsekwencje mogą bardzo dużo kosztować, dlatego jest duża niechęć do zmian tych łańcuchów.

Jak podkreśla ekspert, globalne przedsiębiorstwa wymagają od swoich partnerów tzw. flying heritage, czyli udokumentowanego doświadczenia technologii w rzeczywistych misjach kosmicznych. Szereg polskich firm nie jest jeszcze na takim poziomie rozwoju, co prowadzi do ich wykluczenia z wyścigu po zlecenia. 

– Ta sfera – jak od firm kupować i umożliwiać im rozwój produktów, ale też zdobywać doświadczenia – jest moim zdaniem obszarem, który wymaga bardzo dużej troski i zaplanowania systemu, który by ten rozwój wspierał. Z tym wiąże się ryzyko, że jeżeli będziemy wtłaczani w cykle produkcyjne zachodnich firm, zawsze będziemy poddostawcami elementów, a dzisiaj naprawdę mamy potencjał, żebyśmy sami tworzyli całe systemy. Byłoby to dużo większą wartością dla kraju i gospodarki, wytworzyłoby więcej nowych miejsc pracy i pozwoliło osadzić tutaj większą część marży – uważa ekspert. 

Zapotrzebowanie na technologie kosmiczne rośnie wraz z potrzebami w zakresie łączności, obserwacji Ziemi, meteorologii czy geolokalizacji. Te obszary mają ogromne znaczenie nie tylko dla gospodarki, ale także bezpieczeństwa kraju, co pokazały doświadczenia z wojny w Ukrainie. W ostatnich latach szybko rośnie również liczba satelitów wykorzystywanych do tych celów.

– Popatrzmy na rozwój sieci satelitarnej Starlink – w 2022 roku składała się z ok. 4 tys. satelitów, dzisiaj jest ich ok. 12 tys. To pokazuje pewien potencjał i potrzeby, a z drugiej strony są firmy, które chcą te potrzeby polskie i europejskie zaspokajać. Część z nich odnosi już spore sukcesy, co budzi nadzieję, że mogą być one powielane, a dzięki temu stworzymy nową gałąź gospodarki, która będzie musiała rosnąć i w którą warto inwestować – mówi Piotr Mierzejewski, tłumacząc rosnące zainteresowanie inwestorów sektorem kosmicznym.

Spółka Thorium Space chce wykorzystać ten moment i planuje debiut na rynku NewConnect. W ostatnich miesiącach pozyskała od inwestorów blisko 34 mln zł z emisji akcji serii H i I, a dodatkowo wzmocniła bilans poprzez konwersję 9,1 mln zł pożyczek na akcje. Pozyskany kapitał ma wesprzeć realizację kluczowych projektów i przygotować technologie do komercjalizacji.

– Po pierwsze, obecność na NewConnect daje nam możliwość zapewnienia płynności obrotu akcjami, co było oczekiwaniem naszych inwestorów. Po drugie, nasza firma cały czas się rozwija, więc potrzebujemy i będziemy potrzebować nowego finansowania. Mamy dużo pomysłów, widzimy jasną ścieżkę rozwojową i wierzymy, że uda się ją zrealizować. To nas napędza w drodze na NewConnect. Robimy to z wiarą, że pomoże nam to uzyskać w przyszłości środki na realizację kolejnych pomysłów – mówi prezes Thorium Space.

Mieszkańcy Warszawy doceniają bliskość Wisły, jej charakter i chętnie korzystają z nadwiślańskich terenów do wypoczynku, spotkań i rekreacji. Zdecydowana większość deklaruje, że czuje się współodpowiedzialna za ich stan – wskazują badania zrealizowane dla Zarządu Zieleni m.st. Warszawy. W nowej akcji edukacyjnej Dzielnica Wisła przypomina, że dbanie o rzekę to nie tylko kwestia władz miasta, ale też mieszkańców i często zaczyna się od drobnych nawyków.

– Mieszkańcy i mieszkanki Warszawy podchodzą do Wisły w taki sposób, że jest to ich przestrzeń, ich ulubione miejsce w stolicy. Mamy dość charakterystyczny warszawski odcinek Wisły – piękne, wyremontowane lewobrzeżne bulwary i prawobrzeżny las łęgowy, który jest niebywałym dziedzictwem przyrodniczym na skalę europejską, bo rzek o charakterze tylko częściowo uregulowanym jest w Europie bardzo mało. Mieszkańcy, którzy potrzebują spokoju ducha, wyciszenia, spaceru, bliskości natury, nie muszą wcale wyjeżdżać daleko za Warszawę, mogą po prostu skorzystać ze ścieżki, która biegnie wzdłuż Wisły – mówi agencji Newseria Jan Piotrowski, pełnomocnik prezydenta m.st. Warszawy ds. Wisły.

Tegoroczne badanie przeprowadzone przez instytut Zymetria na zlecenie Zarządu Zieleni m.st. Warszawy wskazuje, że mieszkańcy stolicy bardzo doceniają bliskość Wisły. Dla 88 proc. to jedna z najważniejszych przestrzeni wypoczynkowo-rekreacyjnych w mieście. Badani wybierają jej okolice najczęściej na odpoczynek i spacer (73 proc.), spotkanie z przyjaciółmi lub rodziną (51 proc.) czy spędzenie czasu blisko natury (35 proc.).

– Mieszkańcy Warszawy dobrze wiedzą, że oprócz tego, że jest to miejsce spaceru, odpoczynku, relaksu, przyjemności i obcowania z naturą, jest to też korytarz napowietrzający Warszawę, czyli miejsce, gdzie jest zawsze trochę chłodniej i wieje. Podczas projektowania miasta to miejsce było z założenia nie do zabudowania i to się udało ochronić, jest to też korytarz migracji zwierząt. Gdy idziemy na spacer nad Wisłę na prawy brzeg, niczym niezwykłym nie są dziki, zające, sarny, łosie, które przemieszczają się z południa na północ do Kampinoskiego Parku Narodowego – mówi Jan Piotrowski.

Ponad ośmiu na 10 respondentów uważa, że nadwiślańskie tereny wymagają szczególnej ochrony. Podobny odsetek deklaruje, że czują się współodpowiedzialni za ich stan.

– Rekreacja i odpoczynek nad Wisłą, spędzanie czasu na rzece i nad rzeką wcale nie stoją w sprzeczności z założeniami dotyczącymi ochrony przyrody. Przy odrobinie wiedzy, dbałości o rzekę i miłości jest to możliwe – mówi pełnomocnik prezydenta m.st. Warszawy ds. Wisły. – Forma spędzania czasu nad Wisłą musi być wypadkową potrzeb samej przyrody – dobrze wiemy, gdzie są rezerwaty i nie wysiadamy tam, gdzie możemy znaleźć na ziemi gniazda ptaków, bo część ptaków gniazduje i wylęga się na brzegach rzeki. Przychodząc nad rzekę i robiąc sobie ognisko czy grilla w wyznaczonym miejscu, nie wyłamujemy gałęzi w lesie łęgowym, nawet nie zbieramy tych, które leżą na ziemi, tylko przynosimy drewno ze sobą.

Zasady odpowiedzialnego korzystania z terenów nadwiślańskich zostały kilka lat temu spisane w kodeksie Dzielnicy Wisła. To 13 dobrych praktyk, które służą zarówno przyrodzie, jak i osobom, które tu przebywają. Wśród nich znalazły się zasady dotyczące palenia ognisk i spożywania alkoholu tylko w dozwolonych miejscach, dbania o przyrodę, plaże i infrastrukturę, bezpiecznych kąpieli czy sprzątania po sobie.

– Jeżeli przychodzimy z czymś nad Wisłę, to najlepiej, żeby to wylądowało w koszu na śmieci, ewentualnie żebyśmy to zabrali ze sobą. Mieszkańcy oczekują, żeby te tereny były czyste. Żeby to było możliwe, potrzebujemy do tego pomocy mieszkańców, więc to jest synergia, nad którą pracujemy – mówi Jan Piotrowski. – Kodeks Dzielnicy Wisła, który powstał we współpracy z organizacjami pozarządowymi, samymi mieszkańcami i samorządem, sprawił, że efekty widać teraz po 12 latach. Odpadów poza koszami na śmieci jest mniej, choć nie jest ich mniej w samych koszach. W ciepły weekend od czwartku po południu do niedzieli po południu wywozimy mniej więcej dwa baseny olimpijskie odpadów. Służba brzegowa, która współpracuje z Zarządem Zieleni, zaczyna swoją pracę już o 2.00 w nocy. Tej pracy może nie tyle jest mniej, ile jest ona po prostu łatwiejsza.

W Dzielnicy Wisła ruszyła właśnie akcja „Czysta przyjemność?”, która ma przypominać o tym, że odpowiedzialność za tę przestrzeń zaczyna się od codziennych nawyków. To od tego, czy zabierzemy ze sobą śmieci, czy pozostawimy po sobie porządek, czy szanujemy roślinność, zależy, czy będzie to miejsce, z którego wszyscy będą mogli korzystać również w przyszłości.

– Cel kampanii „Czysta przyjemność”, realizowanej w ramach Dzielnicy Wisła, jest wypadkową potrzeb mieszkańców. Została zapoczątkowana i zaproponowana przez mieszkańców Saskiej Kępy w ramach budżetu obywatelskiego – mówi ekspert. – Idea tej kampanii polega na tym, żeby wszystkie elementy kodeksu Dzielnicy Wisła przełożyć również na język międzynarodowy. Odświeżamy tablice informacyjne, które pojawiły się nad rzeką kilka–kilkanaście lat temu, i uzupełniamy je o teksty w językach innych niż polski.

Jak podkreśla Jan Piotrowski, warszawski odcinek Wisły i nadwiślańskie tereny istotnie zmieniły się w ostatnich dwóch dekadach. Wypadkową wielu z tych inwestycji była natura i potrzeba ochrony środowiska. Przykładem takich działań jest projekt „Ochrona siedlisk kluczowych gatunków ptaków Doliny Środkowej Wisły w warunkach intensywnej presji aglomeracji warszawskiej”, w ramach którego ze środków Unii Europejskiej w celu ochrony gatunków ptaków zrealizowano szereg inwestycji infrastrukturalnych i przyrodniczych, np. zbudowano sztuczne wyspy pływające, m.in. lęgowe platformy wegetacyjne, odtworzono rejony piaszczyste i muliste, zamontowano kamery monitoringu siedlisk czy stworzono Służbę Brzegową i wyposażono ją w sprzęt niezbędny do patrolowania rejonu Doliny Wisły,

– Przygotowaliśmy projekty, które zrewitalizowały i zrenaturyzowały tę przestrzeń, a przede wszystkim zachowały ją przyrodniczo. Rozpoczęliśmy też dość żmudną pracę nad edukacją związaną z tym, żeby edukować już najmłodszych o tym, dlaczego to piękne miejsce jest tak istotne dla Warszawy – mówi Jan Piotrowski.

Głównym punktem edukacji ekologicznej Zarządu Zieleni w stolicy jest Pawilon Edukacyjny Kamień na Golędzinowie, który również powstał w ramach finansowanego z UE projektu. To także miejsce organizacji debat, warsztatów i wydarzeń kulturalnych.

– Wszelkie elementy związane z nowymi inwestycjami może niekoniecznie stoją w sprzeczności z naturą, ale są dużą ingerencją. Wszystkie działania Zarządu Zieleni, ale też innych instytucji, skoncentrowaliśmy więc na zrewitalizowaniu, odrestaurowaniu, odtworzeniu tego, co było przed wojną lub zniszczało od wojny do czasów teraźniejszych. Świetnymi przykładami są budowa nowego bosmanatu, Pawilon Edukacyjny Kamień czy most w Porcie Czerniakowskim, który musiał być zdemontowany w 2012 roku, ale okazało się, że aby port funkcjonował we właściwy i wygodny sposób, żeby można było przejechać rowerem, warto ten most odtworzyć – wymienia pełnomocnik prezydenta m.st. Warszawy ds. Wisły.

Inny przykład takiej inwestycji to Park Żerański, czyli 13 ha przestrzeni nad Kanałem Żerańskim, na której powstały ścieżki spacerowe i rowerowe, pomosty, miejsca sprzyjające odpoczynkowi i obserwacji przyrody. Oddany do użytku mieszkańców pod koniec ubiegłego roku park został niedawno nominowany do Europejskiej Nagrody dla Miejskiej Przestrzeni Publicznej.

– To były stare przestrzenie, wcześniej eksploatowane przemysłowo i gospodarczo, bo sam Port Żerański był przemysłowo-handlowy. Doszliśmy do wniosku, że te zdegradowane tereny poprzemysłowe można przerobić na park, we współpracy z przyrodą, ponieważ ona sama zajęła ten teren, zaczęła go zarastać, adaptować, myśmy tylko uporządkowali tę przestrzeń i udostępnili ją mieszkańcom – podkreśla Jan Piotrowski.

Europa rozwija infrastrukturę, moce obliczeniowe i własne zdolności w zakresie sztucznej inteligencji, ale nadal pozostaje w tyle za USA i Chinami w najbardziej zaawansowanych technologiach. Zdaniem europosła Tobiasza Bocheńskiego UE bryluje w regulacjach, które nie są wystarczające do podniesienia konkurencyjności Europy w tym obszarze i zapewnienia cyberbezpieczeństwa w obliczu nowych zagrożeń wykorzystujących AI.

– Wszystkie najnowsze modele AI są rozwijane głównie w Stanach Zjednoczonych, a w drugiej kolejności w dalekiej Azji, głównie w Chinach. W pierwszej dziesiątce największych potentatów w tej branży jest tylko jedna europejska firma i to francuska. Unia Europejska jest bezbronna handlowo i w wymiarze najnowocześniejszych technologii. Żadne akty prawne uchwalane przez Komisję Europejską nic w tym nie pomogą, ponieważ jest wyłącznie biorcą, a nie jest dostawcą technologii – podkreśla w rozmowie z agencją Newseria Tobiasz Bocheński, poseł do Parlamentu Europejskiego z PiS, członek EKR.

W tegorocznym rankingu najbardziej obiecujących firm rozwijających i wykorzystujących sztuczną inteligencję „Forbes AI 50” znajduje się pięć europejskich: francuski Mistral AI, dwie firmy ze Szwecji – Lovable i Legora, niemiecki Black Forest Labs oraz brytyjska Synthesia. Najwięcej finansowania pozyskał Mistral AI – ponad 3,1 mld dol.

– Komisja Europejska lansuje takie przekonanie, że wprowadzając nowe dyrektywy i rozporządzenia, będzie w stanie wymuszać za pomocą decyzji administracyjnych na dużych firmach zagranicznych ochronę pewnych dóbr, które uważa za kluczowe. Tylko że należy w tej sprawie zwrócić uwagę na jedną rzecz: żaden z tych wielkich dostawców nie jest z europejskim kapitałem – podkreśla europoseł. – To jest zawsze działanie w dwie strony, bo może się skończyć tak, że Europejczycy w ogóle będą mieli ograniczony dostęp do usług cyfrowych najwyższej jakości, do których mają dostęp Amerykanie i Chińczycy. Zatem problem polega na tym, że Unia Europejska wydała dziesiątki, jeśli nie setki miliardów euro na cele, które były marnotrawstwem, kiedy trzeba było rozwijać innowacyjność i nowoczesne technologie, i teraz mamy poważny problem, bo w kontekście najnowocześniejszych technologii stajemy się skansenem.

W kwietniu 2025 roku Unia Europejska ogłosiła skoordynowany plan dotyczący sztucznej inteligencji – AI Continent Action Plan, który wyznacza pięć filarów, czyli inwestycje w infrastrukturę, wykorzystanie danych, wdrożenia sektorowe, rozwój kompetencji i uproszczenie regulacji. Celem planu jest jak najskuteczniejsze wykorzystanie możliwości, jakie daje sztuczna inteligencja. W tym roku Komisja Europejska przedstawiła kolejne inicjatywy rozwijające założenia tego planu. To m.in. plan działania w zakresie cyberbezpieczeństwa i sztucznej inteligencji. KE chce stworzyć bardziej uporządkowany system reagowania na zagrożenia związane z wykorzystaniem zaawansowanych modeli AI w cyberatakach. Plan zakłada m.in. utworzenie europejskich zdolności do oceny modeli AI pod kątem cyberbezpieczeństwa, opracowanie z ENISA zasad dostępu do zaawansowanych modeli dla podmiotów zajmujących się cyberbezpieczeństwem oraz stworzenie bezpiecznej platformy do testowania AI w symulowanych środowiskach.

Z kolei w czerwcu opublikowano europejski pakiet na rzecz suwerenności technologicznej, na który składają się m.in. dwa projekty legislacyjne: akt w sprawie czipów 2.0 oraz akt w sprawie rozwoju chmury obliczeniowej i sztucznej inteligencji. Komisja chce w ten sposób zmniejszyć zależność Europy od dostawców spoza UE, ale też wspierać rozwój centrów danych, infrastruktury obliczeniowej oraz wdrażanie AI w Europie. KE zapowiada też dalszy rozwój gigafabryk AI oraz stworzenie europejskiej zdolności kapitałowej do finansowania inwestycji w suwerenność technologiczną.

– Nie widzę szansy na to, że dogonimy świat. Jestem tu absolutnym pesymistą, ten pociąg już odjechał. Jeżeli chodzi o firmy, które brylują w produkcji komputerów kwantowych, o najbardziej zaawansowanych modelach AI, cenach energii, która jest niezbędnym ogniwem, żeby tworzyć nowoczesne centra danych, wielkie korporacje i robotykę, Unia Europejska jest daleko za Chinami i Stanami Zjednoczonymi. Jesteśmy w tym momencie podwykonawcami – uważa europoseł EKR.

Chiny są liderem na świecie pod względem liczby publikacji, cytowań i przyznanych patentów, a Stany Zjednoczone zachowują patenty o większym wpływie. W ubiegłym roku USA opracowały 59 znaczących modeli w porównaniu do 35 w Chinach – wynika z „The 2026 AI Index Report” przygotowanego przez Stanford Institute for Human-Centered Artificial Intelligence.

– Mam nadzieję, że nowa strategia unijna nie zostanie przyjęta. Unia Europejska powinna się zająć deregulacją. Jesteśmy wyśmiewani na całym świecie z powodu AI Act i innych aktów prawnych. Dochodzą też rozważania, żeby stworzyć podatek cyfrowy – nie ten, o którym się mówi, dotyczący korporacji takich jak Facebook, tylko ten, którym miałyby być obłożone firmy zajmujące się AI, żeby odprowadzać zyski z niego do właścicieli własności intelektualnej. W żadnym kraju, który rozwija AI, nie ma niczego takiego – podkreśla Tobiasz Bocheński.

W raporcie przygotowanym przez unijny AI Office „Enhancing competitiveness, sovereignty and security of the European Union in frontier AI” eksperci sugerują, że Unia powinna dążyć do tego, aby jej udział w globalnych mocach obliczeniowych był proporcjonalny do jej 15-proc. udziału w globalnym PKB, w porównaniu z obecnie szacowanym udziałem na poziomie 5 proc.

– Nasz problem polega na tym, że jest za dużo regulacji, hamulców, różnego rodzaju mechanizmów prawnych, które sprawiają, że najzdolniejsi ludzie, najbardziej kreatywne think tanki, najbardziej pomysłowe start-upy uciekają z Europy. To jest zjawisko opisane w raporcie Draghiego, który ukazał się pod koniec 2024 roku. Rozmawiamy w 2026 roku i nic się nie zmieniło. To tempo nie odpowiada zmianom, które zachodzą w dzisiejszej rzeczywistości. Jeżeli popatrzymy na plany konsorcjum Elona Muska dotyczące robotyki, autonomicznych pojazdów osobowych, ciężarowych, transportu zbiorowego, próby budowy data center na orbicie i przesyłania stamtąd danych, to to, o czym my dyskutujemy w Europie, jest po prostu śmieszne – uważa europoseł. – Przepaść będzie się powiększała. My się zatrzymaliśmy, a oni rosną.

Według ekspertów cytowanych w raporcie unijnego AI Office najbardziej zaawansowane modele AI rozwinęły się w bezprecedensowym tempie. W ciągu trzech lat przeszły od problemów z podstawowymi zadaniami do poziomu zbliżającego się do granic możliwości obecnych testów. Jednocześnie pozycja Europy w rozwoju tej technologii pozostaje stosunkowo słaba w porównaniu z jej potencjałem gospodarczym.

W raporcie „Enhancing competitiveness, sovereignty and security of the European Union in frontier AI” wskazano, że rozwój najbardziej zaawansowanych modeli AI jest napędzany przede wszystkim przez prywatne inwestycje. Zdaniem ekspertów zwiększenie możliwości Europy w tym obszarze wymaga przede wszystkim usunięcia barier utrudniających inwestycje i dostęp do konkurencyjnych warunków rynkowych. Za najpilniejsze priorytety na najbliższe dwa lata uznano infrastrukturę obliczeniową oraz energię potrzebną do jej zasilania.

Naukowcy opracowali silniki molekularne, które mogą być napędzane światłem słonecznym zamiast intensywnym światłem ze źródeł laboratoryjnych. Takie mikroskopijne maszyny zamieniają energię świetlną w ukierunkowany ruch jednej części cząsteczki względem drugiej. W przyszłości mogą znaleźć zastosowanie m.in. w inteligentnych materiałach wychwytujących i uwalniających wodę, a także w precyzyjnym dostarczaniu leków.

Badania nad silnikami molekularnymi napędzanymi światłem słonecznym przeprowadził międzynarodowy zespół naukowców z udziałem dr. inż. Wojciecha Danowskiego z Uniwersytetu Warszawskiego. Wyniki zostały opublikowane w 2026 roku w „Journal of the American Chemical Society”.

– Silnik to maszyna, która zamienia energię chemiczną zawartą w mieszance paliwowo-powietrznej na jednokierunkowy, ciągły obrót wału korbowego. Silniki molekularne działają w sposób analogiczny – zamieniają jakąś formę energii na jednokierunkowy obrót jednej części cząsteczki względem drugiej – mówi agencji Newseria dr inż. Wojciech Danowski, adiunkt na Wydziale Chemii UW.

Chemicy tworzą syntetyczne odpowiedniki biologicznych maszyn molekularnych występujących w komórkach żywych organizmów. To wielkobiałkowe kompleksy lub białka, które w komórkach wykonują jakąś określoną pracę. Przykładowo syntaza ATP to kompleks białek, który kręci się tylko w jedną stronę – ta mechaniczna praca zamieniana jest w energię chemiczną. Inny przykład motoru molekularnego to białka kroczące, które transportują ładunki wewnątrz komórek.

W syntetycznych odpowiednikach to światło może wprawiać silniki molekularne w ruch, a ich działanie można precyzyjnie regulować przez odpowiednie zaprojektowanie struktury chemicznej cząsteczki.

