Lawinowo rosnący import cementu, zwłaszcza z krajów spoza Unii Europejskiej, zagraża polskim producentom. Na ich konkurencyjność negatywnie wpływają również wysokie ceny energii i paliw oraz zakup uprawnień do emisji CO₂ w ramach systemu EU ETS. Zdaniem ekspertów sektor ten jest kluczowy dla strategicznych inwestycji budowlanych i obronnych, których kumulacja czeka nas w kolejnych latach. Dlatego postulują szereg zmian, m.in. zwiększenie liczby bezpłatnych uprawnień do emisji CO₂ i większą kontrolę importu.

W 2025 roku import cementu do Polski osiągnął rekordowe 1,73 mln t, co stanowi ponad 10 proc. krajowej produkcji cementu. Według prognoz Stowarzyszenia Producentów Cementu (SPC) w tym roku będzie to ok. 2 mln t. Dynamicznie rośnie przede wszystkim import z Ukrainy, który w 2021 roku wyniósł 53 tys. t, a w tym roku ma osiągnąć poziom ponad 1 mln t. Sprowadzanie cementu z zagranicy powoduje spadek krajowej produkcji – w tym roku może on wynieść 2 proc. r/r (do poziomu 16,8 mln t). Prognozy może jeszcze zweryfikować trwający konflikt na Bliskim Wschodzie powodujący m.in. wzrost cen paliw, transportu i konieczność waloryzacji kontraktów.

– Aby podnieść konkurencyjność branży cementowej, potrzebujemy kilku mechanizmów. Wdrożenie przez Unię Europejską mechanizmu, który wyrównuje szanse między producentami w kraju oraz spoza UE, czyli podatku węglowego, zwanego również CBAM, to jest dobra inicjatywa – mówi agencji Newseria Maciej Sypek, prezes Holcim Polska, członka Stowarzyszenia Producentów Cementu.

Celem mechanizmu CBAM jest zapobieganie tzw. ucieczce emisji do krajów o niższych standardach polityki klimatycznej i środowiskowej. Dzieje się tak, gdy firmy przenoszą produkcję do miejsc, gdzie wymogi dotyczące dekarbonizacji są mniej rygorystyczne. CBAM obejmuje cement, żelazo i stal, aluminium, nawozy, energię elektryczną i wodór.

– Aby mechanizm CBAM realnie poprawił konkurencyjność, potrzebna jest jego szczelność. To oznacza, że materiały, produkty, w naszym wypadku cement importowany do Polski spoza Unii Europejskiej, powinien być kontrolowany. Powinna być weryfikowana jego emisyjność, która wynika ze składu tego cementu – uważa Maciej Sypek.

Jak wyjaśniają eksperci SPC, obecna klasyfikacja cementu w ramach CBAM nie opiera się na zawartości klinkieru, co ma bezpośrednie przełożenie na ślad węglowy i związaną z nim opłatę za emisję CO₂. Do tego potrzebne jest m.in. zweryfikowanie ulg dla państw trzecich, uporządkowanie kwestii określenia kraju pochodzenia produktu czy weryfikacja podawanych przez producentów wartości emisji.

– Bardzo istotne jest to, aby importerzy, którzy podlegają tym opłatom, płacili podatek węglowy. Mechanizm działa tak, że jest on nakładany po roku działalności. Ci, którzy importują w tym roku, będą płacić podatek w przyszłym – tłumaczy prezes Holcim Polska.

Importerzy z UE zobowiązani są do deklarowania emisji wynikających z importu i co roku oddają odpowiednią liczbę certyfikatów. Jeśli potrafią udowodnić, że cena za emisję dwutlenku węgla została już zapłacona podczas produkcji importowanych towarów, odpowiednia kwota może zostać odliczona.