– W naszej ostatniej pracy skonstruowaliśmy silnik molekularny, który napędzany jest światłem słonecznym. Zamiast wykorzystywać laboratoryjne źródło światła, czyli np. diodę luminescencyjną albo laser, które charakteryzują się dużą energią i dużą intensywnością światła, a jednocześnie bardzo wąskim zakresem widmowym, tzn. jedną konkretną długością fali, nasz silnik molekularny może wykorzystywać do swojej pracy światło słoneczne, które charakteryzuje się bardzo niską intensywnością, a także bardzo szerokim zakresem długości fal – wyjaśnia dr inż. Wojciech Danowski.

Badania nad syntetycznymi maszynami molekularnymi zostały w 2016 roku uhonorowane Nagrodą Nobla w dziedzinie chemii. Otrzymali ją Jean-Pierre Sauvage, Fraser Stoddart i Bernard L. Feringa. Jednym z kierunków rozwoju tej technologii jest wykorzystanie światła widzialnego zamiast stosowanego dotychczas promieniowania UV.

– Wykorzystanie światła widzialnego jest bardzo ważne, ponieważ jest to wszechobecne źródło taniej i dostępnej energii. Tym się różni  od światła wykorzystywanego w laboratorium – dodaje badacz.

Silniki opracowane przez zespół z udziałem Wojciecha Danowskiego działają w naturalnym świetle słonecznym, także po umieszczeniu w matrycy polimerowej. Wydajność procesu fotochemicznego odpowiedzialnego za zmianę struktury cząsteczki sięgała ok. 80 proc. i utrzymywała się na podobnym poziomie zarówno w roztworze, jak i w polimerze. Takie cząsteczki mogą w przyszłości wykonywać pracę mechaniczną, np. rozciąganie, kurczenie czy zmianę kształtu.

– To odkrycie ma dość spore potencjalne zastosowania w przyszłości, m.in. w konstrukcji inteligentnych materiałów, które będą zmieniały swoje właściwości pod wpływem światła. Mogą to być np. materiały porowate, które w ciemności będą pochłaniały gaz albo wodę, natomiast pod wpływem światła słonecznego będą je uwalniały – wskazuje badacz.

To oznacza, że silniki molekularne mogą w przyszłości znaleźć zastosowanie w materiałach reagujących na światło. Przykładowo po wystawieniu na słońce tkaniny mogłyby zmieniać strukturę, aby ułatwić usuwanie zabrudzeń albo odpychać kurz i wodę, a karoseria aut po to, by usuwać niewielkie zarysowania. Szyby mogłyby automatycznie zmieniać przezroczystość lub ilość przepuszczanego ciepła, co pozwalałoby ograniczyć zużycie energii na klimatyzację. Innym kierunkiem jest miękka robotyka: polimerowa folia zawierająca silniki molekularne mogłaby pod wpływem światła się zwijać, wyginać lub przybierać zaprogramowany kształt.

Silniki molekularne mogą znaleźć zastosowanie także w materiałach do wychwytywania gazów, w tym dwutlenku węgla. W takim układzie porowaty materiał pochłaniałby dwutlenek węgla z powietrza, a napędzane światłem silniki molekularne umożliwiałyby jego późniejsze uwolnienie. 

– Możemy sobie wyobrazić taki materiał porowaty jako gąbkę, w której pory są na tyle małe, że są zdolne do selektywnego wychwytywania określonych gazów z powietrza. Taki materiał wystawiony na światło słoneczne dzięki napędzeniu ruchu wbudowanych w niego motorów molekularnych uwalniałby zmagazynowany gaz w celu jego dalszego zmagazynowania albo wykorzystania w innych procesach chemicznych – mówi dr inż. Wojciech Danowski.

Jak podkreśla, dziś głównym wyzwaniem w wychwytywaniu dwutlenku węgla z powietrza jest regeneracja adsorbentu, czyli uwolnienie zgromadzonego gazu i przygotowanie materiału do ponownego użycia. Według naukowca z UW może to pochłaniać ok. 40 proc. energii zużywanej w całym procesie. Wykorzystanie do regeneracji światła słonecznego mogłoby zmniejszyć zapotrzebowanie na energię z innych źródeł.

Naukowcy badają również możliwość wykorzystania maszyn molekularnych do transportu i kontrolowanego uwalniania leków w organizmie.

– Wyobraźmy sobie, że mamy nowotwór w konkretnym miejscu i chcielibyśmy dostarczyć właśnie tam cząsteczkę leku, chemoterapeutyku po to, żeby nie zatruwać całego organizmu, tylko konkretne, chore miejsce. Skoro mamy cząsteczkę, która jest w stanie wykonywać obrót jednokierunkowy jednej cząsteczki względem drugiej, możemy sobie wyobrazić, że taka cząsteczka mogłaby transportować cząsteczkę leku poprzez nasz organizm, skomplikowaną arterię żył i tętnic, w określone miejsce, które możemy wybrać za pomocą światła – wskazuje adiunkt na Wydziale Chemii UW.

Zanim takie rozwiązania będzie można wykorzystać w medycynie, naukowcy muszą m.in. znaleźć sposób na precyzyjne sterowanie maszynami molekularnymi w organizmie, zapewnić ich biokompatybilność i opracować metody produkcji na większą skalę.

– Od praktycznych zastosowań jesteśmy niestety jeszcze dość daleko. Horyzont czasowy, o którym mówimy, to około 10, 15, a nawet 20 lat. Wynika to z faktu, że synteza silników molekularnych jest wciąż dość trudna i wymagająca. Nie jesteśmy też w stanie amplifikować ruchu pojedynczych cząsteczek aż do makroskali, czyli nie jesteśmy w stanie zrobić tego, co robi matka natura, która amplifikuje ruch biologicznych maszyn molekularnych np. w naszych mięśniach albo komórkach – podkreśla dr inż. Wojciech Danowski.

Na razie są to przede wszystkim badania podstawowe. Naukowcy próbują zwiększyć wydajność silników molekularnych, rozszerzyć zakres światła widzialnego, które może je napędzać, i obniżyć koszty ich produkcji.

– Głównym elementem ograniczającym zastosowanie tej technologii w przyszłości jest cena wytworzenia takiego silnika molekularnego. Na razie jest bardzo wysoka, ale mamy nadzieję, że w przyszłości uda się opracować lepsze metody pozwalające na wytwarzanie silników w dużej skali. Kolejnym elementem, który ogranicza ich potencjalne zastosowania w rzeczywistym świecie, jest wydajność ich pracy, która jak na razie jest niewielka. Mam jednak nadzieję, że w przyszłości będziemy w stanie osiągnąć większą wydajność konwersji światła na ruch mechaniczny – podkreśla ekspert.

Na przestrzeni ostatnich czterech dekad w Polsce zdiagnozowano nieco ponad 35 tys. osób z wirusem HIV. Jednak eksperci wskazują, że spory odsetek zakażonych może o tym nie wiedzieć, a więc także nie podejmować leczenia. Dostępne dziś terapie pozwalają obniżyć obecność wirusa we krwi do poziomu niewykrywalnego i tym samym zapobiegać jego przenoszeniu. Mimo postępu medycyny HIV wciąż pozostaje istotnym problemem zdrowia publicznego, a jednym z wyzwań jest niska świadomość na temat wirusa i ryzyka zakażeń.

– Rocznie diagnozowanych jest 2–3 tys. osób żyjących z zakażeniem HIV. Oczywiście trzeba pamiętać, że do diagnozy zaliczani są także pacjenci, którzy zostali rozpoznani dużo wcześniej, ale na przykład nie byli zarejestrowani bądź są to osoby, które przyjechały do nas z innych krajów – mówi agencji Newseria dr n. med. Iwona Cielniak, specjalistka chorób zakaźnych z Wojewódzkiego Szpitala Zakaźnego w Warszawie.

Od 1985 roku, czyli od momentu wdrożenia badań, do 31 grudnia 2024 roku stwierdzono zakażenie HIV u 35 175 Polaków oraz osób innego obywatelstwa przebywających na terenie Polski – wynika z ostatnich dostępnych danych Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego PZH–PIB. Nie wszyscy z nich mają wskazaną historię zakażenia, ale wśród ogółu zarejestrowanych na koniec 2024 roku było co najmniej 6,5 tys. zakażonych w związku z używaniem narkotyków, 5,5 tys. zakażonych poprzez kontakt seksualny pomiędzy mężczyznami, a 2,7 tys. poprzez kontakt heteroseksualny.

– Niewielki procent, i to uważam za sukces w Polsce, dotyczy dzieci, które zakaziły się drogą transmisji wertykalnej, czyli od mamy – wyjaśnia dr Iwona Cielniak.

Jak podkreśla, dzięki osiągnięciom współczesnej medycyny osoby zakażone HIV mogą dziś prowadzić normalne, aktywne życie, budować związki i mieć zdrowe dzieci. Dostępne leki pozwalają zmniejszyć namnażanie się wirusa do poziomu niewykrywalnego. Oznacza to, że osoba żyjąca z HIV, która regularnie przyjmuje leczenie i utrzymuje niewykrywalną wiremię, nie przenosi zakażenia na partnerów seksualnych. To odpowiada zasadzie N=N (niewykrywalny = niezakażający).

– Leczenie antyretrowirusowe daje możliwość niewykrywalnej wiremii i to widzimy w badaniach. Od strony medycznej to odbudowa odporności, ale jest to też leczenie, które może sprzyjać poprawie jakości życia – tłumaczy specjalistka chorób zakaźnych.

– Warunkiem tego, żeby leczenie było skuteczne, jest regularność. Jeżeli ktoś decyduje się na tabletki, to powinien je przyjmować codziennie. Jeżeli wybiera zastrzyki, to trzeba się na nie stawiać regularnie, raz na dwa miesiące. Przerwanie terapii powoduje, że leczenie nie będzie skuteczne – mówi Grzegorz Jezierski, bohater kampanii „Pozytywnie też znaczy dobrze”, która ma na celu walkę ze stygmatyzacją osób zakażonych, zwiększenie świadomości społecznej na temat HIV oraz wsparcie osób po diagnozie w powrocie do normalnego życia.

Leczenie antyretrowirusowe w Polsce jest systemowo prowadzone od 2001 roku, w ramach strategii zwalczania epidemii HIV/AIDS, określonej w Krajowym Programie Zapobiegania Zakażeniom HIV i Zwalczania AIDS. Zadanie to jest realizowane poprzez Rządowy Program Polityki Zdrowotnej pn. „Leczenie antyretrowirusowe osób żyjących z wirusem HIV w Polsce”.

Jak wskazuje dr Iwona Cielniak, w Polsce leczenie przeciw HIV jest bezpłatne i może być dostosowane do indywidualnych potrzeb oraz stylu życia pacjenta. W praktyce leczenie może obejmować codzienne przyjmowanie leków doustnych, a w przypadku niektórych terapii – także leki podawane w iniekcjach w określonych odstępach czasu.

– Sam schemat leczenia antyretrowirusowego jest bezpłatny, czyli otrzymuje go każda osoba, która zgłasza się na leczenie zakażenia HIV, nawet jeśli nie ma ubezpieczenia. Dodatkowo w tym pakiecie jest możliwość oznaczenia profilu immunologicznego, czyli liczby CD4, która ocenia naszą odporność, a także wiremii HIV dwa razy w roku – mówi specjalistka chorób zakaźnych. – Dostęp do leczenia antyretrowirusowego, diagnostyki i testowania jest podstawowym narzędziem do tego, żeby tę epidemię zmniejszyć.

– Gdyby hipotetycznie wszystkie osoby zakażone objąć leczeniem i gdyby były one skutecznie leczone, to teoretycznie moglibyśmy zatrzymać epidemię – podkreśla Grzegorz Jezierski.

Z danych UNAIDS, czyli Wspólnego Programu Narodów Zjednoczonych Zwalczania HIV i AIDS, wynika, że w 2010 roku na świecie żyło 32,5 mln osób żyjących z wirusem HIV. W 2020 roku ta liczba wzrosła do 38,9 mln, a w 2025 roku – do 41 mln. Wzrost liczby osób żyjących z HIV jest w dużej mierze efektem postępu w leczeniu i wydłużenia życia osób zakażonych. Jednocześnie w 2025 roku na świecie odnotowano 1,2 mln nowych zakażeń, o 43 proc. mniej niż w 2010 roku. 

– Spotykamy się z doniesieniami, że będzie coraz mniej środków poświęconych na profilaktykę, diagnozowanie i testowanie. Niestety widzimy to w trendach światowych. Mniej pieniędzy spowoduje, że osób żyjących z HIV będzie coraz więcej. To nie jest tak, że będzie to dotyczyło jednej populacji pacjentów. Będzie to dotyczyło wszystkich osób, które w jakiś sposób eksponowały się na zakażenie. Pamiętajmy, że to nie tylko kontakt intymny, ale też ekspozycja krwiopochodna, narażenie dzieci, których mamy zakaziły się HIV. Jeżeli nie będą leczone i testowane, to nie ograniczymy tej epidemii– podkreśla dr Iwona Cielniak.

UNAIDS wyznaczył na 2025 rok cel „95–95–95”, który oznacza, że 95 proc. osób żyjących z HIV zna swój status serologiczny, 95 proc. z nich otrzymuje leczenie, a 95 proc. osób leczonych osiąga niewykrywalny poziom wirusa. Nie został on jednak osiągnięty przez wszystkie kraje, dlatego pozostaje istotnym punktem odniesienia także w nowej strategii walki z AIDS na lata 2026–2031.

– Dzisiaj pokładamy dużą nadzieję w profilaktyce. Profilaktyka przedekspozycyjna, czyli stosowana przed nabyciem zakażenia HIV, być może za kilka lat, jak mówią dane, zmniejszy liczbę osób żyjących z HIV. Dzisiaj jest to choroba przewlekła, która wymaga leczenia. Być może za 10 lub 20 lat liczba osób żyjących z HIV będzie dużo niższa dzięki działaniom prewencyjnym – uważa specjalistka chorób zakaźnych.

Ważnym elementem profilaktyki jest podnoszenie świadomości społecznej na temat wirusa HIV i możliwości zakażenia. Z raportu „Wiedza Polaków na temat HIV oraz zachowań ryzykownych. Postawy związane z testowaniem w kierunku HIV 2025”, przygotowanego dla Krajowego Centrum ds. AIDS, wynika, że 37 proc. Polaków wysoko ocenia swoją wiedzę na temat metod profilaktyki HIV, a 23 proc. nisko. Jednocześnie w społeczeństwie wciąż silne są niektóre stereotypy na temat ryzyka zakażenia wirusem. Przytaczane w raporcie dane z ogólnopolskich badań wskazują, że w 2005 roku 66 proc. respondentów wyrażało przekonanie, że ryzyko zakażeniem HIV jest realne i trzeba się go obawiać. W 2025 roku odsetek ten spadł do 9 proc.

– Młode pokolenie dwudziestolatków, mimo że mają dostęp do wiarygodnych źródeł cyfrowych, a ich jest bardzo dużo, wie za mało. Tutaj dochodzimy do tematu potencjalnych zmian systemowych. Jeżeli nie będzie systemowo edukacji zdrowotnej czy seksualnej – ponieważ żeby mówić o HIV, trzeba mówić o seksie – to trudno się spodziewać, że jako społeczeństwo będziemy wyedukowani – uważa Grzegorz Jezierski. – Ta epidemia w pewnym sensie zmienia się w Polsce. Mamy coraz więcej zakażeń wśród osób heteroseksualnych. Pracuję jako doradca okołotestowy w punkcie testowania i rozmawiam z przychodzącymi tam ludźmi. Generalnie osoby hetero mają trochę mniejszą świadomość i bardziej myślą w kategoriach, że ich to przecież nie dotyczy. Efekty tego niestety widać w statystykach.

Twórcy i bohaterowie kampanii „Pozytywnie też znaczy dobrze” podkreślają, że rozmowa o HIV nie powinna się odbywać wyłącznie przy okazji Światowego Dnia AIDS, który wypada 1 grudnia. Dlatego start kampanii zaplanowano na sezon wakacyjny, kiedy temat profilaktyki zdrowia seksualnego nabiera aktualności.

Fale upałów, susze i gwałtowne ulewy coraz mocniej testują polskie miasta, zwiększając ryzyko dla mieszkańców i obciążenie miejskiej infrastruktury. Wrocław pracuje nad nowym planem adaptacji do zmian klimatu, który ma wskazać najważniejsze zagrożenia i zaplanować konkretne działania zwiększające odporność miasta.

Jak podaje Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, wyprzedzające podejście do wyzwania, jakim są zmiany klimatu, ma zapewnić miejskie plany adaptacji. Miasta objęte obowiązkiem ich przygotowania i wdrożenia mają na to czas do 2 stycznia 2028 roku. Co dwa lata muszą przygotować sprawozdanie z monitorowania wdrażania działań adaptacyjnych. Wśród nich jest Wrocław, który obecnie analizuje skutki ekstremalnych zjawisk pogodowych.

– Ryzyka klimatyczne zidentyfikowane dla Wrocławia, których skutki wszyscy odczuwamy, to przede wszystkim fale upałów i susze oraz nawalne deszcze i lokalne powodzie miejskie. Podczas fal upałów miasto się nagrzewa, doświadczamy efektu miejskiej wyspy ciepła, czyli cała zabetonowana przestrzeń, zwłaszcza w centrum miasta, nabiera temperatury, a następnie oddaje ciepło do otoczenia – mówi agencji Newseria Katarzyna Szymczak-Pomianowska, dyrektorka Departamentu Strategii i Zrównoważonego Rozwoju w Urzędzie Miejskim Wrocławia.

Wskazuje również na doświadczanie tropikalnych nocy, w trakcie których powietrze nie schładza się wystarczająco. W centrum miasta, na obszarach najmocniej zurbanizowanych, niesie to za sobą największe ryzyko dla osób starszych, chorych i dzieci. 

– Jeżeli przeanalizujemy przekrój opadów w ciągu roku, to nie jest tak, że jest ich w sumie mniej, a jedynie mają inny charakter. Doświadczamy krótkich opadów, nagłych, bardzo intensywnych. W związku z tym sieć kanalizacji deszczowej czy ogólnospławnej, choćby była najlepiej utrzymana, a bardzo o to dbamy we Wrocławiu, nie jest w stanie takiego deszczu odebrać. W efekcie niektóre ulice są zalane przez kilka godzin. Remedium są tereny zieleni i jak największe rozszczelnienia, bo rozszczelniona tkanka miejska jest w stanie jak gąbka tę wodę przyjąć i wchłonąć – dodaje dyrektorka Departamentu Strategii i Zrównoważonego Rozwoju w Urzędzie Miejskim Wrocławia. 

Na mocy decyzji podjętej w lipcu 2025 roku przez Radę Miejską Wrocławia miasto na nowo opracowuje MPA. Obecny plan obowiązuje od 2019 roku i został przygotowany przez resort środowiska. W toku prac analizowane są lokalne zagrożenia i potrzeby, a na ich podstawie wyznaczane są długofalowe działania w takich obszarach jak rozwój zieleni miejskiej, efektywne gospodarowanie wodą opadową czy też modernizacja infrastruktury, która ma być odporna na ekstremalne zjawiska pogodowe i wpłynąć na poprawę jakości życia mieszkańców. W ramach prac odbyło się już kilka spotkań konsultacyjnych z mieszkańcami, a kolejne są w planach.

– Zależy nam na tym, aby to był taki dokument, który faktycznie będzie wyznaczał realne kierunki działań, ale też nie spodziewamy się niczego odkrywczego. To, co powinniśmy robić, to zdecydowanie rozbudowywanie systemu błękitno-zielonej infrastruktury w mieście. W ten sposób schładzamy przestrzeń miejską i utrzymujemy odpowiednią wilgotność, a przy okazji zieleń oczyszcza przestrzeń miejską, dzięki czemu mamy lepszą jakość powietrza. Błękitno-zielona infrastruktura działa też jak rezerwuar wód opadowych, czyli podczas nawalnych deszczów jest w stanie przejąć część opadu, w związku z czym nie doświadczamy aż tak dużych podtopień ulic czy domów – tłumaczy Katarzyna Szymczak-Pomianowska.

Jak podkreśla, testem dla inwestycji w ten obszar była powódź z września 2024 roku, kiedy zalana została część parków w Dolinie Bystrzycy, np. Park Złotnicki czy Park Stabłowicki. Obszary te pełniły funkcję naturalnego obszaru retencji.

– Od kilku lat realizujemy Strategię Gospodarowania Wodami Opadowymi i Roztopowymi. Wrocław jest bardzo unikatowy pod względem siatki rzek, bo mamy aż 48 zlewni, rzek, większych i mniejszych cieków wodnych – mówi ekspertka. – Opracowując plan miejscowy dla Zielonego Klina Południa Wrocławia, od razu zidentyfikowaliśmy i wskazaliśmy, gdzie wody opadowe będą retencjonowane. Jest wyznaczona rezerwa pod duży zbiornik retencyjny, który będzie odciążał tereny aż po szpital kliniczny przy ul. Borowskiej, bo tam w czasie nawalnych deszczów mieszkańcy doświadczają lokalnych podtopień. Marzy nam się skuteczna realizacja działań zapisanych w Strategii Gospodarowania Wodami Opadowymi i Roztopowymi. To zależy od możliwości pozyskiwania środków zewnętrznych, takie starania oczywiście czynimy.

Wrocław rozwija narzędzia smart w obszarze zarządzania błękitno-zieloną infrastrukturą. Służy temu m.in. unijny projekt LIFECOOLCITY, w ramach którego dzięki danym lotniczym, zdjęciom satelitarnym i innym zaawansowanym technologiom powstał najdokładniejszy w historii cyfrowy obraz miasta – od drzew i terenów zieleni, przez wodę i nasłonecznienie, po miejsca szczególnie narażone na przegrzewanie czy podtopienia. Na podstawie tych danych miasto będzie mogło lepiej planować inwestycje związane z błękitno-zieloną infrastrukturą.

– Na podstawie danych geosatelitarnych i nalotów wykonana została mapa koron drzew. Mamy zidentyfikowane obszary, gdzie występuje największe narażenie na ryzyka klimatyczne. Będziemy dysponowali narzędziami, które pozwolą nam ocenić, gdzie i jaką błękitno-zieloną infrastrukturę lokować, aby przyniosła najlepszy efekt ekologiczny, czyli najbardziej minimalizowała ryzyka klimatyczne przy określonym budżecie – tłumaczy dyrektorka Departamentu Strategii i Zrównoważonego Rozwoju.  

Według danych z 2025 roku zielone przestrzenie stanowią 41 proc. powierzchni Wrocławia. To m.in. parki, zieleńce, zieleń nadrzeczna czy pola irygacyjne. W 2024 roku w stolicy Dolnego Śląska przybyło ponad 4 tys. drzew, 85 tys. krzewów, bylin i traw oraz 383 tys. kwiatów cebulowych. W sezonie wiosennym tego roku posadzono tysiąc drzew i 21 tys. krzewów. Miejski program Zielona Rewolucja zakłada, że we Wrocławiu w najbliższych latach przybędzie nowe 100 ha zieleni.

– Od wielu lat mieszkańcy wskazują na to, że chcą miasta zielonego – to wychodzi we wszystkich badaniach społecznych i badaniach opinii – mówi Katarzyna Szymczak-Pomianowska.

Miasto podaje, że od 2019 roku zrealizowano ponad 400 projektów w obszarze zieleni. Wydano na ten cel blisko 300 mln zł. Co roku ok. 80 mln zł trafia na utrzymanie zieleni.

– Najbardziej namacalne przykłady inwestycji adaptacyjnych to między innymi Skwer Wrocławianek przy Muzeum Architektury, który wcześniej był parkingiem miejskim, a w tej chwili jest przepięknym zielonym skwerem, enklawą zieleni. Kolejny przykład to nowy zielony Plac Nowy Targ, który przez lata był symbolem betonozy – mimo że przebudowany w stylu modernistycznym, zdobywał różnego rodzaju nagrody w konkursach architektonicznych i urbanistycznych, to jednak nie był przestrzenią, gdzie mieszkańcy chcieli spędzać czas. W tej chwili jest taką zieloną wyspą – wymienia przedstawicielka Urzędu Miejskiego.

Zgodnie ze strategią Wrocław 2050 każdy mieszkaniec powinien mieć dostęp do terenów zieleni w odległości 300 m od miejsca zamieszkania.

– W tej chwili ten wskaźnik w centrum miasta wynosi ponad 90 proc., a w całym mieście – ponad 85 proc., więc z każdym rokiem poprawiamy tę dostępność. Z drugiej strony jednak musimy pamiętać, że nie jest to łatwe, bo miasto się urbanizuje, dogęszcza, powstają nowe inwestycje. To jest cały czas wyzwanie i świadomy wysiłek, aby zieleni było jak najwięcej – mówi Katarzyna Szymczak-Pomianowska. 

Rzecznik Praw Pacjenta ma zyskać nowe narzędzia do walki z osobami i podmiotami, które wprowadzają pacjentów w błąd co do metod leczenia. Ustawa określana jako „lex szarlatan” pozwoli temu organowi reagować na praktyki prowadzone poza systemem ochrony zdrowia, a za najpoważniejsze naruszenia nakładać kary do 1 mln zł. RPP podkreśla, że nowe przepisy mają chronić przed oszustami i nie będą ograniczać stosowania ziołolecznictwa, masaży czy akupunktury. Ustawa czeka na decyzję prezydenta, który na jej podjęcie ma czas do 21 sierpnia. 

– Ustawa potocznie zwana „lex szarlatan” ma chronić przed osobami, które oszukują pacjentów, wmawiając im nieprawdziwe informacje związane z metodami leczenia, ma bronić pacjentów przed naciągaczami, którzy mają zawsze bardzo proste odpowiedzi: bardzo łatwo da się wyleczyć, wszystko da się wyleczyć, w porównaniu do medycyny akademickiej, która mówi jasno, że często ten proces jest bardzo długi – podkreśla w rozmowie z agencją Newseria Konrad Madejczyk, rzecznik prasowy Biura Rzecznika Praw Pacjenta.

Jednym z powodów przygotowania nowych przepisów jest luka w obecnych regulacjach. Praktyki pseudomedyczne są często prowadzone poza systemem ochrony zdrowia, m.in. w ramach zwykłej działalności gospodarczej, przez co nie podlegają takim samym zasadom nadzoru jak podmioty lecznicze.

Z oceny skutków regulacji wynika, że w Polsce zarejestrowanych jest blisko 40 tys. działalności gospodarczych w obszarze działalności paramedycznej oraz medycyny tradycyjnej, uzupełniającej i alternatywnej. Nie oznacza to, że wszystkie stosują praktyki pseudomedyczne. Autorzy OSR szacują, że kryteria takich praktyk może spełniać od kilku do kilkunastu tysięcy osób i podmiotów.

– Ustawa „lex szarlatan” nie będzie dotyczyła osób, które leczą ziołami, masażystów, leczenia akupunkturą, medycyny chińskiej. Wszystkie te metody, które są stosowane dzisiaj jako medycyna komplementarna, będą oczywiście możliwe i dalej będą mogły być stosowane. To jest ustawa, która ma za zadanie przestrzegać pacjentów przed osobami, które polecają leczenie hormonalne, na przykład na zasadzie picia płynu Lugola, który jest skrajnie niebezpieczny przy leczeniu tarczycy – mówi rzecznik Biura RPP.

Zgodnie z ustawą za praktykę pseudomedyczną będzie uznawane przypisywanie metodzie lub substancji właściwości leczniczych niezgodnych z aktualną wiedzą medyczną, jeżeli może to prowadzić m.in. do pogorszenia stanu zdrowia, opóźnienia właściwej diagnostyki lub leczenia albo rezygnacji z leczenia o potwierdzonej skuteczności.

Nowe regulacje mają objąć także publiczne rozpowszechnianie dezinformacji medycznej w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej. W OSR zwrócono uwagę na znaczenie internetu i mediów społecznościowych w rozpowszechnianiu takich treści. Najpopularniejsze osoby promujące metody sprzeczne z aktualną wiedzą medyczną mają setki tysięcy obserwujących. Zgodnie z nowymi przepisami RPP ma prowadzić jawny rejestr podmiotów posługujących się dezinformacją medyczną, a w przypadku stron internetowych będzie mógł wystąpić do przedsiębiorcy telekomunikacyjnego o przekierowanie użytkowników z oznaczonej domeny na stronę RPP z ostrzeżeniem o dezinformacji medycznej.

– Ustawa będzie też broniła pacjentów przed osobami, które nieprawnie używają tytułu zawodowego lekarza czy nieprawnie stosują metody, jak na przykład w przypadku pacjentki na południu Polski, która była leczona tzw. perłami księżniczki – mówi Konrad Madejczyk.

W czerwcu br. ujawniono historię 40-letniej pacjentki chorej na raka jajnika, która korzystała z usług naturopaty z Bielska-Białej. Mężczyzna diagnozował ją za pomocą biorezonansu i zalecał jej m.in. tzw. perły księżniczki – tampony nasączone chińskimi ziołami. Podczas przeszukania jego gabinetu śledczy zabezpieczyli dane blisko 900 osób, które mogły korzystać z jego usług.

– Jeżeli chodzi o zgłoszenia praktyk naruszających bezpieczeństwo pacjenta, nie ma ich wiele, bo Rzecznik Praw Pacjenta dziś może się zajmować wyłącznie podmiotami leczniczymi. Często te praktyki są prowadzone w ramach prywatnej działalności gospodarczej. Mówimy o gigantycznej skali nadużyć w sieci, ale jeżeli chodzi o same skargi, to dziś mamy ich niedużo – mówi rzecznik Biura RPP.

Nowe przepisy mają umożliwić RPP prowadzenie odrębnych postępowań w sprawie praktyk pseudomedycznych. Rzecznik będzie mógł żądać od osób i podmiotów, których działalność bada, informacji i dokumentów, a także korzystać z opinii ekspertów. Jeżeli uzna, że dana praktyka może zagrażać życiu lub zdrowiu pacjentów, jeszcze przed zakończeniem postępowania będzie mógł nakazać jej natychmiastowe zaprzestanie.

– Nowe kompetencje, które zyska Rzecznik Praw Pacjenta, to przede wszystkim możliwość nałożenia kary i publikacji na stronie internetowej informacji na temat osoby, instytucji czy podmiotu, który takie praktyki stosuje – wskazuje Konrad Madejczyk.

Nowelizacja ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta przewiduje podniesienie maksymalnej kary za naruszanie zbiorowych praw pacjentów do 1 mln zł. Do 100 tys. zł będzie mogła wynieść kara za brak współpracy z rzecznikiem, np. za nieprzekazanie wymaganych informacji lub dokumentów. Sankcja będzie mogła zostać nałożona także wtedy, gdy podmiot zaprzestanie stosowania danej praktyki przed wydaniem decyzji.

Do realizacji nowych zadań Biuro Rzecznika Praw Pacjenta ma otrzymać dodatkowe etaty.

– Przewidzianych jest sześć nowych etatów. Będą to osoby, które będą miały za zadanie m.in. badać informacje, które będą do nas napływały. Jeżeli chodzi o samą organizację pracy Rzecznika Praw Pacjenta, to nic się specjalnie nie zmieni, poza tym, że będą dodatkowe uprawnienia. Ale podkreślam, te uprawnienia będą na zasadzie zbierania informacji, pozyskiwania wiedzy od osób, które zajmują się medycyną. Nie będzie to nigdy decyzja podejmowana przez jedną osobę – zapewnia rzecznik Biura RPP.

Nowe przepisy wzbudzają duże kontrowersje już od początku prac legislacyjnych. Do prezydenta apelują zarówno zwolennicy regulacji, w tym środowiska lekarskie, pacjenckie i naukowe, jak i jej przeciwnicy, którzy wskazują m.in. na ryzyko zbyt szerokiej interpretacji nowych uprawnień Rzecznika Praw Pacjenta. Instytut Ordo Iuris zwrócił się do Karola Nawrockiego o skierowanie ustawy do ponownego rozpatrzenia przez Sejm. W swojej analizie wskazuje m.in. na niejednoznaczne – jego zdaniem – definicje praktyk pseudomedycznych i dezinformacji medycznej. Zdaniem instytutu regulacje mogą naruszać wolność słowa i badań naukowych, autonomię pacjenta oraz wolność działalności gospodarczej.

Ponad 252 mln ludzi na świecie potrzebuje natychmiastowej pomocy humanitarnej – wynika z danych ONZ. Jednocześnie organizacje pomocowe mają coraz mniej środków, przez co część z nich ogranicza działalność lub wycofuje się z niektórych regionów. Rośnie też zagrożenie dla osób niosących pomoc – w latach 2023–2025 zginęło ponad 1 tys. pracowników humanitarnych.

19 sierpnia obchodzony jest Światowy Dzień Pomocy Humanitarnej, który ma zwracać uwagę na potrzeby milionów ludzi dotkniętych kryzysami na całym świecie oraz na pracę i bezpieczeństwo osób, które niosą pomoc.

Według danych Biura ONZ ds. Koordynacji Pomocy Humanitarnej (OCHA) pod koniec maja 2026 roku natychmiastowej pomocy humanitarnej potrzebowało na świecie 252 mln osób. To o 13 mln więcej, niż zakładano w opublikowanym pod koniec 2025 roku Global Humanitarian Overview 2026. Według danych z połowy roku partnerzy humanitarni planowali objąć pomocą 143,2 mln osób, a za priorytet uznano dotarcie niemal 89 mln znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji (szacunki z grudnia mówiły odpowiednio o 135 mln i 87 mln ludzi).

– Potrzeby w zakresie pomocy humanitarnej są dziś większe, niż prognozowano jeszcze pod koniec ubiegłego roku. Jest wiele przyczyn tego stanu, m.in. nagłe katastrofy naturalne, których nikt nie mógł przewidzieć, powodzie, susze, trzęsienia ziemi. Oprócz tego także konflikty zbrojne, które albo się zintensyfikowały, albo wybuchły nowe, takie jak konflikt USA – Iran – Izrael, który nie tylko przyniósł zniszczenie i śmierć osób cywilnych, ale też wstrzymał czy utrudnił dostawy pomocy humanitarnej – mówi agencji Newseria Helena Krajewska, rzeczniczka prasowa Polskiej Akcji Humanitarnej.

W 2025 roku ONZ odnotowała ponad 37 tys. ofiar śmiertelnych wśród cywilów w 20 konfliktach zbrojnych, co oznacza, że średnio co 14 minut ginęła jedna osoba cywilna. Organizacja zaznacza, że jest to udokumentowana liczba minimalna i nie odzwierciedla pełnej skali ofiar. Do tego dochodzą kolejne nagłe katastrofy naturalne. W czerwcu br. dwa trzęsienia ziemi miały miejsce w Wenezueli, a w sierpniu trzęsienie ziemi nawiedziło Kolumbię.

Według danych OCHA z końca maja br. potrzeby finansowe w ramach Global Humanitarian Overview na ten rok przekraczały 33,6 mld dol., a otrzymane finansowanie sięgało niewiele ponad 8,2 mld dol. To oznacza pokrycie jednej czwartej potrzeb.

– Niestety w ostatnich latach obserwujemy spadek finansowania pomocy humanitarnej. Największe kraje, które zapewniały finansowanie, ograniczyły lub wstrzymały nakłady na pomoc humanitarną i współpracę rozwojową. To ogromny problem. Są też kraje, które po prostu są niedofinansowane pod względem pomocy humanitarnej, bo kryzys w nich się przeciąga – wskazuje Helena Krajewska.

OCHA podała na początku czerwca, że z powodu niedoboru środków część organizacji działających w Strefie Gazy musiała ograniczyć lub zawiesić niektóre podstawowe usługi. Od połowy maja cztery organizacje zaczęły się wycofywać z dostarczania wody cysternami. W efekcie ponad 330 tys. osób w ok. 250 miejscach było zagrożonych utratą głównego źródła wody pitnej. Sierpniowe dane wskazują, że 90 proc. populacji Strefy Gazy doświadcza częstych i nieprzewidywalnych zakłóceń w dostępie do bezpiecznej, czystej wody. Pod koniec maja 23 organizacje zajmujące się bezpieczeństwem żywnościowym dostarczały ok. 678 tys. posiłków dziennie, podczas gdy w połowie marca było ich ok. 1,5 mln. OCHA wskazuje, że spadek ten wynikał przede wszystkim z niedofinansowania. Apel humanitarny ONZ na 2026 rok dotyczący okupowanych terytoriów palestyńskich był w połowie sierpnia sfinansowany w nieco ponad 37 proc.

Również w Jemenie niedobór środków doprowadził do znacznego ograniczenia pomocy żywnościowej. W 2025 roku sfinansowano tylko 22 proc. potrzeb w zakresie bezpieczeństwa żywnościowego i rolnictwa oraz 9 proc. potrzeb dotyczących żywienia. Światowy Program Żywnościowy (WFP) zapowiadał, że przez redukcje w budżecie musi zmniejszyć w 2026 roku liczbę osób objętych pomocą żywnościową na terenach kontrolowanych przez uznawany międzynarodowo rząd z 3,4 mln do 1,6 mln. W maju br. 62 proc. gospodarstw domowych miało trudności z zaspokojeniem swoich minimalnych potrzeb żywnościowych, a 36 proc. zmagało się z poważnym niedoborem żywności.

– Cięcia w pomocy humanitarnej mają wiele przyczyn. Kraje zmieniają zainteresowania, nie chcą już wspierać danego regionu, są bardziej zainteresowane pomocą np. na innym kontynencie. W wielu państwach pogorszyła się sytuacja gospodarcza, więc potrzebne są oszczędności, a niestety pomoc humanitarna jest tym obszarem, gdzie często dokonuje się cięć. Niestety niektóre kraje ideologicznie odeszły od wspierania systemu pomocy humanitarnej – tłumaczy rzeczniczka PAH.

Według raportu Global Humanitarian Assistance w 2025 roku międzynarodowe finansowanie pomocy humanitarnej spadło o 20 proc., do 33,3 mld dol., i znalazło się na najniższym poziomie od dekady. Największych cięć dokonały Stany Zjednoczone i Niemcy, które łącznie odpowiadały za 88 proc. całego spadku. Finansowanie ze strony USA zmniejszyło się o 55 proc. – z 13,5 mld dol. do 6,1 mld dol., a ze strony Niemiec o 36 proc. – z 2,3 mld do 1,5 mld dol. Spada również finansowanie od prywatnych darczyńców – w 2025 roku było niższe o 40 proc. w porównaniu ze szczytowym poziomem z 2022 roku.

Raport wskazuje, że w 2026 roku środków może być jeszcze mniej. W zależności od scenariusza finansowanie publiczne może spaść o kolejne 2–11 proc. w porównaniu z 2025 rokiem. W bardziej pesymistycznym wariancie oznaczałoby to spadek o 39 proc. względem najwyższego poziomu z 2023 roku.

– Polska Akcja Humanitarna pozyskuje finansowanie z różnych stron, od osób prywatnych, które chcą pomagać, po firmy zainteresowane wspieraniem konkretnego regionu czy konkretnych rodzin. Pozyskujemy też środki z instytucji międzynarodowych, więc możliwości jest wiele. Ale fakt jest taki, że niestety kurczą się dostępne zasoby. Wiele organizacji decyduje się na wyjście z niektórych regionów, bo nie są już w stanie finansować tam dalszej pomocy – wskazuje Helena Krajewska.

Mniejsze finansowanie zmusza niektóre organizacje humanitarne także do ograniczania zatrudnienia. Większość ich personelu w krajach objętych kryzysami stanowią pracownicy lokalni.

– W PAH pracuje blisko 600 osób i są to głównie pracownicy lokalni, czyli osoby zatrudnione w krajach, w których trwa kryzys humanitarny, jak Ukraina, Jemen, Somalia czy Madagaskar. Na całym świecie pracowników humanitarnych jest 500–630 tys. Cięcia w pomocy humanitarnej, masowe zwolnienia i duże zagrożenia związane z tą pracą powodują, że liczba pracowników spada, podczas gdy potrzeb jest coraz więcej – mówi rzeczniczka PAH.

Według danych OCHA w 2025 roku w 21 krajach zginęło co najmniej 326 pracowników organizacji humanitarnych. Od 2023 do 2025 roku liczba ofiar śmiertelnych przekroczyła 1 tys. Najwięcej pracowników humanitarnych zginęło na okupowanych terytoriach palestyńskich, ale ofiary odnotowano również m.in. w Sudanie, Sudanie Południowym, Ukrainie i Demokratycznej Republice Konga.

Ataki dotyczą także placówek i pracowników ochrony zdrowia. Według WHO w 2025 roku odnotowano 1350 ataków na ochronę zdrowia w 19 krajach i terytoriach. Zginęło w nich 1981 pracowników ochrony zdrowia i pacjentów, a 1168 zostało rannych.

– Wiemy też o przypadkach, kiedy osoby, którym udzielaliśmy pomocy, trafiły pod ostrzał podczas transportu karetką – mówi Helena Krajewska. – Do takich ataków dochodzi, mimo że pracownicy humanitarni i ochrona zdrowia powinni być pod ochroną międzynarodową. 

Około 1 proc. próbek pobieranych podczas kontroli antydopingowych w Polsce daje wynik pozytywny. To poziom zbliżony do światowego. Coraz dokładniejsze metody badań pozwalają wykrywać nawet mikrodawki niedozwolonych substancji, ale problemem jest ich łatwa dostępność w internecie. Polska Agencja Antydopingowa (POLADA) wspólnie z organami ścigania prowadzi operacje przeciwko nielegalnym laboratoriom i przestępczości sterydowej.

W 2025 roku Międzynarodowa Agencja ds. Testów (ITA) pobrała 41,8 tys. próbek od 17,3 tys. zawodników i prowadziła 483 potencjalne postępowania dotyczące naruszenia przepisów antydopingowych. Kontrole coraz częściej opierają się nie tylko na wykrywaniu substancji w pojedynczej próbce, lecz także na analizie zmian zachodzących w organizmie zawodnika w czasie, m.in. w ramach paszportu biologicznego sportowca (ABP). 

– Skala naruszeń przepisów antydopingowych wynosi ok. 1 proc. próbek pobranych przez agencje antydopingowe na całym świecie. Podobnie jest również w Polsce. Nie ma natomiast obecnie takiej sytuacji, w której któreś dyscypliny są zapomniane przez kontrolerów antydopingowych. Jako Polska Agencja Antydopingowa staramy się objąć programem kontroli antydopingowych wszystkie dyscypliny sportu w naszym kraju – podkreśla w rozmowie z agencją Newseria Hubert Dziudzik, p.o. dyrektor Polskiej Agencji Antydopingowej.

Ostatnie opublikowane pełne dane roczne dotyczą 2024 roku. Pobrano wówczas 2407 próbek moczu i krwi oraz przeprowadzono 662 akcje kontrolne wśród zawodników reprezentujących 40 związków sportowych. W 2024 roku stwierdzono 12 przypadków podejrzenia naruszenia przepisów antydopingowych.

– Najwięcej próbek pozytywnych przez lata dawało podnoszenie ciężarów i sporty siłowe, gdzie doping był powszechny. Teraz ta sytuacja się zmieniła z uwagi na wzmożony program kontroli antydopingowej w tych dyscyplinach sportu. W każdym roku obserwujemy różną skalę zjawiska w różnych dyscyplinach – wskazuje Hubert Dziudzik.

Próbki pobrane od zawodników mogą być ponownie badane nawet wiele lat później. Zgodnie ze Światowym Kodeksem Antydopingowym mogą być one przechowywane przez 10 lat i ponownie analizowane z wykorzystaniem nowszych metod. Program ponownego badania próbek z igrzysk olimpijskich w Londynie w 2012 roku doprowadził do stwierdzenia 73 naruszeń przepisów antydopingowych i odebrania 31 medali. Większość przypadków wykryto dzięki metodzie badania długoterminowych metabolitów sterydów anabolicznych, która nie była dostępna podczas pierwotnej analizy próbek w 2012 roku.

– Obecnie jako jednostki odpowiedzialne za zwalczanie dopingu w sporcie jesteśmy w stanie wykryć praktycznie każdy przypadek naruszenia. Limity detekcji są już coraz większe, tak że nawet stosowanie mikrodawek substancji dopingowych może być wykrywane i raportowane, a następnie sankcjonowane przez właściwe organy dyscyplinarne – ocenia p.o. dyrektor POLADA.

Agencja udostępnia zawodnikom bazę leków zabronionych, w której można sprawdzić status preparatów dostępnych na polskim rynku. W razie wątpliwości mogą oni również korzystać z Antydopingowego Pogotowia Informacyjnego. W 2026 roku do tych narzędzi dołączyło nowe rozwiązanie umożliwiające weryfikację leku na podstawie jego opakowania.

– To aplikacja, która w czasie rzeczywistym na podstawie zdjęcia kodu kreskowego lub samego opakowania pokaże zawodnikowi, czy ten lek zawiera w swoim składzie substancje zabronione – wyjaśnia Hubert Dziudzik.

Problem dotyczy także suplementów diety, które mogą zawierać niewskazane na etykiecie substancje zabronione. W badaniu Sport Integrity Australia z 2025 roku spośród 200 suplementów sportowych kupionych w internecie 35 proc. zawierało co najmniej jedną substancję zabronioną przez WADA. W 57 proc. produktów, w których wykryto takie substancje, nie były one wymienione na etykiecie ani w opisie na stronie internetowej.

– To zawodnik odpowiada za to, co znajduje się w jego organizmie, i na nim spoczywa obowiązek udowodnienia, że doping został przyjęty nieświadomie – przypomina ekspert. – Najważniejsza jest edukacja – to najlepsze narzędzie, żeby dotrzeć do zawodników. Staramy się ich uczulić nie tylko na ryzyka związane ze stosowaniem dopingu, czyli dyskwalifikacją, ale również na powikłania zdrowotne, które mogą wystąpić na skutek stosowania substancji zabronionych.

POLADA współpracuje ze służbami w zwalczaniu nielegalnej produkcji i dystrybucji substancji dopingujących. Jak podkreśla, skala produkcji i dystrybucji tego rodzaju środków jest ogromna, szczególnie steroidów anaboliczno-androgennych.  Tylko w pierwszym półroczu 2026 roku agencja 90 razy wspierała działania służb w tym zakresie – średnio co drugi dzień.

– Jesteśmy jednym z liderów działalności śledczej w zakresie walki z dopingiem w sporcie. To narzędzie, które w naszym kraju weszło na najwyższy możliwy poziom, czego efektem są liczne operacje z organami ścigania, ale również fakt, że inne agencje na świecie starają się od nas uczyć, jak należy walczyć z nielegalną przestępczością sterydową – wskazuje p.o. dyrektor POLADA. – Rozwój technologii, a przede wszystkim rozwój internetu, zdecydowanie zwiększył dostępność substancji zabronionych na rynku.

Jak podkreśla, nowe technologie coraz istotniej wspierają jednak także walkę z dopingiem. Wśród nich są także narzędzia sztucznej inteligencji, wykorzystywane w analizowaniu danych, ale wciąż pozostają one jedynie wsparciem pracy kontrolerów.

– Najważniejszym zadaniem dla Polskiej Agencji Antydopingowej na następny rok jest wejście 1 stycznia 2027 roku znowelizowanej wersji Światowego Kodeksu Antydopingowego. Między innymi dlatego obecnie w Polsce trwają prace nad nowelizacją ustawy o zwalczaniu dopingu w sporcie, która jest głównym aktem prawnym regulującym te kwestie w naszym kraju – mówi Hubert Dziudzik.

W 2026 roku Światowa Agencja Antydopingowa (WADA) wprowadziła zmiany w zasadach kontroli antydopingowych. Od 1 kwietnia 2026 roku skróciła z dwóch godzin do 60 minut minimalny czas, jaki musi upłynąć od zakończenia wysiłku do pobrania próbki krwi m.in. na potrzeby modułu hematologicznego paszportu biologicznego sportowca. Z kolei na obowiązującej od początku roku liście substancji i metod zabronionych znalazły się nowe regulacje dotyczące m.in. manipulacji krwią oraz kolejnych substancji o działaniu stymulującym.

Kolejne zmiany w światowym systemie antydopingowym zaczną obowiązywać od 1 stycznia 2027 roku wraz z nowym Światowym Kodeksem Antydopingowym i standardami międzynarodowymi. Dotyczą m.in. zasad ustalania sankcji, większej odpowiedzialności personelu – trenerów, lekarzy i innych osób z otoczenia wspierającego zawodników oraz wzmocnienia niezależności krajowych organizacji antydopingowych.

Większość banków komercyjnych w Polsce deklaruje doświadczenie w finansowaniu podmiotów powiązanych z obronnością. Rośnie także zaangażowanie innych inwestorów finansowych, dzięki czemu firmy z sektora obronnościowego mogą w coraz większym stopniu rozwijać swoje projekty dzięki kapitałowi prywatnemu. Jednocześnie inwestorzy widzą kilka barier i ryzyk związanych z takimi przedsięwzięciami.

W raporcie „Rola i znaczenie sektora bankowego w procesie finansowania działalności przedsiębiorców sektora obronnego” opracowanym na zlecenie Programu Analityczno-Badawczego Fundacji Warszawski Instytut Bankowości wskazano, że sektor finansowy dostrzega duży potencjał wzrostu finansowania obronności w perspektywie najbliższych lat. Banki deklarują rosnące zainteresowanie finansowaniem sektora, szczególnie w obszarach: finansowania kontraktów, gwarancji bankowych, finansowania eksportu, inwestycji produkcyjnych czy łańcucha dostaw, a także projektów dual use. Eksperci oceniają, że skala zaangażowania sektora bankowego pozostaje relatywnie ograniczona w stosunku do prognozowanych potrzeb inwestycyjnych. 

– Kiedyś sektor zbrojeniowy był jednym z tzw. grzesznych przemysłów, czyli sin industries. Sytuacja się zmieniła. Obecnie jest to jeden z sektorów, w które inwestorzy instytucjonalni wkładają i będą wkładać pieniądze. Tak świat się zmienił – mówi agencji Newseria Przemysław Krych, założyciel Cornerstone Investment Management.

Z badań przeprowadzanych przez Związek Banków Polskich wynika, że ok. 80 proc. sektora bankowego – liczonego udziałem w aktywach – jest już zaangażowane w finansowanie przedsięwzięć związanych z bezpieczeństwem i obronnością. Blisko 70 proc. finansuje projekty podwójnego zastosowania, około połowy uczestniczy w finansowaniu zakupów uzbrojenia, a ponad 30 proc. angażuje się w finansowanie rozwoju nowych technologii. Banki wskazują, że największymi barierami pozostają niejednoznaczne regulacje oraz trudności w ocenie ryzyka. Jak podkreślano na czerwcowym Kongresie Finansowania Odporności Bezpieczeństwa i Obronności, banki są gotowe angażować własny kapitał, ale potrzebują rozwiązań, które pozwolą to ryzyko współdzielić.

– Jeżeli mówimy o Polsce, do tej pory fokus był przede wszystkim na firmach technologicznych, a nie na tradycyjnej części tego sektora. To się zmienia. Jesteśmy inwestorem realizującym przedsięwzięcia związane z produkcją wielkokalibrowej amunicji artyleryjskiej, więc bardzo tradycyjną gałęzią produkcji zbrojeniowej. Myślę, że będzie więcej tego rodzaju przedsięwzięć – uważa Przemysław Krych. – Coraz więcej kapitału jest przeznaczone na sektor zbrojeniowy. Alokacje w portfelach inwestorów się zwiększają, więc myślę, że ten sektor będzie się rozwijał dzięki pieniądzom instytucjonalnym od inwestorów finansowych.

Z raportu S&P Global Market Intelligence wynika, że w ubiegłym roku wartość transakcji private equity i venture capital w sektorze lotnictwa i obronności w Europie i Wielkiej Brytanii wzrosła prawie pięciokrotnie r/r i wyniosła 658,8 mln dol. w 2025 roku. W tym czasie globalne transakcje wzrosły dwukrotnie i wyniosły 10,63 mld dol.

Z kolei opublikowany w styczniu raport „EIF Equity Barometer Survey” EIF Market Assessment & Research wskazuje, że prawie połowa badanych zarządzających europejskimi funduszami VC/PE rozważa inwestycje związane z sektorem obronnym. Jedna trzecia twierdzi, że w ciągu najbliższych dwóch lat zamierza wyjść poza inwestycje dotyczące wyłącznie produktów podwójnego zastosowania.

– Bariery mają charakter przede wszystkim regulacyjny i wynikają również z tego, że faworyzowany jest państwowy przemysł kosztem prywatnego. To się musi zmienić. Jeżeli to nastąpi, to na pewno więcej pieniędzy popłynie do tego sektora – zaznacza założyciel Cornerstone Investment Management. – Weźmy za przykład Czechy, w których powstała ogromna firma zbrojeniowa Czechoslovak Group. W tym roku weszła na giełdę w Amsterdamie i osiągnęła kapitalizację 38 mld dol. Wynika to z faktu, że polityka zamówieniowa armii czeskiej nie faworyzowała wyłącznie państwowych podmiotów, ale dawała równe szanse prywatnym. Dzięki temu firma przetrwała najtrudniejsze czasy, a teraz, ze względu na sytuację geopolityczną, biznes kwitnie.

Jak wynika z badania ZBP, banki wskazują szereg barier i czynników ryzyka związanych z segmentem obronnościowym. Wynikają one ze specyfiki kontraktów obronnych, ich długoterminowego charakteru, wysokiej kapitałochłonności, wymogów regulacyjnych czy ograniczonej transparentności części projektów. Dodatkowo ankietowane instytucje podkreślają także podwyższone ryzyko geopolityczne, kontraktowe i reputacyjne oraz ograniczenia wynikające z regulacji ostrożnościowych, w tym limitów koncentracji i wymogów kapitałowych. 

18 sierpnia rząd zajmie się zmianami w prawie, które mają wzmocnić ochronę działalności rolniczej. Swoje projekty w tej sprawie przedstawili także prezydent Karol Nawrocki oraz Konfederacja i PiS. To efekt coraz głośniejszych sporów sąsiedzkich o związane z produkcją rolną i hodowlą hałasy, zapachy i inne uciążliwości. Nowe regulacje mogą wpłynąć także na rynek nieruchomości. Na wartości mogą stracić działki położone bezpośrednio przy gospodarstwach prowadzących intensywną produkcję rolną, a deweloperzy będą musieli ostrożniej wybierać lokalizacje nowych inwestycji.

Sprawa Szymona Kluki, hodowcy trzody chlewnej z Grodziska pod Łodzią, trwała ponad dekadę. Rolnik prowadzi gospodarstwo od 2004 roku, a w 2014 roku uruchomił nową tuczarnię i zwiększył produkcję do ok. 360 świń w jednym cyklu. Sąsiedzi kupili działki w 2010 i 2013 roku, mając świadomość, że obok znajduje się gospodarstwo i hodowla trzody. W 2017 roku pozwali rolnika, wskazując m.in. na uciążliwe zapachy. Sąd nakazał mu zapłatę ponad 110 tys. zł oraz ograniczenie uciążliwości związanych z hodowlą, a w maju 2025 roku Sąd Najwyższy oddalił jego skargę kasacyjną.

– Mamy w tej chwili cztery projekty ustaw: rządowy, prezydencki i dwa partyjne. Jest to związane ze sprawą rolnika spod Łodzi, która odbiła się szerokim echem w mediach i wywołała publiczną debatę – mówi agencji Newseria Biznes Wojciech Rynkowski, ekspert Extradom.pl.

Rządowy projekt ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu ochrony rolniczych funkcji produkcyjnych wsi przygotowało Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. W marcu br. dokument trafił do konsultacji publicznych, a 18 sierpnia zajmie się nim rząd. Projekt zakłada m.in. lepsze informowanie osób kupujących nieruchomości na wsi o możliwych uciążliwościach związanych z działalnością rolniczą. 

– Projekt rządowy przewiduje przede wszystkim oświadczenie u notariusza. Każdy, kto będzie kupował działkę na obszarach wiejskich lub sąsiadujących z obszarami wiejskimi, będzie musiał podpisać oświadczenie notarialne, że zdaje sobie sprawę z tego, jakie to niesie ze sobą skutki. Druga propozycja to doprecyzowanie, że typowa działalność rolna, związana na przykład z pracami polowymi, nie stanowi zakłócenia ciszy nocnej. Były takie problemy, że trwały żniwa, kombajn pracował na polu po godzinie 22.00, a sąsiedzi dzwonili w sprawie zakłócenia ciszy nocnej. Trzecia propozycja to ustanowienie w Kodeksie cywilnym zapisu, że typowa działalność rolnicza mieści się w zakresie normalnego korzystania z nieruchomości – wskazuje Wojciech Rynkowski.

Własny projekt ustawy o ochronie funkcji produkcyjnej wsi przedstawił również prezydent. Dokument wpłynął do Sejmu 7 kwietnia br. W lipcu został skierowany do konsultacji społecznych, które zakończyły się 8 sierpnia.

– Projekt prezydencki idzie krok dalej. Pojawia się w nim zapis o tym, że domniemane skutki działalności, czyli ewentualne zapachy, hałasy itd., nie przekraczają granic użytkowania nieruchomości. Wprowadza też w przypadku skarg obowiązkową mediację przed skierowaniem sprawy do sądu. Ograniczenie działalności gospodarstwa rolnego miałoby być ostatecznością, dopiero wtedy, kiedy występuje realne zagrożenie dla ludzi lub środowiska. Tak że tu wyraźnie następuje wzmocnienie pozycji rolników – ocenia ekspert Extradom.pl.

W Sejmie są też dwa projekty poselskie dotyczące ochrony działalności rolniczej. Projekt posłów Konfederacji zakłada m.in. wprowadzenie do prawa pojęcia „dziedzictwa sensorycznego wsi”, obejmującego zapachy i dźwięki wynikające z działalności rolniczej. Emisje związane z działalnością rolniczą prowadzoną zgodnie z prawem, zasadami współżycia społecznego i stosunkami miejscowymi miałyby podlegać ochronie prawnej i nie stanowić naruszenia innych praw. Podobne rozwiązanie funkcjonuje we Francji, gdzie od 2021 roku prawo uznaje charakterystyczne dźwięki i zapachy terenów wiejskich za element dziedzictwa sensorycznego.

Z kolei projekt posłów PiS zakłada, że przy ocenie hałasu, zapachów i innych uciążliwości wynikających z działalności rolniczej należy uwzględniać rolnicze przeznaczenie nieruchomości i stosować podwyższoną przeciętną miarę zakłóceń. Zmiana przeznaczenia okolicznych terenów lub stosunków miejscowych nie miałaby uniemożliwiać kontynuowania dotychczasowej działalności rolniczej. Oba projekty zostały złożone w Sejmie na początku 2025 roku i są przedmiotem prac sejmowych.

– Tego typu problemy są typowe dla każdej większej inwestycji, niezależnie od tego, czy dotyczy to farmy wiatrowej, farmy fotowoltaicznej, biogazowni, czy spalarni śmieci. Czasem dotyczy to również modernizacji infrastruktury, na przykład rozbudowy lotniska lub linii kolejowej. Budzi to powszechny sprzeciw społeczny, zwłaszcza w najbliższym sąsiedztwie. Rolą rządu i władz jest znalezienie balansu między interesem społeczności, interesem strategicznym państwa a prawem właścicieli do spokojnego korzystania z ich nieruchomości – tłumaczy Wojciech Rynkowski.

Od kilkunastu lat w wyniku migracji wewnętrznych tereny wiejskie zyskują nowych mieszkańców. Z danych GUS wynika, że w 2025 roku dodatnie saldo migracji dla terenów wiejskich wyniosło 36,1 tys. osób. Rok wcześniej było to 42,4 tys., podczas gdy w 2000 roku – 4,2 tys.

– Wieś jest nie tylko miejscem, do którego chętnie się wyprowadzamy w poszukiwaniu spokoju, lecz także miejscem pracy rolników, którzy prowadzą tutaj gospodarstwa i produkują żywność dla nas wszystkich – przypominał minister Stefan Krajewski.

Unia Producentów i Pracodawców Przemysłu Mięsnego w „Raporcie o wyzwaniach prawnych i społecznych na współczesnej wsi” podaje, powołując się na dane CBOS, że 78 proc. badanych kojarzy tereny wiejskie przede wszystkim z przyrodą i nieskażonym środowiskiem. Połowa wskazuje wieś jako miejsce odpoczynku, relaksu i spokoju. Wieś kojarzy się Polakom również ze świeżym powietrzem i pięknem natury (41 proc.) oraz ciszą i brakiem hałasu (23 proc.). Jedynie 6 proc. ankietowanych kojarzy ją z ciężką pracą.

– Nowe regulacje niewątpliwie będą miały dość istotny wpływ na rynek nieruchomości. Na wartości stracą te działki, które są położone bezpośrednio w sąsiedztwie gospodarstw rolnych, zwłaszcza tych, gdzie jest prowadzona intensywna produkcja rolna, natomiast pozostałe tereny zyskają. Deweloperzy, którzy do tej pory chętnie budowali swoje inwestycje na takich obszarach, będą musieli zrewidować swoje plany, bo jednak to sąsiedztwo będzie dużo lepiej chronione, nie będzie można podnosić zarzutu, że na przykład po godzinie 22.00 hałasuje kombajn – podkreśla Wojciech Rynkowski.

Polska wyrasta na lidera wzrostu w Europie Środkowo-Wschodniej pod względem mocy centrów danych. Tylko w 2025 roku wygenerowały one 10,6 mld zł wartości dodanej brutto i 4,3 mld zł wpływów fiskalnych. Potencjał tego sektora jest jednak znacznie większy – wskazuje raport Polskiego Związku Centrów Danych i PwC Polska. Zdaniem autorów publikacji atutem przyciągającym tego typu inwestycje do kraju może być trwająca rozbudowa infrastruktury energetycznej, z kolei słabą stroną są długie procesy administracyjne.

– Gdy popatrzymy na szeroki rynek europejski data center, to Polska niestety ma w nim tylko 2 proc. udziału. Z jednej strony pozycjonuje nas to na dobrej startowej pozycji do dalszego rozwoju i mam nadzieję, że on nastąpi już wkrótce. Europejski rynek data center to jest ok. 14 GW mocy w całości, a Polska ma tylko 250 MW. Biorąc pod uwagę pozycję naszego kraju jako piątej gospodarki Unii Europejskiej, jest pewne niedoszacowanie w tym sektorze – wskazuje w rozmowie z agencją Newseria Krystian Pypłacz, ekspert Polskiego Związku Centrów Danych (PLDCA).

Według danych Europejskiego Stowarzyszenia Centrów Danych (EUDCA), na które powołują się autorzy raportu „Napędzając gospodarkę: gospodarczy wpływ sektora Data Center w Polsce”, całkowita moc centrów danych w kraju może przekroczyć 550 MW do 2031 roku. To oznaczałoby ponad dwukrotny wzrost względem poziomów z 2025 roku. W bardziej optymistycznym scenariuszu do 2040 roku potencjał rynku może sięgnąć ok. 5 GW, na co wskazują plany inwestycyjne Polskich Sieci Elektroenergetycznych.

– Zachodni rynek data center jest już mocno wysycony. Występują tam pewne ograniczenia w zakresie mocy przyłączeniowych. W takich miastach jak Dublin czy Amsterdam wręcz są moratoria na budowę nowych, dużych ośrodków data center. Pod tym względem Polska jest dobrze pozycjonowana do przejęcia dużych mocy, podłączenia i zasilania. Infrastruktura energetyczna to jest nasz główny atut – wyjaśnia Krystian Pypłacz.

Eksperci oceniają, że jeśli inwestycje w sieci i nowe moce przełożą się na realną dostępność infrastruktury, Polska może przejąć część projektów, które nie mogą być lokowane w przeciążonych hubach europejskich.

– Mocna pozycja Polski związana z dostępnością energii pozwala nam przyłączyć duże moce obliczeniowe. Mamy lokalizację, gdzie możemy wybudować kampusy, które mają po 1 GW albo i więcej. To jest cztero–pięciokrotne zwiększenie obecnej mocy. Takie moce też przewiduje PSE w swoich planach rozbudowy, więc w tym zakresie mamy duże możliwości – podkreśla ekspert PLDCA.

W planach są m.in. Baltic Data Center Campus na Pomorzu o mocy 3,2 GW, Stargard z infrastrukturą skalowalną do 960 MW oraz Bełchatów Data Center Campus o skali 500 MW. Te projekty wykraczają poza klasyczne centra danych i wpisują się w logikę dużych kampusów hyperscale oraz infrastruktury gotowej pod AI. 

Polska może także skorzystać na unijnej strategii rozbudowy mocy obliczeniowej centrów danych. Komisja Europejska proponuje potrojenie mocy centrów danych w UE w ciągu najbliższych pięciu–siedmiu lat. Jednocześnie zwraca uwagę na potrzebę bardziej zrównoważonego geograficznie rozmieszczenia mocy obliczeniowych w Europie i zmniejszenia koncentracji infrastruktury w dotychczasowych hubach. Polska została wskazana jako jeden z kluczowych europejskich rynków – obok Hiszpanii, Włoch i krajów nordyckich – na których już teraz koncentruje się rosnący popyt na nowe inwestycje cyfrowe w Unii. 

– Nowa strategia Unii Europejskiej dotycząca między innymi lokalizacji gigafabryk AI przewiduje ich geograficzne rozproszenie. Powinno ono również obejmować Europę Środkowo-Wschodnią i w tym zakresie Polska jest wiodącym rynkiem. Mam nadzieję, że to pomoże w ulokowaniu tej znaczącej infrastruktury dla Europy w naszym kraju – zaznacza Krystian Pypłacz.

Gigafabryki sztucznej inteligencji to wielkoskalowe obiekty przeznaczone do obsługi najbardziej wymagających zastosowań AI, m.in. trenowania i wdrażania zaawansowanych modeli. Obiekty łączą moc obliczeniową, ponad 100 tys. zaawansowanych procesorów sztucznej inteligencji, a także kładą duży nacisk na moc, niezawodne łańcuchy dostaw, zaawansowane sieci, efektywność energetyczną i automatyzację opartą na AI.

Pod koniec lipca br. EuroHPC JU ogłosiło przetarg na wybór projektów budowy europejskiej infrastruktury obliczeniowej nowej generacji dla sztucznej inteligencji. Polska uczestniczy w tej inicjatywie i chce się ubiegać o lokalizację jednej z europejskich Gigafabryk AI. Planowany projekt, jak informuje resort cyfryzacji, będzie mieć znaczenie nie tylko dla naszego kraju, ale też całego regionu. Gotowość do zakupu usług obliczeniowych z przyszłej infrastruktury zadeklarowały m.in. Litwa, Węgry, Chorwacja i Słowacja. 

– Ważnym atutem Polski jest również nasz klimat. Poza krajami skandynawskimi mamy najniższą temperaturę średnioroczną, więc to obniża koszty chłodzenia takich ośrodków – wyjaśnia ekspert PLDCA.

Umiarkowany klimat kontynentalny i stosunkowo niskie średnie temperatury otoczenia stwarzają dobre warunki do korzystania z systemów free-coolingu przez znaczną część roku. Według ekspertów PLDCA i PwC stanowi to przewagę operacyjną w porównaniu z cieplejszymi rynkami Europy Południowej, takimi jak Madryt, Mediolan czy Lizbona, gdzie zapotrzebowanie na chłodzenie jest strukturalnie wyższe.

– Głównym elementem ograniczającym wzrost rynku są procedury administracyjne związane z budową data center. Rynek w obecnej fazie jest na etapie szybkiego dostarczania inwestycji, wprowadzania ich do produkcji. Mówimy o tzw. time to market, czyli czasie dostarczenia inwestycji na rynek, który jest dziś ważniejszy niż pieniądze, więc musimy go skrócić, aby być bardziej konkurencyjnymi na rynku europejskim – tłumaczy Krystian Pypłacz.

Ten aspekt znalazł się w projektowanej unijnej regulacji CADA, czyli Cloud and AI Development Act. Komisja Europejska proponuje wyznaczenie przez państwa członkowskie specjalnych stref przyspieszonego rozwoju data center, w których będą obowiązywać uproszczone procedury, m.in. jedno okienko administracyjne koordynujące cały proces inwestycyjny i ograniczenie czasu na uzyskanie decyzji do maksymalnie 12 miesięcy.

– W tym momencie procesy administracyjne związane z uzyskaniem pozwoleń środowiskowych czy pozwoleń na budowę trwają ponad dwa lata. To jest główny bloker do rozwoju tego rynku – wskazuje ekspert PLDCA..

Według danych Polskiego Związku Centrów Danych całkowity pipeline mocy IT w Polsce sięga 500 MW. Sektor centrów danych w Polsce przyczynia się do utrzymania niemal 41 tys. miejsc pracy w przeliczeniu na pełne etaty. Nieco ponad 27 tys. etatów jest związanych z codziennymi operacjami centrów danych. Są to m.in. inżynierowie IT, technicy data center, specjaliści sieciowi, facility managerowie, pracownicy ochrony, zespoły administracyjne, finansowe i sprzedażowe. 4,3 tys. miejsc pracy powstaje w łańcuchach dostaw, które obejmują firmy budowlane, energetyczne, dostawców systemów chłodzenia i instalacji elektrycznych, logistykę oraz usługi profesjonalne. Kolejne 9,5 tys. etatów wynika z wydatków pracowników i ich gospodarstw domowych, które wspierają zatrudnienie m.in. w handlu, usługach lokalnych, mieszkalnictwie czy ochronie zdrowia.

Zmiany klimatu zwiększają ryzyko występowania gwałtownych zjawisk pogodowych i mogą zwiększać ich intensywność. Naukowcy podkreślają, że ten kierunek nie jest zaskoczeniem – modele klimatyczne od lat pokazują, z czym będziemy musieli się mierzyć. Większym problemem jest przygotowanie na skutki tych zmian. Polska ma w tym zakresie duże zaległości – zarówno pod względem infrastruktury, jak i świadomości oraz umiejętności reagowania na ostrzeżenia.

– Widać w danych meteorologicznych, że pakujemy się w trudny klimat. To oznacza, że będziemy mieć do czynienia z gwałtowniejszymi typami pogód, które będą testować naszą infrastrukturę cywilizacyjną. Dla mnie ogromnym zaskoczeniem jest to, jak bardzo nasz dyskurs polityczny i społeczny jest nieprzygotowany do tego typu wyzwań: do rozmowy i wymagania od naszych polityków działania i reakcji – podkreśla w rozmowie z agencją Newseria Michał Brennek z Zakładu Fizyki Atmosfery Instytutu Geofizyki PAN.

Jak podkreślają klimatolodzy, w dyskursie publicznym wciąż zdarzają się niezgodne z wiedzą naukową tezy dotyczące klimatu. Jako przykład prof. Szymon Malinowski z Komitetu ds. Kryzysu Klimatycznego PAN oraz prof. Bogdan Chojnicki z Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu podają projekt ustawy Prawa i Sprawiedliwości dotyczący wyjścia Polski z unijnego systemu handlu emisjami (ETS), w którym znalazły się tezy, że człowiek nie ma żadnego wpływu na klimat, a poziom CO₂ w atmosferze ziemskiej jest krytycznie niski, a nie alarmująco wysoki.

– Od ponad 100 lat uszczegółowiamy bardzo drobne detale, rozumiejąc coraz lepiej system klimatyczny. Czy jesteśmy w stanie przewidzieć, jak będzie się zmieniał klimat? Tak, jak najbardziej, ale częścią tego systemu klimatycznego jest to, co robi człowiek, i tego nie do końca jesteśmy w stanie przewidzieć. Ludzie nie rozumieją i nie podejmują działania, dopóki coś bardzo nie zaboli. A ponieważ klimat cechuje się dużą inercją, to gdy już zaboli, to niestety nie będzie już powrotu do stabilnego klimatu – mówi Michał Brennek.

Według raportu Światowej Organizacji Meteorologicznej (WMO) „Stan globalnego klimatu 2025” lata 2015–2025 były najcieplejszymi latami w historii pomiarów. W 2025 roku średnia globalna temperatura była o ok. 1,43°C wyższa niż w latach 1850–1900. Oceany nadal się nagrzewają i przez ostatnie dwie dekady pochłonęły rocznie ilość energii odpowiadającą około 18-krotności rocznego zużycia energii przez ludzkość. Postępuje również topnienie lodowców, a zasięg lodu morskiego w Arktyce był bliski rekordowo niskiego. Po raz pierwszy WMO zaliczyła też nierównowagę energetyczną Ziemi do kluczowych wskaźników klimatycznych – osiągnęła ona najwyższy poziom w 65-letnim okresie pomiarów.

Według WMO średnia temperatura w poszczególnych latach 2026–2030 ma być o 1,3–1,9°C wyższa od średniej z lat 1850–1900. Organizacja ocenia na 91 proc. prawdopodobieństwo, że przynajmniej w jedno z tych lat czasowo przekroczy próg 1,5°C, a na 86 proc. – że w tym okresie padnie nowy globalny rekord temperatury.

– Z czym możemy się mierzyć klimatycznie i pogodowo za 5–10 lat? Bardzo dużo zależy od tego, co dzisiaj zrobimy. Jedna strona medalu to stabilizacja klimatu i nasze działania, które podejmujemy jako ludzkość, i tu też mamy sukcesy. Uznano, że najczarniejszy scenariusz zmiany klimatu się nie zrealizuje, ale nie dlatego, że nauka się myliła, tylko dlatego, że podjęliśmy skuteczne działania i ograniczyliśmy emisję CO₂ i gazów cieplarnianych – mówi ekspert Zakładu Fizyki Atmosfery Instytutu Geofizyki PAN. – Druga rzecz to jest pytanie, jak będziemy cywilizacyjnie przystosowani na przykład do ochrony naszych najmłodszych i najstarszych. We wrześniu marszałek Sejmu zapowiedział debatę o dostosowaniu do zmiany klimatu i bezpieczeństwie klimatycznym. Dotychczas politycy w ogóle nie podejmowali tego tematu, a on jest bardzo ważny.

Od stycznia 2025 roku miasta liczące co najmniej 20 tys. mieszkańców mają ustawowy obowiązek przygotowania miejskich planów adaptacji. Obejmuje on łącznie 209 miast, przy czym około trzech czwartych z nich już wcześniej dobrowolnie przygotowywało takie dokumenty. Plany mają uwzględniać lokalne zagrożenia meteorologiczne i hydrologiczne oraz określać działania dotyczące m.in. zazieleniania miast i zagospodarowania wód opadowych.

Z badania More in Common wynika, że Polacy zdają sobie sprawę z rosnącej skali zagrożeń – 59 proc. respondentów dostrzega, że fale upałów są coraz częstsze i bardziej dotkliwe. Z drugiej strony tylko 7 proc. Polaków uważa państwo za dobrze przygotowane na ekstremalne zjawiska pogodowe, a połowa badanych ocenia, że nie chroni ono odpowiednio obywateli przed skutkami zmiany klimatu. Zaledwie 11 proc. badanych uważa, że instytucje publiczne sprawnie zapobiegają i reagują na bieżąco w sytuacjach kryzysowych.

– Cywilizacyjnie budujemy miasta głównie dla samochodów, a nie dla pieszych, wycinamy, co się da, betonujemy, ile się da. Nie jesteśmy przygotowani na to, że nasze budynki za chwilę nie będą potrzebowały izolacji dlatego, że na zewnątrz jest zimno, tylko dlatego, że jest za gorąco. Nie będziemy rozważać, ile potrzebujemy energii na zimę, a będziemy także rozważać, ile potrzebujemy energii latem, żeby było chłodniej. Mam wrażenie, że zostaliśmy w Polsce bardzo z tyłu z tą transformacją – przekonuje ekspert PAN.

Jak podkreśla, na przestrzeni ostatnich lat znacząco poprawiamy możliwości prognozowania pogody i klimatu, w czym pomagają nam nowe technologie.

– Jestem bardzo zdziwiony, że Polska jeszcze nie uczestniczy w pracach Europejskiego Centrum Średnioterminowych Prognoz Pogody, że nie jesteśmy nawet stowarzyszonymi członkami w ECMWF, tylko kupujemy od nich produkty. W tym centrum wspólnym wysiłkiem państw europejskich przesuwa się granicę skutecznego przewidywania pogody, ale także zapewnia niezwykle dobre prognozy klimatyczne. Mam nadzieję, że niebawem dołączymy do tej organizacji, bo to nie tylko kwestia nauki, ale przede wszystkim skutecznej osłony meteorologicznej naszego kraju – mówi Michał Brennek.

ECMWF zrzesza obecnie 23 państwa członkowskie, a kolejnych 12 ma status państw współpracujących. W tej drugiej grupie są m.in. Czechy, Słowacja, Węgry, Rumunia, Bułgaria, Litwa i Łotwa. Państwa uczestniczące w pracach otrzymują w czasie rzeczywistym dane z prognoz ECMWF oraz mają dostęp do podstawowych zasobów obliczeniowych i archiwum meteorologicznego, a państwa członkowskie również do superkomputerów centrum.

Zdaniem ekspertów rynku paliw ustabilizowanie sytuacji w cieśninie Ormuz nie wystarczy do tego, aby rynek ropy naftowej mógł powrócić do stanu sprzed wybuchu wojny na Bliskim Wschodzie. Kluczowe będzie także ponowne uruchomienie rafinerii uszkodzonych w wyniku ataków. W ich opinii decyzja krajów OPEC+ o zwiększeniu wydobycia tego surowca przez OPEC może nie pomóc, a wiele krajów szuka alternatywnych dróg jego transportu.

– Ustabilizowanie sytuacji w cieśninie Ormuz nie wystarczy, żebyśmy mogli mówić o powrocie do normalności. Po pierwsze, trzeba uzupełnić brakujące zapasy, które wykorzystano przez okres całego konfliktu. Należy również uzupełnić infrastrukturę, która została uszkodzona. Drugim problemem jest aktywność Huti w rejonie Morza Czerwonego, cieśniny Bab al-Mandab, czyli drugiej strony Półwyspu Arabskiego, która też nie jest obojętna dla żeglugi surowcowej – wyjaśnia w rozmowie z agencją Newseria dr Jakub Bogucki, analityk rynku paliw z E-petrol.pl. – Wszystkie te czynniki musiałyby zaistnieć razem, żeby można było mówić o normalizacji.

Globalna firma technologiczno-analityczna Kpler podaje, że średni przerób rafinerii na Bliskim Wschodzie wyniósł w II kwartale 6,5 mln baryłek dziennie i był o 27 proc. niższy niż rok wcześniej. Uszkodzenia rafinerii m.in. w Arabii Saudyjskiej, Bahrajnie i Kuwejcie będą wymagały napraw, które mogą powodować przestoje do końca roku.

Międzynarodowa Agencja Energetyczna (IEA) w raporcie z sierpnia 2026 roku prognozuje, że światowy popyt na ropę naftową w tym roku spadnie o 1,6 mln baryłek dziennie, z kolei globalna podaż spadnie średnio o 4,3 mln baryłek dziennie. Analitycy podkreślają, że wpływ na to mają utrzymujące się zakłócenia transportu przez cieśninę Ormuz.

– Analitycy i tak łagodnie szacują, że co najmniej do końca roku będziemy odczuwać skutki tej sytuacji, czyli kłopotów związanych z żeglugą albo jej brakiem w cieśninie Ormuz. Oczywiście przy założeniu, że konflikt skończyłby się niebawem. Im dłużej będzie trwał, tym dłuższa będzie droga do naprawienia sytuacji – podkreśla dr Jakub Bogucki.

IEA wskazuje, że potrzeba ponownego otwarcia cieśniny Ormuz jest coraz pilniejsza, ponieważ stopniowo obniżane są zapasy ropy naftowej. Prognozy tej organizacji zakładają odbicie w przyszłym roku – popyt ma wzrosnąć o 2,4 mln baryłek dziennie, a podaż o 8,3 mln.

W lipcu br. siedem państw OPEC+, tj. Arabia Saudyjska, Rosja, Irak, Kuwejt, Kazachstan, Algieria i Oman, zdecydowało o zwiększeniu produkcji ropy od sierpnia br. o 188 tys. baryłek dziennie. Taką samą decyzję podjęto w sierpniu i ma ona zacząć obowiązywać od września br.

– W tym momencie polityka OPEC ma charakter zdecydowanie bardziej teoretyczny niż jeszcze kilka miesięcy temu. Duża część produkcji tych krajów musi przejść przez cieśninę Ormuz albo w jakiś sposób jest ograniczona możliwościami tranzytowymi z Zatoki Perskiej. Wydaje się więc, że to jest wyłącznie deklaracja o charakterze papierowym – wyjaśnia analityk rynku paliw z E-petrol.pl. – Wiele krajów OPEC próbuje szukać alternatywnych dróg przesyłu swojego surowca, natomiast to nie jest takie proste. Na pewno nie jest możliwe w takiej ilości, w jakiej było to eksportowane przez Zatokę Perską w normalnych warunkach.

Według amerykańskiej Agencji Informacji Energetycznej (EIA) najważniejszymi strategicznie wąskimi gardłami na świecie dla tranzytu ropy naftowej są cieśnina Ormuz, prowadząca z Zatoki Perskiej, a także cieśnina Malakka łącząca Ocean Indyjski z Oceanem Spokojnym.

– Obecna sytuacja na pewno uświadamia rynkowi naftowemu bardzo silną zależność od wąskich gardeł, których na świecie jest kilka i które trzeba bardzo bacznie monitorować, żeby żegluga tamtędy była drożna i nie była w żaden sposób zagrożona. To powoduje paraliż o skali niemalże globalnej. Widzimy taką sytuację teraz w kontekście Ormuzu, Bab al-Mandab, ale pamiętajmy, że na świecie jest też chociażby cieśnina Malakka, Kanał Panamski czy wiele innych wąskich gardeł, które łatwo sparaliżować i które mogą pozostawać problemem dla żeglugi – nie tylko naftowej, ale handlowej w ogóle – podkreśla dr Jakub Bogucki.

Na sytuację na światowym rynku paliw wpływa również sytuacja w rosyjskim sektorze rafineryjnym. W lipcu br., jak wynika z danych Centrum Badań nad Energią i Czystym Powietrzem (CREA), eksport rosyjskich produktów naftowych spadł o 23 proc. w porównaniu do czerwca br. i wyniósł 4,7 mln t. To najniższy poziom w historii, o połowę niższy niż rok wcześniej. Problemy dotyczą też zaopatrzenia rynku wewnętrznego. Ma to związek z atakami dronowymi Ukrainy na rafinerie w różnych miejscach kraju.

– Ta sytuacja powoduje bardzo poważny paraliż możliwości eksportowych i produkcyjnych tego kraju. Jego znaczenie dla rynku naftowego się obniża – tłumaczy analityk rynku paliw z E-petrol.pl. – Rosja, mimo obarczenia sankcjami przez Unię Europejską, pozostawała i nadal pozostaje bardzo ważnym eksporterem zarówno ropy, jak i paliw gotowych na różne rynki świata, zwłaszcza azjatyckie.

Według CREA Chiny pozostają największym odbiorcą rosyjskiej ropy, odpowiadając za połowę jej eksportu. Na kolejnych miejscach są Indie (37 proc.), Turcja i Unia Europejska (po 5 proc.). Wśród odbiorców produktów naftowych z Rosji dominują Turcja (26 proc.), Chiny (12 proc.) i Brazylia (11 proc.).

– To z całą pewnością jeszcze nie wyklucza Rosji z globalnej gry o eksport surowcowy. Cały czas pozostaje ona ważnym operatorem na świecie, szczególnie istotnym dla odbiorców azjatyckich. Bardzo uszkodzony jest jednak w tym momencie potencjał rosyjski, zwłaszcza jeśli chodzi o produkcję paliw gotowych. Pamiętajmy, że Rosja zasilała wiele krajów olejem napędowym, zwłaszcza produkowanym we własnych rafineriach – podkreśla dr Jakub Bogucki.

Jak wskazuje raport firmy Kpler, wiele rafinerii znajdujących się poza strefą konfliktu działa blisko maksimum możliwości, by zrekompensować spadek dostaw z Bliskiego Wschodu czy Rosji. Przykładowo tygodniowe wykorzystanie mocy rafineryjnych w amerykańskich instalacjach wzrosło ostatnio do 97 proc. Z uwagi na niewielką nadwyżkę mocy przerobowych w rafineriach poza strefą konfliktu rynek ma ograniczoną zdolność do kompensowania dalszych spadków dostaw.

– Jeśli mielibyśmy wskazać kogoś, kto na tym zyskuje, z całą pewnością jest to sytuacja korzystna chociażby dla producentów, którzy mogą w łatwy sposób bez zagrożenia eksportować swój surowiec na rynki światowe, na przykład nafciarzy amerykańskich i producentów z zachodniej Afryki. Te kraje nie mają w tym momencie poważnych ograniczeń o charakterze zagrożenia bezpieczeństwa logistycznego – podkreśla ekspert.

Stany Zjednoczone stały się największym eksporterem ropy i produktów naftowych na świecie, wyprzedzając Arabię Saudyjską i Rosję. Zmiana ta umacnia pozycję amerykańskich firm na rynkach energetycznych.

Suwerenność cyfrowa to nie tylko kwestia budowania silnego sektora technologicznego, ale głównie bezpieczeństwa państwa. Raport „Cyfrowa racja stanu” Polskiej Sieci Ekonomii przygotowany z inicjatywy Polskiej Chmury – Związku Pracodawców wskazuje, że Polska nie poświęca temu tematowi tyle uwagi, ile potrzeba. Skala zależności od dostawców z krajów trzecich rośnie wraz z cyfryzacją gospodarki i administracji. Deficyt handlowy w obszarze produktów cyfrowych przekroczył w 2025 roku 60 mld zł.

– Jesteśmy w tej chwili w punkcie zwrotnym. Naszą suwerenność cyfrową możemy obronić, ale też bardzo łatwo ją stracić. To jest zagrożenie, które Związek Polska Chmura dostrzegł dawno temu. Temat był przez nas wielokrotnie podnoszony na forum publicznym. Teraz jest w końcu omawiany i bardzo intensywnie nad nim pracują m.in. Francja i Niemcy – mówi agencji Newseria Wiesław Wilk, przewodniczący Związku Polska Chmura.

W kwietniu 2026 roku francuska Międzyresortowa Dyrekcja ds. Cyfryzacji ogłosiła rozpoczęcie największej w historii Europy migracji administracji publicznej z systemu operacyjnego Windows na Linux. Celem jest ograniczenie zależności państwa od amerykańskich technologii i wzmocnienie suwerenności cyfrowej. Migracja ma objąć 2,5 mln stanowisk w administracji, z czego 500 tys. do końca 2027 roku.

W 2025 roku duńskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych zapowiedziało migrację z Microsoft 365 na LibreOffice. W tym samym czasie decyzje o odejściu od ekosystemu Microsoftu ogłosiły Kopenhaga i Aarhus. W debacie publicznej wskazywano m.in. na rosnące ryzyka geopolityczne i kwestie bezpieczeństwa danych w kontekście m.in. kwestii Grenlandii i obaw o potencjalne szpiegostwo.

Podobne inicjatywy widać także na forum Unii Europejskiej. W kwietniu 2026 roku Komisja Europejska rozstrzygnęła przetarg o wartości 180 mln euro na dostawę suwerennej chmury obliczeniowej dla instytucji, organów, urzędów i agencji UE. W przetargu wybrano czterech europejskich dostawców. Został on ogłoszony w ramach działań Komisji mających na celu wzmocnienie suwerenności cyfrowej podmiotów unijnych, a także zachęcenie rynku do oferowania suwerennych rozwiązań cyfrowych. Z danych Synergy Research Group wynika, że amerykańskie firmy kontrolują dziś ok. 70 proc. europejskiej infrastruktury chmurowej, a europejscy dostawcy – ok. 15 proc.

– Kwestia suwerenności cyfrowej jest tematem podobnym do bezpieczeństwa cyfrowego, ale nie tożsamym czy zamiennym. Bezpieczeństwo cyfrowe to jest bezpieczeństwo systemów, które można zostawić fachowcom, informatykom, administratorom systemów, żeby ktoś nieuprawniony nie dostał się do danych – wyjaśnia Wiesław Wilk. – Suwerenność cyfrowa to jest temat znacznie szerszy, który dotyczy nawet bezpieczeństwa państwa.

Zgodnie z definicją przedstawioną w raporcie Polskiej Chmury i PSE suwerenność cyfrowa to zdolność państwa i jego instytucji do egzekwowania swoich praw oraz interesów, w tym bezpieczeństwa narodowego, w kontekście infrastruktury cyfrowej przy jednoczesnym zachowaniu konkurencyjnego poziomu produktów i usług.

– Przy tym stopniu ucyfrowienia usług publicznych i naszego zaangażowania w całą infosferę kontrola nad tym, gdzie są dane, kto ma dostęp do systemów, kto może zablokować ich działanie, jest tematem priorytetowym w Unii Europejskiej. W Polsce na razie ten temat nie jest podnoszony z taką atencją, na jaką zasługuje – uważa przewodniczący Związku Polska Chmura. – Państwo nie może ignorować faktu, że oddaje kontrolę nad systemami, a nie ma pewności, kto je kontroluje. Tak w rzeczywistości w tej chwili jest, a my, którzy zależymy od usług państwa, będziemy ofiarami tego, gdy ktoś to wyłączy.

Jednym z przykładów przywoływanych w raporcie Polskiej Chmury dotyczy działania Międzynarodowego Trybunału Karnego w Hadze. W maju 2025 roku, po tym, gdy administracja Donalda Trumpa objęła sankcjami głównego prokuratora MTK Karima Khana, utracił on dostęp do swojej służbowej poczty elektronicznej hostowanej przez Microsoft. Trybunał zdecydował się ostatecznie na przejście z amerykańskiego systemu na alternatywny zestaw usług opartych na wolnym lub otwartym oprogramowaniu.

– Mamy też głośno omawianą sprawę z Holandii udostępnienia danych urzędników odpowiedzialnych za kontrolę danych organom, które o nie wystąpiły. Nie nastąpiło żadne przestępstwo, przynajmniej w myśl tamtejszej jurysdykcji, ale dla urzędników państwa holenderskiego budzi to pytanie, czy oni mogą w tej sytuacji czuć się chronieni przez suwerenne państwo. Nie do końca – uważa Wiesław Wilk. – Apelujemy o to, żeby takie przykłady uświadomiły naszym decydentom odpowiedzialność, którą na siebie biorą.

Jak podkreślają autorzy raportu, przekazywanie kluczowych usług cyfrowych podmiotom funkcjonującym poza polską i europejską jurysdykcją wiąże się z szeregiem zagrożeń dla bezpieczeństwa państwa. Zagrożenie wynika z możliwości sprawowania kontroli nad danymi i usługami przez podmiot podlegający jurysdykcji państwa trzeciego, niezależnie od fizycznej lokalizacji infrastruktury. Według ekspertów Polska nie posiada wystarczających regulacji, które gwarantowałyby bezpieczeństwo kluczowej infrastruktury cyfrowej państwa. Zwracają uwagę m.in. na brak ustawy chmurowej, niewiążący charakter obowiązujących wytycznych czy też luki w systemie certyfikacji.

– To już nawet nie jest kwestia technologii, tylko przepisów, które egzekwują władze. Zresztą utrata integralności to jest dostęp osób, których nie upoważniliśmy do danych. Już sam fakt, że ktoś, kto nie miał naszego upoważnienia, miał dostęp do danych, jest traktowany jako utrata ich integralności. Nawet jeśli dane nie zostały zmienione – wyjaśnia przewodniczący Związku Polska Chmura. – To jest właśnie ta cienka granica, gdzie cały ten stos technologiczny musi być kontrolowany, ponieważ nad tym elementem ministerstwo nie ma nadzoru. Dostawca na pewno może z tych danych skorzystać. Nie twierdzę, że ma złe intencje, natomiast przezorne podejście polega na tym, że zapobiegamy nieuprawnionemu dostępowi.

Według specjalnego badania Eurobarometr z 2026 roku 82 proc. obywateli Unii Europejskiej uważa, że Unia powinna zmniejszyć swoją zależność od technologii z państw trzecich. Jeszcze więcej wskazuje, że UE powinna priorytetowo traktować inwestycje w usługi cyfrowe, które są opracowywane i kontrolowane w Europie. Blisko sześciu na 10 Europejczyków podkreśla, że byłoby skłonnych przejść na dostawcę usług cyfrowych z siedzibą w UE, nawet jeśli oznaczałoby to nieco wyższe koszty.

W opinii ekspertów Związku Polska Chmura i PSE Polska potrzebuje ambitnej polityki suwerenności cyfrowej jako koła zamachowego nowego modelu rozwoju gospodarczego, budującego local content, czyli krajowe kompetencje, miejsca pracy i przewagi konkurencyjne w gospodarce cyfrowej. Wśród proponowanych rozwiązań jest wprowadzenie testu suwerenności jako standardu w zamówieniach publicznych. Test powinien obejmować takie kryteria jak: ocena operacyjna wpływu infrastruktury na funkcje państwa, interoperacyjność, podległość jurysdykcyjna, wpływ na ekonomię i demokrację czy warunki środowiskowe. Wśród rekomendacji znajduje się m.in. edukacja cyfrowa dzieci i dorosłych. Według raportu państwo musi przeznaczyć środki na systemowe szkolenia pracowników administracji publicznej zarówno przed wdrożeniem nowych rozwiązań, jak i w trakcie procesu migracji.

– Suwerenność cyfrowa nie jest tematem wewnętrznym działu informatyki w instytucji. Jest zagadnieniem, którym powinno się zająć w pierwszej kolejności jej kierownictwo. Ono ponosi odpowiedzialność za wszystkie uchybienia. Ustawa o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa, która weszła w życie parę miesięcy temu, wyraźnie to wskazuje, ale tej świadomości na razie nie ma – uważa Wiesław Wilk.

Zamówienia publiczne i ustawa o krajowym systemie certyfikacji cyberbezpieczeństwa powinny być głównymi narzędziami budowania bezpieczeństwa, tworząc realne zachęty do wyboru suwerennych rozwiązań i eliminując z postepowań dostawców, którzy nie spełniają kryteriów jurysdykcyjnych.

Zdaniem autorów raportu, jeśli Polska nie podejmie działań na rzecz zwiększania suwerenności cyfrowej, a tym samym budowania odporności i sprawczości państwa, może to doprowadzić do pogłębiania katastrofalnej w skutkach zależności technologicznej od globalnych dostawców, a tym samym zwiększenia zagrożeń dla bezpieczeństwa państwa. Koszty ekonomiczne tej zależności także będą rosły. W publikacji wskazano, że w 2025 roku deficyt handlowy Polski w obszarze produktów cyfrowych przekroczył 60 mld zł. Eksperci szacują, że do 2030 roku wydatki na import produktów cyfrowych mogą przewyższyć łączne koszty importu wszystkich surowców energetycznych.

– To jest poważna kwota, która wypływa z budżetu Polski i w ogromnej większości nie trafia na polski rynek. Wymieniamy atomy za bity, czyli sprzedajemy konkretne produkty, które ktoś musiał wytworzyć, zużyć energię, materiały, surowce, zostawić ślad w środowisku, za bity, czyli za rzeczy niematerialne – podkreśla przewodniczący Związku Polska Chmura.

W 2024 roku łączne roczne nakłady na wytworzenie i utrzymanie systemów teleinformatycznych w administracji publicznej przekroczyły 7 mld zł. Ministerstwo Cyfryzacji nie podało jednak danych na temat tego, czy i jaką część stanowi zakup usług chmurowych i licencji na oprogramowanie.

– Mając takie systemy, nie jesteśmy w stanie powiedzieć, ile wydaliśmy na licencje podstawowe, utrzymywanie systemów oraz infrastruktury, zakup, serwisowanie. To są informacje, które jako podatnicy powinniśmy znać. W tej chwili cierpimy z powodu pewnej resortowości. Każdy resort te dane ma w swoim bilansie. My za to płacimy i wiemy na pewno, że te pieniądze opuszczają nasz kraj, ale nie wiemy już, jaka to jest skala i dynamika zmian przepływów. Nikt tego nie mierzy i jest to trochę przerażająca perspektywa – zaznacza Wiesław Wilk.

Unia Europejska liczy, że nowa umowa handlowa z Meksykiem zwiększy możliwości eksportowe europejskich firm, w tym producentów żywności, maszyn i samochodów. Europoseł Waldemar Buda ocenia jednak, że Polska ma ograniczone możliwości wykorzystania nowego kierunku. Jego zdaniem otwarcie unijnego rynku może za to zwiększyć konkurencję dla europejskich producentów.

– Jeśli chodzi o umowę z Meksykiem, to z punktu widzenia rolniczego nie będzie ona tak poważna jak umowa Unii Europejskiej z Mercosurem. Mimo że Ameryka Południowa i Środkowa są do siebie zbliżone, to są to kompletnie inne gospodarki – mówi agencji Newseria Waldemar Buda, poseł do Parlamentu Europejskiego z EKR.

22 maja br. podczas szczytu w Mexico City Unia Europejska i Meksyk podpisały zmodernizowaną umowę globalną (Modernised Global Agreement – MGA) oraz przejściową umowę handlową (Interim Trade Agreement – ITA). 14 lipca Rada UE formalnie zatwierdziła zawarcie ITA, po zgodzie Parlamentu Europejskiego z 8 lipca. Pełne wejście w życie MGA wymaga jeszcze ratyfikacji przez wszystkie państwa członkowskie. Dokumenty te zastępują dotychczasowe porozumienie z 2000 roku i wskazują na rozwój stosunków dwustronnych w kierunku kompleksowego partnerstwa strategicznego. Mają wzmocnić dialog polityczny, pogłębić współpracę i sprzyjać zrównoważonemu handlowi oraz inwestycjom między stronami.

Z punktu widzenia UE umowa ma przede wszystkim ułatwić europejskim firmom dostęp do meksykańskiego rynku. Zgodnie z nowym porozumieniem handlowym zniesione zostaną wysokie cła na najważniejsze unijne towary eksportowe, zwłaszcza produkty rolno-spożywcze. Rada UE ocenia, że poprawi to warunki w sektorach takich jak maszyny, wyroby farmaceutyczne i sprzęt transportowy. Umowa poszerza także współpracę dotyczącą surowców krytycznych. W sumie na porozumieniu ma skorzystać ponad 45 tys. unijnych firm eksportujących do Meksyku, z czego większość stanowią małe i średnie przedsiębiorstwa.

Potencjał tego rynku pokazują obecne obroty handlowe. Z danych Rady UE wynika, że w 2025 roku wartość handlu między Unią Europejską a Meksykiem osiągnęła ponad 86 mld euro, z czego ok. 53 mld euro przypadało na eksport, a prawie 34 mld euro na import. Unia była dla Meksyku trzecim co do wielkości partnerem handlowym (po USA i Chinach) oraz drugim rynkiem eksportowym. W ostatniej dekadzie handel UE–Meksyk wzrósł o ponad 75 proc., przy czym eksport zwiększył się nieco bardziej (o 92 proc.) niż import (o 66 proc.). Wśród głównych towarów wymiany handlowej są m.in. maszyny i urządzenia, sprzęt transportowy, chemikalia oraz paliwo i produkty górnicze.

Komisja Europejska podkreśla, że umowa to element szerszego unijnego programu na rzecz dywersyfikacji globalnych stosunków handlowych Unii. Europoseł wskazuje na związane z tym ryzyka.

– Martwi mnie to, że cały czas nie ma zaburzenia niemieckiego myślenia, które mówi: zawierajmy umowy ze wszystkimi i wszędzie, ponieważ globalizacja przyniesie nam dobrobyt. Niestety uważam, że to się skończyło i powinniśmy zabiegać o niezależność, samowystarczalność, bezpieczeństwo i odporność. Ostatnie lata pokazują jedno: małe konflikty czy pandemia powodują zakłócenia w dostawach – podkreśla Waldemar Buda. – Poprzez handel z całym światem doprowadzimy do sytuacji, w której jakiś konflikt spowoduje, że coś do nas nie przypłynie, czegoś będzie brakowało i cały ciąg polegający na łańcuchu dostaw będzie zatrzymany.

W 2024 roku wartość unijnego handlu towarami sięgnęła niemal 5 bln euro, z czego eksport wyniósł 2,53 bln euro, a import 2,42 bln euro. Udział Unii Europejskiej w światowym handlu towarami wyniósł 13,4 proc. To plasuje UE za Chinami (15,4 proc.), ale przed Stanami Zjednoczonymi (13,3 proc.) – wynika z danych publikowanych przez Radę UE.

– Nie ma nic istotnego, co moglibyśmy importować z Meksyku, natomiast zastępowanie tych produktów, które są produkowane u nas, powoduje, że unijna produkcja będzie ograniczona – uważa europoseł z EKR. – Meksyk może wchodzić w produkcję i handel towarami, które w Europie są produkowane i których tu nie brakuje. Naturalną konsekwencją jest to, że będą wypierali przedsiębiorców, którzy dzisiaj produkują asortyment w Europie. Meksyk jako kraj silnie zaludniony, zdolny do wytwarzania podstawowych produktów, może zalać Europę również produktami, których się w ogóle nie spodziewamy, z których produkcją Europa daje sobie radę i dzięki którym u nas są miejsca pracy, a przedsiębiorstwa się rozwijają. Mieliśmy przykłady chociażby z Brazylią, która jest gotowa produkować również rzeczy, którymi się do dzisiaj nie zajmowała, żeby wysyłać je do Unii Europejskiej. To jest zagrożenie w dłuższej perspektywie.

Polityk zwraca uwagę, że głównym beneficjentem porozumienia będzie przemysł motoryzacyjny, głównie niemiecki.

– Gdyby tam były jakieś złoża, asortyment, którego u nas brakuje, dyskutujmy o tym punktowo, ale tego nie ma. Cała idea tej umowy polega na tym, że przemysł niemiecki, wypychany z Azji przez chiński, próbuje szukać rynków zbytu i kooperacji w innych miejscach świata. Jeżeli oni otwierają rynek na przemysł niemiecki, to my musimy otwierać swój rynek na całą resztę. Konsekwencje przekładają się i na rolnictwo, i na inne segmenty produkcji, które dzisiaj są w Europie silne – mówi Waldemar Buda. 

Co roku ponad 30 proc. pojazdów produkowanych w Unii Europejskiej jest eksportowanych na rynki międzynarodowe. Eksport ten generuje 100 mld euro nadwyżki handlowej – wskazują dane Europejskiego Stowarzyszenia Producentów Pojazdów (ACEA). Zdaniem jego przedstawicieli modernizacja umowy o wolnym handlu między UE a Meksykiem przyniesie istotne korzyści unijnemu przemysłowi motoryzacyjnemu dzięki aktualizacji wymogów dotyczących reguł pochodzenia oraz usunięciu barier technicznych w handlu w sektorze.

– Widzę, że szukanie takich rynków jest bardzo oczekiwane ze strony niemieckiej i całej Unii Europejskiej. Natomiast byłbym bardzo ostrożny. Szukałbym tych produktów, których w Unii brakuje, a nie czynił tymi umowami konkurencji dla gospodarki europejskiej – mówi europoseł z EKR. 

Eksperci rządowego portalu Trade.gov.pl podkreślają, że z punktu widzenia Polski umowa może w przyszłości stworzyć nowe możliwości eksportowe, największy potencjał wzrostu może dotyczyć sektora rolno-spożywczego, w tym produktów przetworzonych oraz wybranych kategorii żywności o wysokiej jakości. Eksport polskich produktów tego sektora w pierwszych pięciu miesiącach 2026 roku osiągnął wartość 24,1 mld euro (102 mld zł), czyli o 1,6 proc. więcej w porównaniu z analogicznym okresem 2025 roku. Eksperci podkreślają, że dostęp do rynku meksykańskiego będzie jednak zależał od szczegółowych warunków taryfowych oraz wymogów sanitarnych i fitosanitarnych. Ich zdaniem główne wyzwania dla polskich eksporterów to wysokie koszty wejścia na odległy rynek oraz silna konkurencja lokalna i amerykańska, a także niska rozpoznawalność polskich produktów.

– My w Polsce mamy niewiele produktów, które możemy eksportować. W związku z tym nasz bilans polega na tym, że albo stracimy na rolnictwie, albo umowa będzie neutralna. Natomiast z punktu widzenia eksportu bardzo niewiele możemy na tym zyskać. To pokazują umowy, które zostały wcześniej zawarte. Nie mamy produktów, które są łatwo chłonne w innych regionach świata – tłumaczy Waldemar Buda.

IMGW odnotował w całym kraju prawie 400 stacji hydrologicznych z przepływami poniżej średniego niskiego przepływu, a na warszawskim odcinku Wisły w sierpniu padł kolejny rekord niskiego stanu wody. Stolica nie jest zagrożona przerwami w dostawach wody czy ciepła, ale coraz niższe przepływy rzeki wpływają m.in. na żeglugę, gospodarkę wodną i funkcjonowanie infrastruktury. Miasto rozwija małą retencję i zielono-błękitną infrastrukturę, aby lepiej się przygotować zarówno na susze, jak i gwałtowne wezbrania.

– Niskie stany poziomu Wisły są papierkiem lakmusowym zmian klimatycznych. One są namacalne i widoczne. Trzy ostatnie sezony to ewidentny dowód na to, że mamy coraz mniej wody, która przepływa. To wynika m.in. z tego, że charakter Wisły jest śnieżno-deszczowy – mówi agencji Newseria Jan Piotrowski, pełnomocnik prezydenta Warszawy ds. Wisły. – Ostatnia zima była śnieżna, ale bardzo długo mroźna, więc śnieg nie topniał i ziemia nie nasiąkała wodą. Nie było więc małej retencji. Wiosną z kolei bardzo szybko śnieg stopniał, więc woda nie miała kiedy się w tej rzece pojawić.

14 sierpnia IMGW poinformował, że w całym kraju liczba stacji hydrologicznych z przepływem poniżej wartości średniego niskiego przepływu z wielolecia (SNQ) wynosi 392. W szczytowym momencie lata 2025 roku 314 stacji hydrologicznych w Polsce miało przepływ poniżej SNQ, co odpowiadało 30 proc. wszystkich stacji. Dla porównania w 2024 roku było ich maksymalnie 308, ale w 2023 roku – 200. W połowie sierpnia obowiązywało 89 ostrzeżeń przed suszą hydrologiczną.

Z raportu „Klimat Polski 2025” IMGW wynika, że w ubiegłym roku roczna suma opadów wyniosła 546 mm, czyli 89,31 proc. normy. IMGW sklasyfikował 2025 jako rok suchy. Dodatkowo średnia temperatura w Polsce wyniosła 9,5°C, czyli 0,8°C powyżej normy z lat 1991–2020. Od 1951 roku temperatura w Polsce wzrosła w skali roku o ok. 2,4°C.

We wrześniu 2025 roku Wisła na stacji Warszawa-Bulwary osiągnęła historyczne minimum. 2 września stan wody według ówczesnej skali wodowskazu wynosił 4 cm przy przepływie ok. 154 m³/s. Wartość ta odpowiada 104 cm w obecnej skali. 7 sierpnia 2026 roku IMGW poinformował o kolejnym rekordzie – na stacji Warszawa-Bulwary stan wody spadł do 102 cm.

– Poziom rzeki jest dla nas bardzo istotny, ale jeszcze istotniejsze są przepływy. To jest miara, która nas informuje, ile metrów sześciennych wody w danym momencie przepływa. Teraz jest to ok. 160 m³ i jeszcze trochę nam brakuje do najbardziej dramatycznych sytuacji w latach 20. i 40., kiedy mieliśmy ok. 80 i 120 m³/s. Natomiast przyroda informuje nas, że musimy wziąć pod uwagę takie ryzyko. Tak samo mogą się pojawić wezbrania – wyjaśnia Jan Piotrowski.

Ostatnie wielkie wezbranie Wisły miało miejsce w 2010 roku, kiedy poziom wody przekroczył stan alarmowy, osiągając 780 cm.

– W tej chwili na wodowskazie mamy 104 cm, a możemy mieć 704 i 804 cm, bo na to mniej więcej Warszawa jest przygotowana. Proszę sobie wyobrazić, jaka to jest rozpiętość skali wody. Tu, gdzie teraz stoimy – na wale, który ma chronić przeciwpowodziowo lewobrzeżną część Warszawy – ta woda z natury mogłaby podejść do tej wysokości – mówi pełnomocnik prezydenta Warszawy ds. Wisły. 

Jak podkreśla, infrastruktura hydrotechniczna jest przygotowana na obie skrajności, również na obecne niskie stany wody, które jednak długoterminowo mogą mieć wpływ choćby na działalność elektrociepłowni na Siekierkach. Woda pobierana z Wisły jest używana na potrzeby chłodzenia urządzeń technologicznych.

W Europejskiej strategii odporności gospodarki wodnej, przyjętej w połowie 2025 roku, Komisja Europejska wskazuje, że 17 proc. zasobów wodnych w UE zużywanych jest na cele energetyczne. Z tego powodu Unia Europejska zapowiada inicjatywy, które mają na celu szukanie dostępnych i wykonalnych metod chłodzenia suchego.

– Nie ma teraz sytuacji, w których zagrażają nam jakiekolwiek blackouty czy brak ciepła, natomiast musimy myśleć o przyszłości. Wisła powinna być naszym sygnałem. Musimy brać pod uwagę to, co się na niej dzieje, jeśli chcemy zabezpieczyć nie tylko rzekę przyrodniczo, ale również komfort życia w mieście – mówi Jan Piotrowski.

Niskie stany rzeki mają wpływ na rekreację w Warszawie. Żegluga rzeczna przez ostatnie lata stała się ważnym elementem oferty turystycznej stolicy. W ubiegłym roku na pokładach jednostek floty Krypa.pl blisko 40 tys. pasażerów wzięło udział w rejsach turystycznych i wydarzeniach tematycznych na Wiśle w stolicy.

– Z naszych badań wynika, że już ponad 30 proc. mieszkańców spędza czas w weekendy aktywnie. Nie tylko przychodzi nad rzekę posiedzieć, ale też chce wziąć udział w spływie kajakowym czy rejsie rekreacyjnym. Promy to bardzo charakterystyczny element warszawskiego odcinka Wisły. Niestety w tym roku funkcjonują w sposób incydentalny, m.in. dlatego, że to są jednostki dość stare, z bardzo dużym zanurzeniem. Jeśli na wodowskazie mamy 104 cm, to jest jasne, że taki statek nie będzie mógł popłynąć, bo zatrzyma się na którejś z mielizn lub rafie kamiennej. Widać, że tych rejsów jest trochę mniej, do tego odbywają się na krótszych odcinkach – wskazuje ekspert.

Miejskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji podkreśla, że Warszawa ma stabilną sytuację w kontekście dostępu do wody, ponieważ ma dwa źródła – Wisłę (70 proc.) oraz Jezioro Zegrzyńskie. Choć nie zagrażają nam zakłócenia dostaw wody spowodowane suszą, to notowane niskie poziomy wody w rzece, szczególnie w sezonie letnim, są powodem do niepokoju.

– To są informacje, które mówią nam wprost, że musimy się zastanowić nad tym, jak z tej wody korzystamy. Tych zasobów może nie być więcej, nie dolejemy wody do Wisły – wskazuje Jan Piotrowski. – MPWiK czerpie wodę z Wisły, która po przefiltrowaniu jest dostarczana do kranów. Jeśli będziemy ją używać w sposób zrównoważony, możemy mieć chociaż nadzieję, że mamy wpływ na to, co się dzieje.

Eksperci MPWiK wskazują na potrzebę racjonalnego korzystania z zasobów wodnych. Wymieniają m.in. zakręcanie wody podczas mycia zębów, zamianę kąpieli na szybki prysznic, montaż perlatorów, „łapanie” deszczówki i wykorzystywanie jej do podlewania, używanie wodooszczędnych pralek i zmywarek.

Jak wskazuje Jan Piotrowski, zrównoważone korzystanie z zasobów dotyczy także samego miasta, chociażby w zakresie opieki nad miejską zielenią: parkami, zieleńcami i zielenią przydrożną.

– Warszawa jest jednym z najbardziej zielonych miast Europy, ale wiąże się to też z ogromną pracą ekspertów dobierających nasadzenia, odpowiednie gatunki roślin, które będą potrzebowały stosunkowo mniej wody. Sam harmonogram podlewania zmienia się względem tego, kiedy jest mniej deszczu, a co za tym idzie także wody w Wiśle – mówi pełnomocnik prezydenta Warszawy ds. Wisły. – Także edukacja i działania na rzecz małej retencji, zielono-błękitnej infrastruktury są elementami naszej codziennej pracy. Wymieniamy się przy tym doświadczeniami z innymi miastami, Krakowem, Gdańskiem, Wrocławiem. Charakter rzeki i zasobów wodnych w tych miastach jest różny, ale pewne mechanizmy i stosowane rozwiązania mogą być inspiracją i możemy się nimi dzielić.

Na początku września w Warszawie odbędzie się międzynarodowa konferencja miast rzecznych United by Rivers, która będzie okazją do dyskusji, jak powinny się rozwijać miasta położone nad rzekami i jak pogodzić ochronę przyrody z potrzebami mieszkańców i rozwojem nowoczesnych metropolii.

Jak wskazuje Zarząd Zieleni m.st. Warszawy, zarówno w okresach suszy, jak i przy gwałtownych, nawalnych opadach kluczowa dla miasta jest umiejętność zatrzymywania wody. Tak zwana błękitna infrastruktura to rozwiązania, które pozwalają wodzie wsiąkać w miejscu opadu, krążyć i zasilać ekosystemy, zamiast spływać do kanalizacji lub rzeki. To m.in. ogrody deszczowe, zbiorniki retencyjne, zielone dachy i torowiska, niecki infiltracyjne, naturalne cieki i mokradła czy parki linearne. Miasto podkreśla, że te elementy stają się fundamentem odporności na zmiany klimatu.

W ramach programu Szuwar Warszawski miasto stawia na odtwarzanie naturalnych ekosystemów wodnych w przestrzeni miejskiej. Dzięki nim woda opadowa ma być zatrzymywana i powoli oddawana do środowiska, poprawiać ma się także jakość wód powierzchniowych. Istotnym elementem jest też rozbetonowywanie przestrzeni publicznych i nasadzenia drzew.

Parlament Europejski jest gotowy rozpocząć negocjacje z Radą UE w sprawie wprowadzenia cyfrowego euro. Jednocześnie Europejski Bank Centralny (EBC) przygotowuje się do pilotażu, który ma ruszyć w drugiej połowie przyszłego roku. Bank szacuje, że jeśli przepisy w tej sprawie udałoby się przyjąć w tym roku, pierwsza emisja cyfrowej waluty mogłaby nastąpić w 2029 roku.

Parlament Europejski w lipcu br. zgodził się na rozpoczęcie negocjacji z Radą UE w sprawie przepisów dotyczących cyfrowego euro. Negocjacje będą prowadzone z Radą UE, której pracom w drugiej połowie 2026 roku przewodniczy Irlandia.

Cyfrowe euro to unijny projekt, którego celem jest wprowadzenie cyfrowej formy pieniądza. Ma to być cyfrowa waluta emitowana przez EBC i dostępna dla wszystkich w strefie euro.

– Europa potrzebuje cyfrowego euro, ponieważ musimy zaradzić niedopuszczalnemu poziomowi zależności w obszarze płatności cyfrowych. Jesteśmy w 100 proc. zależni od dostawców spoza Unii Europejskiej oraz od decyzji podejmowanych poza nią – podkreśla Fernando Navarrete, hiszpański poseł do Parlamentu Europejskiego z ramienia Partido Popular oraz EPL, sprawozdawca, który będzie przewodniczył zespołowi negocjacyjnemu PE.

Cyfrowe euro ma być łatwe w użyciu i przystępne ze względu na podobieństwo do innych rozwiązań w zakresie płatności cyfrowych. Obywatele mają mieć dostęp do niego za pośrednictwem specjalnego rachunku w cyfrowym euro lub e-portfela, udostępnianych przez ich bank lub innego pośrednika. Utworzenie podstawowego portfela cyfrowego euro i korzystanie z niego będzie bezpłatne. Planuje się wprowadzenie limitu kwot cyfrowego euro, jakie osoby fizyczne mogą posiadać w danym momencie w swoim portfelu. Dzięki temu ma być wykorzystywane głównie jako środek płatniczy.

– Dane osobowe i prywatność stanowią najwyższy priorytet przy projektowaniu cyfrowego euro, dlatego przewidzieliśmy dwie różne funkcjonalności. Mamy wersję online, która bardziej przypomina to, co już znamy, na przykład systemy kartowe lub płatności natychmiastowe. Poziom prywatności jest nawet wyższy niż ten, który obowiązuje w przypadku porównywalnych cyfrowych środków płatniczych – tłumaczy hiszpański europoseł. – W przepisach przewidzieliśmy również możliwość stworzenia tzw. funkcjonalności offline, której poziom prywatności jest równoważny z poziomem zapewnianym przez gotówkę. Nie ma więc pośrednika, połączenia, rejestru. Cała transakcja odbywa się bezpośrednio między urządzeniami płatnika a odbiorcy. Nikt więc nie ma o tym wiedzy, ponieważ nie ma nikogo pośredniczącego.

Pośrednicy tacy jak np. banki mieliby dostęp do danych osobowych jedynie w zakresie wymaganym prawem unijnym, w tym m.in. przepisami o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu. Wykorzystywanie danych do celów komercyjnych wymagałoby wyraźnej zgody użytkowników.

– Bezpieczeństwo cyfrowego euro to takie samo wyzwanie, przed jakim stoją inne cyfrowe środki płatnicze, np. systemy kartowe. Jako Parlament wymagamy od dostawcy, którym jest Europejski Bank Centralny, najwyższego poziomu odporności. Nie jest to jednak problem dotyczący wyłącznie cyfrowego euro. Dotyczy to wszystkich cyfrowych środków płatniczych. Odnosi się to również do bezpieczeństwa rachunków bieżących w kontekście depozytów bankowych oraz cyfrowych wersji innych narzędzi. Istnieją problemy związane z atakami hakerskimi, którymi należy się zająć, i właśnie dlatego mamy inne akty prawne UE, takie jak DORA – rozporządzenie poświęcone właśnie odporności operacyjnej – podkreśla Fernando Navarrete.

Unijne rozporządzenie DORA (Digital Operational Resilience Act), które zaczęło być stosowane w styczniu 2025 roku, ma na celu zapewnienie, że banki, towarzystwa ubezpieczeniowe, firmy inwestycyjne i inne podmioty finansowe są gotowe wytrzymać zakłócenia w obszarze technologii informacyjno-komunikacyjnych (ICT), w tym m.in. cyberataki czy awarie systemów, reagować na nie i odzyskiwać sprawność po nich.

– Oczywiście standardy te są jeszcze wyższe w przypadku cyfrowego euro – mówi hiszpański polityk. – Jednak nic nie jest całkowicie odporne na awarie. Musimy inwestować i się uczyć. Nowe technologie rozwijają się tak dynamicznie, że dzisiejsze problemy nie będą problemami jutro. I właśnie tego wymaga prawodawstwo od EBC – ciągłego inwestowania w celu utrzymania odporności.

14 lipca br. EBC wybrał 36 dostawców usług płatniczych (PSP) z całej strefy euro do udziału w pilotażu cyfrowego euro. Ćwiczenie pilotażowe ma kluczowe znaczenie dla przetestowania funkcjonalności technicznej i procesów operacyjnych cyfrowego euro, a także dla udoskonalenia doświadczeń użytkowników. Ma się rozpocząć w drugiej połowie 2027 roku i potrwać rok. Pilotaż odbędzie się w EBC i 19 krajowych bankach centralnych w strefie euro.

Jak podkreśla europoseł, to od EBC zależy termin wprowadzenia cyfrowego euro. Szacuje się, że będą na to potrzebne 2,5–3 lata.

– Tyle potrzebujemy na opracowanie i przetestowanie infrastruktury, ponieważ na razie dysponujemy jedynie projektem tekstu prawnego, a następnie trzeba to zrealizować pod względem technicznym – jest to produkt wymagający intensywnego wykorzystania technologii informatycznych – oraz przetestować. Takie szacunki usłyszałem, gdy przedstawiciel EBC przybył do Parlamentu, aby wyjaśnić, jakie są ich plany. To w przybliżeniu przeniesie nas w okolice 2029–2030 roku – mówi Fernando Navarrete.

W swoim stanowisku PE podkreślił, że wszyscy dostawcy usług płatniczych, w tym banki, dostawcy pieniądza elektronicznego, urzędy pocztowe i regulowani dostawcy kryptowalut, mogliby dystrybuować cyfrowe euro w całej UE. Większość firm byłaby zobowiązana do jego akceptacji, a wyjątki dotyczyłyby osób samozatrudnionych oraz małych i mikroprzedsiębiorstw, które nie akceptują innych płatności cyfrowych.

– Ten projekt jest w tej chwili dyskutowany w elitarnych gronach. Ktoś, kto dzisiaj już funkcjonuje na tym poziomie technicznego zaawansowania, jak banki, wielkie firmy, firmy informatyczne, już wdrożył to cyfrowe euro, w umowach o płatności są te kwestie uwzględnione. Natomiast moim zdaniem przeciętny Kowalski w Unii Europejskiej ma niską świadomość tego, jak to będzie działało i ma małą wiedzę o zagrożeniach – uważa Bogdan Rzońca, poseł do Parlamentu Europejskiego z Prawa i Sprawiedliwości i EKR. – Parlament dąży do wprowadzenia cyfrowego euro, Komisja Europejska również, natomiast EKR nie jest entuzjastą tego rozwiązania. Uważamy, że może ono bardzo różnie zadziałać na przeciętnego mieszkańca Unii Europejskiej i przedsiębiorców.

Wśród obaw, o których mówi europoseł, pojawia się ryzyko związane z atakami hakerskimi, awariami, a nawet celowym blokowaniem środków.

– My trochę protestujemy przeciwko cyfrowemu euro. Chcemy pozostawić do wyboru każdemu korzystanie z tych rozwiązań. Nie negujemy w całości wszystkich, ale uważamy, że sprowadzenie wszystkich operacji bankowych do cyfrowego euro ogranicza wolność obywateli – zaznacza polski europoseł. – Przede wszystkim mówi się o tym, że cyfrowe euro ograniczy pranie brudnych pieniędzy, wszystkie transakcje będą pod kontrolą, nie będzie różnego rodzaju kryminalnych sytuacji związanych z płatnościami, płaceniem poza rachunkiem czy fakturą. My to rozumiemy, ale też nie zgodzimy się na to, żeby każdy musiał korzystać z cyfrowego euro, skoro może z gotówki.

Zgodnie z projektem cyfrowe euro ma uzupełniać banknoty i monety, a nie je zastępować. W grę wchodzi zapewnienie dodatkowego wyboru przy dokonywaniu płatności. Jednocześnie gotówka jako środek płatniczy ma zostać zachowana.

– To obywatele Europy decydują, czy im się to podoba, czy nie. Dlatego to rozwiązanie wzmacnia wolność, ponieważ daje ludziom większy wybór i do nich należy decyzja o tym, czy z tego skorzystać – wskazuje Fernando Navarrete.

Jeden z wniosków Komisji Europejskiej w ramach pakietu jednolitej waluty, nad którym w lipcu głosował Parlament Europejski, dotyczył właśnie wzmocnienia gotówki. Zgodnie z proponowanymi zapisami kraje strefy euro byłyby zobowiązane do zapewnienia i regularnego monitorowania dostępności gotówki, szczególnie dla grup wrażliwych. Przedsiębiorstwa z kolei nie mogłyby zakazać używania gotówki. Z sierpniowego komunikatu EBC wynika, że w strefie euro 92 proc. firm posiadających fizyczne punkty sprzedaży akceptuje gotówkę, co czyni ją najpowszechniej akceptowaną formą płatności. Poziom ten odbił wyraźnie po spadku obserwowanym w okresie pandemii.

– Wzmacniamy oba rozwiązania, aby zapewnić obywatelom pełną dostępność obu opcji. Będzie to osobista, indywidualna decyzja. Być może trend w kierunku cyfryzacji będzie się utrzymywał lub nasilał, a może nie. Powtarzam, nie jest to decyzja narzucona z góry. Nie podejmujemy jej my, politycy, ale podejmujemy ją – jako konsumenci i sprzedawcy – poprzez codzienne decyzje – zapewnia europoseł sprawozdawca. – Z doświadczeń innych krajów, które w ostatnich latach bardzo szybko przeszły proces cyfryzacji, wynika, że obserwujemy niewielki powrót do gotówki. Jednak to zależy od decyzji ludzi. Nie jest to narzucane odgórnie.

Do 31 sierpnia 2026 roku wszystkie gminy w Polsce mają czas na uchwalenie planu ogólnego (POG). Z lipcowych danych wynika, że większość z nich jeszcze tego nie zrobiła, a znaczna część jest dopiero na etapie wstępnych prac. Eksperci podkreślają, że brak dokumentu może być problemem dla inwestorów, ponieważ nie będą mogli otrzymać decyzji o warunkach zabudowy. 

– Plan ogólny gminy to jest dokument, który zastępuje studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego. Do tej pory uchwaliło go 16 proc. gmin, a 33 proc. dopiero rozpoczyna pracę. Warto zaznaczyć, że w Polsce jest ok. 2,5 tys. gmin, czyli w bardzo wielu z nich prace albo się jeszcze nie zaczęły, albo dopiero trwają – podkreśla w rozmowie z agencją Newseria Wojciech Rynkowski, ekspert Extradom.pl.

Termin uchwalenia planów ogólnych był już przesuwany. Pierwotnie studia uwarunkowań miały stracić moc po 1 stycznia 2026 roku. Po tej dacie uchwalanie miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego oraz wydawanie decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu miały być możliwe tylko wtedy, kiedy w danej gminie wszedł w życie plan ogólny. Termin przesunięto najpierw na 30 czerwca 2026 roku, a w kwietniu br. zdecydowano się na kolejną zmianę, tym razem na 31 sierpnia 2026 roku.

Ekspert wskazuje, że w lipcu w ponad 800 samorządach nie był jeszcze dostępny nawet publiczny projekt dokumentu POG. Jak wyjaśnia, w gminach, które nie zdążą uchwalić planu ogólnego, po 1 września nadal będzie można dokończyć postępowania o warunki zabudowy wszczęte wcześniej. Problem pojawi się natomiast przy nowych inwestycjach – bez obowiązującego planu ogólnego gmina co do zasady nie będzie mogła wydać nowej decyzji WZ. Dla inwestora może to oznaczać konieczność czekania na uchwalenie planu.

– Problem dla inwestorów polega na tym, że jeżeli gmina nie uchwali planu ogólnego, a dla danego miejsca nie ma uchwalonego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, nie będzie podstawy prawnej do wydawania decyzji o warunkach zabudowy (WZ). Popularne wuzetki wciąż są bardzo istotne i często używane, jeśli chodzi o budowanie domów, tak że brak możliwości ich wydawania będzie na pewno problemem zarówno dla gmin, jak i inwestorów – wyjaśnia Wojciech Rynkowski.

Podkreśla, że postępowania o wydanie warunków zabudowy, które rozpoczęły się przed 31 sierpnia 2026 roku, będą mogły być kontynuowane.

– Druga rzecz, która się zmienia, to zasady funkcjonowania. Ta zmiana nie jest kosmetyczna, wprowadzone zostaje pojęcie obszarów uzupełnienia zabudowy. Jeżeli dana działka się na nim nie znajdzie, a nie ma dla niej miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, to nie będzie można wybudować na niej domu. Spora część działek, które do tej pory miały ewentualny potencjał jako miejsce budowy domu, po 31 sierpnia może go utracić – wyjaśnia ekspert Extradom.pl.

Decyzje o warunkach zabudowy będą wydawane tylko na obszarach uzupełnienia zabudowy, wskazanych w planie ogólnym gminy. Przy ich wydawaniu obowiązywać będą ramowe ustalenia dotyczące kształtowania zabudowy i zagospodarowania terenu oraz funkcje terenu zapisane w planie ogólnym, na przykład wymaganych odległości od szkół, terenów zieleni publicznej czy usług publicznych.

– Nie jest tak, że nagle tysiące działek nie będą się nadawały do zabudowy. Rzecz w tym, że jeżeli nieruchomość jest położona na obrzeżu miasta czy miejscowości, ma styk z obszarami wiejskimi czy wręcz jest położona na obszarach wiejskich, to może wtedy być problem z jej zabudową – tłumaczy Wojciech Rynkowski.

Informacje o planach ogólnych można sprawdzać w serwisie geoportal.gov.pl w module Planowanie Przestrzenne. Usługa została opracowana na podstawie aktów uchwalenia POG publikowanych przez urzędy gmin i miast.

– Właściciele działek powinni jak najszybciej się zorientować, na jakim etapie jest obecnie plan ogólny w ich gminie i jakie są w nim zapisy dotyczące ich działki. Jeśli działka nie jest objęta strefą budownictwa jednorodzinnego albo nie obejmuje jej obszar uzupełnienia zabudowy, to powinni zgłosić swoje uwagi do takiego planu ogólnego – uważa ekspert Extradom.pl. – Obywatele mają prawo wnosić swoje uwagi. Ta kwestia podlega konsultacjom społecznym. Warto to zrobić, ponieważ w momencie kiedy plan ogólny zacznie obowiązywać, będzie już za późno. Nawet droga sądowa może tutaj nie pomóc. Sądy nie oceniają, czy rozwiązanie jest dla kogoś korzystne. Badają wyłącznie, czy uchwała została podjęta zgodnie z prawem.

Wojciech Rynkowski przypomina o istotnej zmianie dla inwestorów, wchodzącej w życie 1 stycznia 2027 roku. Od tej daty o warunki zabudowy będzie mogła wystąpić tylko osoba, która ma prawo do dysponowania nieruchomością na cele budowlane. Wraz z wnioskiem o ustalenie warunków zabudowy będzie ona musiała złożyć oświadczenie o posiadanym prawie pod rygorem odpowiedzialności karnej.

– Teraz o decyzję o warunkach zabudowy może wystąpić w zasadzie każdy, nie ma tutaj specjalnych ograniczeń. Wiele osób korzystało z tego prawa, żeby sprawdzić potencjał inwestycyjny działki, czasem również w celach spekulacyjnych. Natomiast od 1 stycznia takiej możliwości nie będzie. Jeśli ktoś chce sprawdzić jakąś działkę, a nie ma prawa do dysponowania nią na cele budowlane, powinien to zrobić jak najszybciej – podkreśla ekspert Extradom.pl.

Modele sztucznej inteligencji są nadal znacznie lepiej dostosowane do języka angielskiego niż do wielu języków europejskich. EuroDense, czyli model opracowany przez OPI-PIB, który specjalizuje się w wyszukiwaniu informacji, ma pomóc zmniejszyć tę lukę. Obsługuje dziewięć europejskich języków, a w siedmiu z nich osiąga lepsze wyniki niż inne modele wielojęzyczne porównywalnej wielkości. Rozwiązanie powstało w ramach europejskiego projektu LLMs4EU i ma wspierać wdrażanie lokalnych narzędzi AI m.in. w administracji, energetyce czy telekomunikacji.

– Modele językowe sztucznej inteligencji są przede wszystkim anglocentryczne, czyli rozwijają je państwa anglosaskie, które skupiają się na najlepszym działaniu w domenie języka angielskiego, natomiast w innych językach są mniej skuteczne, na przykład francuskim, niemieckim czy hiszpańskim. Naszym celem przy budowaniu EuroDense było wypełnienie tej luki, aby powstał model, który w zakresie języków kontynentalnych miał jakość modeli anglocentrycznych – podkreśla w rozmowie z agencją Newseria dr inż. Marek Kozłowski, kierownik AI Lab OPI-PIB.

AI Lab działający w Ośrodku Przetwarzania Informacji (OPI) opracował i udostępnił model EuroDense, przeznaczony do wyszukiwania informacji w dziewięciu językach. To pierwsze wielojęzyczne rozwiązanie tego typu stworzone przez zespół badawczy OPI. Model został zaprojektowany z myślą o wyszukiwarkach, systemach RAG (Retrieval Augmented Generation), chatbotach oraz asystentach AI, które wymagają skutecznego przeszukiwania dużych zbiorów dokumentów.

– Model EuroDense obsługuje dziewięć języków: niemiecki, francuski, hiszpański, portugalski, włoski, holenderski, rosyjski, angielski i polski. We wszystkich językach, poza portugalskim i angielskim, przebija wszystkie inne modele porównywalnej wielkości, które były do tej pory znane, inne modele multijęzyczne amerykańskie czy chińskie – podkreśla dr inż. Marek Kozłowski.

EuroDense jest modelem typu dense retriever, czyli narzędziem, które wyszukuje informacje na podstawie znaczenia treści, a nie tylko dopasowania słów kluczowych. Liczy 435 mln parametrów, a do jego treningu wykorzystano wielojęzyczny korpus obejmujący ok. 200 mln tekstów.

– EuroDense powstał w ramach projektu LLMs4EU, inicjatywy Unii Europejskiej, której celem jest stworzenie koalicji na rzecz rozwoju technologii językowych w UE. Projekt jest współfinansowany przez Unię oraz Ministerstwo Cyfryzacji. Jego celem jest walka z luką kompetencyjną i tworzenie rozwiązań LLM-owych na rzecz UE – tłumaczy kierownik AI Lab OPI-PIB.

LLMs4EU jest częścią szerszych działań Unii na rzecz rozwoju własnych modeli językowych. Jedną z barier jest niedobór danych w językach europejskich potrzebnych do trenowania LLM-ów. UE rozwija w tym obszarze m.in. Alliance for Language Technologies (ALT-EDIC) oraz European Language Data Space (LDS). Ten ostatni ma zwiększyć dostępność wielojęzycznych danych oraz ułatwić ich gromadzenie, wymianę i ponowne wykorzystanie na potrzeby rozwoju europejskich modeli AI.

– Obecnie wdrażanie LLM-ów to nie jest tylko postawienie LLM-a, jak ChatGPT, ale budowanie wokół niego wielu usług. Teraz najpopularniejsze są wdrożenia typu RAG, gdzie mamy wyszukiwarkę na naszej lokalnej bazie i dopiero te informacje przepływają do LLM-a, który na ich podstawie podejmuje decyzje lub generuje odpowiedź w języku naturalnym. Dlatego nie tylko stworzenie samego LLM-a, ale też budowa wokół niego narzędzi, które będą go wspierały, gwarantuje nam skuteczne wdrożenie w Unii Europejskiej czy w krajach członkowskich różnych rozwiązań – przekonuje dr inż. Marek Kozłowski.

Retrieval Augmented Generation (RAG) pozwala połączyć duży model językowy z zewnętrznymi źródłami wiedzy, np. dokumentami i bazami danych organizacji. Dzięki temu odpowiedzi mogą się opierać na aktualnych i zweryfikowanych informacjach, których model nie miał w swoich danych treningowych. Jak wskazuje Komisja Europejska, takie rozwiązanie może zwiększać dokładność odpowiedzi, ograniczać generowanie treści niepopartych źródłami i umożliwiać wskazywanie źródeł bez konieczności ponownego trenowania modelu.

– EuroDense jest narzędziowym modelem, który wspiera inne LLM-y, żeby jak najlepiej działały i mogły być wdrażane w krajach Unii Europejskiej w różnych zastosowaniach: w energetyce, telekomunikacji, sektorze publicznym czy ochronie zdrowia, czyli tam, gdzie są potrzebne modele AI, które muszą przeszukiwać warstwę danych. Stąd wysokie kompetencje EuroDense w wyszukiwaniu informacji w siedmiu językach gwarantują, że będziemy jak najlepiej wyszukiwali informacje w lokalnych zbiorach danych i zwracali je do LLM-ów, które będą je dalej przetwarzały na potrzeby różnych zastosowań – wyjaśnia ekspert.

EuroDense został udostępniony bezpłatnie jako rozwiązanie open source na platformie Hugging Face. Dzięki temu może być wykorzystywany przez instytucje naukowe, administrację publiczną i przedsiębiorstwa do budowy m.in. wielojęzycznych systemów wyszukiwania informacji, baz wiedzy i aplikacji stosujących AI. Model wykorzystuje doświadczenia zdobyte przez zespół OPI-PIB przy tworzeniu rodziny PolDense, przeznaczonej do wyszukiwania informacji w języku polskim, i rozszerza je na środowisko wielojęzyczne.

– Planujemy rozwijać model o kolejne języki. Potrzeby w zakresie rozwoju tych technologii językowych są olbrzymie. Staraliśmy się adresować ten model pod kątem tych języków, które są najczęściej używane w kontynentalnej Europie – wskazuje kierownik AI Lab OPI-PIB.

Rozwój własnych modeli językowych jest częścią szerszych działań Europy na rzecz zmniejszenia dystansu do światowych liderów AI. Według Stanford AI Index 2026 w 2025 roku prywatne inwestycje w generatywną AI w Stanach Zjednoczonych sięgnęły 285,9 mld dol., wobec 20,9 mld dol. w Europie. Z danych za 2024 rok wynika, że amerykańskie instytucje stworzyły 40 znaczących modeli AI, podczas gdy europejskie łącznie trzy.

Unia Europejska rozbudowuje własną infrastrukturę obliczeniową – pod koniec lipca Komisja Europejska rozpoczęła nabór ofert na utworzenie do siedmiu gigafabryk AI. Na ich rozwój przewidziano do 10 mld euro środków unijnych i krajowych, które mają uruchomić co najmniej 20 mld euro inwestycji prywatnych. Skala amerykańskich przedsięwzięć infrastrukturalnych jest jednak znacznie większa – sam projekt Stargate zakłada inwestycje do 500 mld dol. w infrastrukturę AI w USA w ciągu czterech lat.

– Zdolność Unii Europejskiej do zbudowania konkurencji dla amerykańskich czy chińskich koncernów technologicznych zależy tylko od niej. Żeby zbudować konkurencję dla big techów, trzeba zbudować swojego big techa w Unii, czyli trzeba mieć EU techa, który będzie w stanie dostarczyć usługi porównywalne z Gmailem, Google Docs, czyli wszystkimi chmurowymi aplikacjami, jakich używamy regularnie. Żeby to się udało, Unia Europejska musi zbudować jeden duży podmiot, który będzie dostarczał usługi dla całej UE. Według mnie kwestie polityczne i interesy polityczne różnych członków Unii nie pozwolą na zbudowanie takiego podmiotu – ocenia dr inż. Marek Kozłowski.

Polacy mają coraz większą świadomość w kwestii zdrowego odżywiania, a jednocześnie stale poszukują nowej wiedzy, informacji o składnikach czy wartościach odżywczych. To perspektywiczny obszar do zagospodarowania przez producentów żywności, którzy mogą edukować zarówno przez etykiety, jak i swoje kanały w mediach społecznościowych. Tym bardziej że błędy mogą dotyczyć nawet diet powszechnie kojarzonych z korzystnym wpływem na zdrowie.

– Gdy myślę o rynku polskim, wydaje mi się, że konsumenci wiedzą coraz więcej, są coraz bardziej świadomi. Jest to ciekawa wskazówka dla branży spożywczej, żeby edukować konsumentów, zapewnić im dodatkowe informacje, nie tylko na opakowaniu, ale też poprzez strony czy media społecznościowe. Konsumenci chcą podejmować bardziej przemyślane decyzje, więc interesują się tym i wiedzą, że to, co ląduje na ich talerzu, przekłada się na to, jak się będą czuli – mówi agencji Newseria Honorata Jarocka, associate principal w firmie Mintel.

41 proc. Polek i Polaków ankietowanych w Narodowym Teście Żywienia 2025 (NTŻ), przeprowadzonym przez Medonet z merytorycznym wsparciem Rady Naukowej NTŻ, zazwyczaj kontroluje skład produktów podczas robienia zakupów. 28 proc. zawsze czyta skład, gdy sięga po nowy produkt. Tylko 8 proc. badanych zadeklarowało, że nigdy nie patrzy na etykietę.

– Czy firmy spożywcze nadążają za konsumentem? I tak, i nie. Starają się robić wszystko, żeby nie wypaść z gry o konsumenta, ale tak naprawdę nie wiedzą, w którą stronę zmierzać. Dodawanie różnych innowacyjnych składników lub odejmowanie tych, których konsumenci nie lubią, nie znają albo się obawiają, to jest jedyna innowacja, którą obecnie zauważam w koncernach spożywczych – uważa dr Adam M. Adamek, CEO i co-founder Food Edge i Impact Brussels ASBL. – Możemy pójść szerzej i przemawiać do konsumenta wszystkim, co mamy. Nie tylko składnikami w opakowaniu, ale również omawianymi na opakowaniu, czyli edukacja poprzez opakowanie.

Podkreśla, że wzrost świadomości konsumentów nie oznacza, że przestają podążać za trendami i wybierać rzeczy, które są np. polecone przez celebrytów, influencerów czy media.

– Konsumenci mało wchodzą w zrozumienie danego produktu, jaką rolę ma odgrywać w żywieniu, czy jest odpowiedni dla dzieci lub dorosłych. Cały czas zapominamy o hipokratesowskiej maksymie: jesteś tym, co jesz, czyli to, co spożywamy przekłada się na to, w jakim zdrowiu jesteśmy. Moja rada dla wszystkich: czytajcie etykiety. Po drugie, zrozumcie, co jest w tym produkcie i czy na pewno powinienem tyle go spożywać. Nie mówię tutaj tylko o słodkich czy słonych przekąskach, ale o wszystkich produktach – podkreśla dr Adam M. Adamek.

Nawet konsumenci, którzy na co dzień zwracają uwagę na to, czy jedzą zdrowo, mogą popełniać błędy wynikające z niewiedzy. Przykładem może być dieta roślinna, która jest kojarzona z pozytywnym wpływem na zdrowie. Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej podkreśla, że może ona m.in. zmniejszać ryzyko wystąpienia chorób układu krążenia, cukrzycy typu 2, niektórych nowotworów, a także poprawiać parametry lipidowe i obniżać ciśnienie tętnicze krwi. Korzyści te zależą jednak od prawidłowego zbilansowania diety i odpowiedniego doboru produktów. Jak podkreślają eksperci Narodowego Centrum Edukacji Żywieniowej (NCEŻ), nie każda dieta roślinna z założenia jest zdrowa.

– Jeżeli chodzi o błędy, które konsumenci mogą popełniać, podążając za dietą roślinną, jest to na przykład fokusowanie się na jednym składniku odżywczym, na przykład tylko na błonniku albo tylko na białku. Jakiekolwiek fokusowanie się na jednej części tego krajobrazu, myśląc o talerzu konsumenta, zawsze grozi ryzykiem niedoborów, tak że różnorodność jest kluczowa. Podobnie jak sięganie po gotowce, wtedy mamy ryzyko związane z dietą wysokoprzetworzoną – mówi Honorata Jarocka.

Jak podkreśla, marki z branży roślinnej mogłyby edukować konsumentów w zakresie odpowiedniego komponowania potraw, by zapewnić wszystkie potrzebne składniki odżywcze.

– Wielu konsumentów, którzy dopiero są na początku przejścia na dietę roślinną w całości lub częściowo, potrzebuje pomocnej dłoni, w związku z czym innowacje, które na przykład łączą w sobie żelazo z witaminą C, dokładają cegiełkę, żeby konsumentowi ułatwić te wybory – wskazuje ekspertka. 

Zgodnie z zaleceniami NCEŻ dieta roślinna wymaga odpowiedniej podaży żelaza, które w produktach roślinnych ma formę niehemową. Pod tą postacią jest ono dużo bardziej wrażliwe na czynniki ograniczające jego wchłanianie. Przyswajalność żelaza można zwiększyć m.in. poprzez dodatek do posiłków produktów bogatych w witaminę C, produktów fermentowanych oraz tych na zakwasie. Warto również łączyć roślinne źródła białka oraz żelaza (np. nasiona roślin strączkowych) z warzywami lub owocami (źródła witaminy C) oraz produktami zbożowymi.

– Na pewno łączenie składników odżywczych dla konsumentów, którzy są nowi na tej ścieżce, pomaga im się uwolnić od pewnego ryzyka niedoborów żywieniowych. To, co branża może robić, to oprócz edukacji oferować gotowe rozwiązania, które na półce sklepowej sprawią, że konsument nie będzie tak zagubiony i będzie mu łatwiej eksperymentować ze swoją dietą – wskazuje Honorata Jarocka.

Przyswajalność wapnia może zwiększyć z kolei odpowiednia podaż białka, witaminy D i K oraz potasu. W diecie roślinnej NCEŻ wskazuje także na konieczność wprowadzenia suplementacji witaminą B12.

Jak wynika z Narodowego Testu Żywienia 2025, 58 proc. ankietowanych jest pewnych lub prawie pewnych, że nie ograniczy spożycia mięsa, a 4 proc. jest zdeterminowanych, aby to zrobić. Wśród osób ograniczających lub eliminujących mięso najczęściej wskazywanym powodem są względy etyczne – deklaruje je 48 proc. badanych. 44 proc. mówi, że na diecie bezmięsnej czuje się lepiej, a 41 proc. nie lubi jeść mięsa.

– Konsumenci przede wszystkim chcą lżejszej diety, która będzie sprawiała, że będą czuli się lepiej, a dieta roślinna niesie ze sobą wiele korzyści prozdrowotnych. W związku z tym na pewno istnieje dalszy potencjał dla tego, aby przyciągać jeszcze więcej konsumentów do roślinnego stylu odżywiania – uważa przedstawicielka firmy Mintel.

Polscy przedsiębiorcy mogą obecnie sięgnąć po ok. 16 mld zł finansowania w ramach instrumentów wspieranych przez Unię Europejską – od kredytów dla start-upów, przez leasing, po finansowanie kapitałowe i korporacyjne – wskazuje Arkadiusz Lewicki, dyrektor Krajowego Punktu Kontaktowego ds. Instrumentów Finansowych Programów UE. Mimo szerokiej oferty nie wszystkie firmy korzystają z tych możliwości. Problemem, szczególnie dla mikrofirm, pozostają czas, kompetencje i umiejętność wyboru odpowiedniego źródła finansowania. 

W 2024 roku w Polsce działało 2,374 mln przedsiębiorstw niefinansowych, z czego ponad 2,3 mln stanowiły mikroprzedsiębiorstwa (97,2 proc. wszystkich firm). Jednocześnie ekspansja międzynarodowa pozostaje domeną relatywnie niewielkiej części sektora. Według PARP w 2024 roku udział eksporterów towarów wynosił ok. 4,5 proc., a eksporterów usług 0,8 proc. – przy czym agencja zastrzega, że są to wartości przybliżone ze względu na różnice metodologiczne w statystykach przedsiębiorstw i eksporterów.

– Firmy, które chcą się rozwijać i rosnąć, są cały czas, niestety, mniejszością całej populacji biznesowej. Dotyczy to nie tylko Polski, ale u nas ten problem jest szczególnie widoczny – mówi agencji informacyjnej Newseria Arkadiusz Lewicki, dyrektor Krajowego Punktu Kontaktowego ds. Instrumentów Finansowych Programów UE. – Ponad dwie trzecie przedsiębiorców koncentruje się przede wszystkim na codzienności i przetrwaniu do następnego miesiąca. Jednocześnie cały ekosystem wsparcia, łączący środki unijne i krajowe, jest dziś bardzo dobrze rozwinięty – zarówno dla mikroprzedsiębiorców, jak i firm w kolejnych fazach rozwoju, które chcą się skalować. Mikroprzedsiębiorca może uzyskać pomoc na etapie zakładania firmy, wprowadzania pierwszych produktów czy pozyskiwania zewnętrznych partnerów. Może korzystać z doradztwa, środków grantowych i instrumentów zwrotnych.

Krajowy Punkt Kontaktowy działa przy Związku Banków Polskich i prowadzi działalność informacyjną, promocyjną i doradczą. Obsługuje programy Unii Europejskiej, w których przewidziano instrumenty finansowe dla przedsiębiorców, w tym InvestEU i Horyzont Europa. KPK ma ułatwiać przedsiębiorcom dostęp do preferencyjnego finansowania i wspierać instytucje finansowe zainteresowane wdrażaniem takich instrumentów.

– Przedsiębiorcy mogą w tej chwili skorzystać z ok. 16 mld zł różnego rodzaju instrumentów – od prostych kredytów dla start-upów po duże finansowanie korporacyjne, leasingowe czy strukturyzowane w największych bankach i grupach finansowych, w tym w Europejskim Banku Inwestycyjnym. Mamy prawie 200 tys. obsłużonych przedsiębiorców, którzy skorzystali z tych instrumentów, a ponad 30 mld zł finansowania trafiło już do firm. Kolejne 16 mld zł jest dostępne. Co roku wykorzystywane jest ok. 2 mld zł finansowania, przy czym nie musi to być wyłącznie kredyt – może to być leasing albo kapitał podwyższonego ryzyka – wskazuje dyrektor KPK.

Najmniejsze firmy mają przy tym szczególne problemy z korzystaniem z rozbudowanej oferty wsparcia. Ze względu na niewielkie zespoły większym obciążeniem mogą być dla nich zarówno wybór właściwego programu, jak i przygotowanie dokumentacji, prowadzenie projektu, jego rozliczenie czy spełnianie wymogów związanych z pomocą publiczną.

– Dzisiejsze programy publiczne dają bardzo różne możliwości, ale trzeba nie tylko się przygotować do pozyskania środków, lecz także później przeprowadzić cały projekt zgodnie z procedurami pomocy publicznej, rozliczyć go i przez kolejne lata monitorować wyniki. Z tym najmniejsi przedsiębiorcy mają największy kłopot – wyjaśnia Arkadiusz Lewicki. – Barierą są również kompetencje związane z zarządzaniem nowoczesnymi instrumentami finansowymi, szczególnie przy wychodzeniu za granicę – od ograniczania ryzyka walutowego po finansowanie handlu zagranicznego.

Jednym z najważniejszych obecnie unijnych mechanizmów wykorzystujących instrumenty finansowe jest InvestEU. Fundusz opiera się na gwarancji z budżetu Unii Europejskiej o wartości 26,2 mld euro i ma dzięki niej zmobilizować co najmniej 372 mld euro publicznych i prywatnych inwestycji. Gwarancja zwiększa zdolność Europejskiego Banku Inwestycyjnego i innych partnerów finansowych do podejmowania ryzyka i finansowania projektów.

Przykładem działania tego mechanizmu w Polsce jest współpraca Banku Gospodarstwa Krajowego z Europejskim Funduszem Inwestycyjnym. Od lutego 2026 roku limit gwarancji w ramach InvestEU został zwiększony o blisko 1,5 mld zł, co według KPK pozwala uruchomić prawie 1,8 mld zł nowych kredytów. KPK podaje, że w tym konkretnym modelu regwarancji każda złotówka wkładu publicznego generuje ponad 17 zł finansowania kredytowego.

– Przedsiębiorcy powinni przede wszystkim zacząć od dobrej mapy i zinwentaryzowania swoich realnych potrzeb, a nie tylko rozglądania się za pieniędzmi. Kiedy przedsiębiorca już wie, czego chce, na co potrzebuje finansowania i w jakim czasie, powinien zinwentaryzować dostępne źródła – regionalne, krajowe oraz europejskie programy centralnie zarządzane – tłumaczy dyrektor KPK. – U nas po takim sparametryzowaniu potrzeb przedsiębiorca otrzymuje doradcę, który pomaga znaleźć partnerów finansowych do projektu, a później następuje etap bezpośredniego wyboru finansowania przez takiego partnera.

W najbliższych latach szczególnie duże znaczenie w unijnej polityce finansowej mają mieć technologie strategiczne, bezpieczeństwo, obronność, przemysł, cyfryzacja i dekarbonizacja. Między innymi te obszary znalazły się w zaproponowanym przez Komisję Europejską Europejskim Funduszu Konkurencyjności, który w kolejnej perspektywie finansowej ma dysponować kwotą ok. 234 mld euro. Wraz z proponowanym budżetem Horyzontu Europa w wysokości 175 mld euro oba instrumenty mają obejmować łącznie ok. 409 mld euro.

– Bardzo zachęcam przedsiębiorców z branży dual-use, branż technologicznych i związanych z przemysłem ciężkim do przyglądania się tym możliwościom. W Europie odbudowujemy dziś przemysł ciężki i kluczowe gałęzie produkcji niezbędne do tego, żeby zwiększać naszą niezależność od konkurentów z Azji, Ameryki czy innych kierunków, w tym od surowców i paliw ze Wschodu. Każdy przedsiębiorca, także mikroprzedsiębiorca i start-up, powinien mieć z tyłu głowy potencjalne łańcuchy dostaw i zamówień, w które może się włączyć. To mogą być kontrakty, które później będą rzutowały na jego sukces biznesowy i pozwolą mu wejść na zupełnie inny poziom rozwoju – ocenia Arkadiusz Lewicki.

Zmian można się spodziewać również w sposobie finansowania przedsiębiorstw po zakończeniu obecnej perspektywy.

– W nowej perspektywie Unii Europejskiej po 2027 roku zapowiada nam się mocne odejście od dotacji i przejście w stronę instrumentów zwrotnych. Wynika to m.in. z sytuacji finansów publicznych państw członkowskich, ale również z racjonalności takiego modelu. W ramach instrumentów zwrotnych możemy wielokrotnie korzystać z finansowania raz wprowadzonego do systemu, ponieważ pieniądze wracają i mogą ponownie pracować – wskazuje ekspert.

Projekt Europejskiego Funduszu Konkurencyjności potwierdza raczej tendencję do łączenia różnych form wsparcia niż całkowitego zastępowania dotacji finansowaniem zwrotnym. Komisja przewiduje w nim zarówno granty, jak i pożyczki, zamówienia publiczne oraz inwestycje kapitałowe, a rozwiązania znane z InvestEU mają być jednym z fundamentów nowej architektury finansowania.

– Gwarancje stosowane w Polsce powodują, że jedna złotówka czy jedno euro włożone w taki system może uruchamiać od kilku do nawet kilkudziesięciu złotych lub euro finansowania zapewnianego przez partnerów komercyjnych. Dzięki temu przedsiębiorca może uzyskać dobry kredyt, odpowiednie zabezpieczenie i podejmować inwestycje, zatrudniać ludzi oraz rozwijać działalność. Pieniądze w takim systemie mogą pracować wielokrotnie, dlatego instrumenty zwrotne będą coraz ważniejszym elementem wspierania przedsiębiorców – podkreśla dyrektor Krajowego Punktu Kontaktowego ds. Instrumentów Finansowych Programów UE.

Po krótkotrwałej przecenie na rynku ropy i paliw hurtowych ceny na stacjach benzynowych spadły, ale zdaniem dr. Jakuba Boguckiego, analityka rynku paliw z E-petrol.pl, perspektywa dalszych obniżek wyraźnie się oddala. W przypadku oleju napędowego możliwy jest powrót powyżej 8 zł za litr, a benzyna może kosztować co najmniej 7,50 zł. Ekspert wskazuje, że sytuację pogarszają problemy z zaopatrzeniem światowego rynku, szczególnie w diesel. Jednocześnie powraca temat możliwej ponownej interwencji rządu w ceny paliw.

12 sierpnia E-petrol.pl podawał, że średnia cena benzyny 98 i oleju napędowego przekroczyła 8 zł za litr i wyniosła 8,09 zł, podczas gdy benzyna 95 kosztowała 7,29 zł za litr. Tydzień wcześniej ceny te były jednak wyższe o kilkanaście do ponad 20 gr.

– Przed kilkoma dniami widzieliśmy wyraźną przecenę na rynku ropy i paliw hurtowych, również w Polsce. To dało pewien oddech i pozwoliło cenom nieco spaść. Natomiast ta tendencja już się niestety odwraca – mówi agencji informacyjnej Newseria dr Jakub Bogucki, analityk rynku paliw w E-petrol.pl. – Wizja wyższych cen, czyli ponownego wyraźnego odbicia ponad 8 zł w przypadku diesla i co najmniej 7,50 zł za benzynę, a być może jeszcze więcej, to niestety rzeczywistość, z którą możemy się teraz zmagać.

Sytuacja polskich kierowców pogorszyła się także na tle innych państw europejskich. Jeszcze kilkanaście tygodni temu, kiedy funkcjonował pakiet CPN, Polska znajdowała się wśród krajów z najniższymi cenami paliw.

– Nie jesteśmy już w tak korzystnej sytuacji jak jeszcze kilkanaście tygodni temu. W tym momencie nie jesteśmy liderem niskich cen w Europie. Plasujemy się w dolnej części tabeli, ale są już kraje, w których paliwo jest tańsze niż u nas – mówi analityk E-petrol.pl.

Zastrzega przy tym, że bezpośrednie porównywanie cen w poszczególnych krajach nie zawsze daje pełny obraz sytuacji. W części państw nadal obowiązują bowiem rozwiązania osłonowe podobne do tych, które wcześniej zastosowano w Polsce.

Kluczowe znaczenie dla cen detalicznych ma sytuacja na rynku hurtowym. Zdaniem Jakuba Boguckiego krajowe notowania paliw dość wiernie odzwierciedlają zmiany zachodzące na rynkach międzynarodowych. Niedawny mocny spadek cen był związany m.in. z przeceną ropy poniżej 80 dol. za baryłkę (4–10 sierpnia) i nadziejami na powodzenie procesu pokojowego na Bliskim Wschodzie. Obecnie sytuacja ponownie się zmienia na niekorzyść kierowców.

– Wizja droższego paliwa niestety powraca. Odczuwalne są również problemy z zaopatrzeniem światowych rynków, szczególnie jeśli chodzi o olej napędowy. Idziemy więc w górę w hurcie, a co za tym idzie, zapewne również w detalu – podkreśla dr Jakub Bogucki.

Wraz z ponownym wzrostem cen paliw powraca pytanie o działania osłonowe ze strony rządu. Według analityka temat jest uważnie obserwowany, a wcześniej pojawiały się już zapowiedzi, że ewentualne decyzje mogłyby zostać podjęte w drugiej połowie sierpnia.

– Mam wrażenie, że do tego tematu trzeba będzie wrócić, ponieważ wszystkie przesłanki, które były brane pod uwagę jako powód wprowadzenia pakietu CPN, nadal są w mocy. Cały czas widzimy wysokie ceny związane z problemami w regionie Zatoki Perskiej – zauważa ekspert. 

CPN „Ceny paliwa niżej” to rządowy pakiet osłonowy wprowadzony wiosną 2026 roku w reakcji na gwałtowny wzrost cen ropy i paliw związany z sytuacją na Bliskim Wschodzie. Składał się on z trzech głównych elementów: obniżenia VAT na benzynę i olej napędowy z 23 do 8 proc., czasowego obniżenia akcyzy do minimum dopuszczanego przez przepisy UE oraz wprowadzenia maksymalnych cen detalicznych na stacjach. Rząd szacował, że rozwiązania te miały obniżać cenę paliwa mniej więcej o 1,2 zł na litrze. Obniżona akcyza przestała obowiązywać 15 czerwca, a obniżony VAT przestał obowiązywać 30 czerwca 2026 roku. Obecnie rząd rozważa jego ponowne uruchomienie.

– Nie wiem, czy uda się powtórzyć pakiet CPN w takiej formie, jaka obowiązywała wcześniej. Mówiono raczej, że byłby on pozbawiony komponentu akcyzowego. Nawet gdyby dzięki obniżeniu VAT czy wprowadzeniu jakiejś regulacji cen maksymalnych kierowcy mogli zaoszczędzić kilkadziesiąt groszy na litrze, byłaby to interwencja, którą wielu z nich pod koniec wakacji zapewne przyjęłoby z radością – mówi dr Jakub Bogucki.

Otwartą kwestią pozostaje także przyszłość podatku od nadzwyczajnych zysków spółek paliwowych po decyzji prezydenta o odesłaniu ustawy do Trybunału Konstytucyjnego w trybie kontroli prewencyjnej. Zdaniem eksperta temat nie został zamknięty i można się spodziewać kolejnych prób przygotowania odpowiednich regulacji.