– Drugi mechanizm, który jest wart wdrożenia, to opracowany przez Komisję Europejską mechanizm pomocy publicznej dla przemysłu energochłonnego. Polega on na tym, że dla firm energochłonnych oferowane jest wsparcie w postaci ulgi albo obniżonej ceny za energię elektryczną. Środki zaoszczędzone w ten sposób mają być reinwestowane w technologie, które wspierają przemysł zdekarbonizowany – podkreśla Maciej Sypek. 

Komisja Europejska wskazała wytyczne CISAF (Clean Industrial State Aid Framework), które pozwalają na opracowanie i wdrożenie programu stabilizacji cen energii elektrycznej dla branż energochłonnych na poziomie 50 euro/MWh. Warunkiem otrzymania wsparcia jest przeznaczenie co najmniej 50 proc. uzyskanej pomocy na realizację inwestycji w OZE, poprawę efektywności energetycznej czy też zwiększenie elastyczności zużycia energii. 

– Branża cementowa od wielu lat zdecydowanie podąża drogą dekarbonizacji. Zostały już poczynione szerokie inwestycje, a jeszcze większe są przed nami. Natomiast w aktualnym otoczeniu geopolitycznym należałoby pomyśleć o zyskaniu czasu, żeby móc postawić na inwestycje związane z obronnością i bezpieczeństwem energetycznym naszego kraju – uważa Mariusz Adamek, prezes Cementu Ożarów.

W ciągu najbliższych 10 lat do realizacji kluczowych projektów, w tym Tarczy Wschód, budowy schronów, bunkrów i miejsc schronienia, będzie potrzeba około 3 mln t cementu. Zapotrzebowanie na beton, którego składnikiem jest cement, do realizacji polskiej elektrowni jądrowej jest szacowane na ponad 1 mln m³. Budowa ma się rozpocząć w 2028 roku.

– Jako branża oczekiwalibyśmy wydłużenia okresu redukcji wolnych alokacji CO₂. W 2030 roku zostaniemy pozbawieni około połowy alokacji, a w 2034 roku musimy być już praktycznie zeroemisyjni. Jeśli chodzi o benchmark, do którego się odnosimy w przypadku wolnych alokacji ETS, chcemy, żeby był on na poziomie 690 kg na tonę klinkieru – podkreśla Mariusz Adamek.

W ramach obecnych regulacji liczba bezpłatnych uprawnień do emisji CO₂ dla producentów cementu jest obliczana na podstawie tzw. benchmarków. W związku z tym, że są one niższe niż rzeczywista emisja, ma to bezpośrednie przełożenie na spadek konkurencyjności przemysłu. System zakłada stopniowe wygaszanie darmowych uprawnień do 2034 roku.

– Przed nami jest ogromne wyzwanie dotyczące wychwytu dwutlenku węgla i jego zatłaczania. Nie ma tu jeszcze pełnych regulacji rządowych, a one byłyby kołem zamachowym, żeby takie inwestycje móc przeprowadzić własnymi środkami. Dobrze byłoby też, żeby środki, które pochodzą z programu ETS, zasilały fundusz dekarbonizacji dla branży cementowej – zaznacza prezes Cementu Ożarów.

Dochody z systemu EU ETS trafiają głównie do budżetów krajowych. Państwa członkowskie muszą je przeznaczyć na wspieranie inwestycji w energię odnawialną, poprawę efektywności energetycznej i technologie niskoemisyjne, które pomagają zmniejszyć emisje, a tym samym koszty emisji dwutlenku węgla ponoszone przez przedsiębiorstwa.

Eksperci SPC wyliczają, że koszt zakupu uprawnień do emisji CO₂ w ramach EU ETS jest jednym z kluczowych czynników, który obniża konkurencyjność przemysłu cementowego w Polsce. Dotychczas ich ceny przekraczały już pułap 100 euro/t CO₂, a prognozy na 2030 rok zapowiadają ich wzrost do 123–150 euro.

Branża wskazuje także na poważny problem, jakim są wysokie ceny energii. Z danych Forum Odbiorców Energii Elektrycznej i Gazu, podawanych przez SPC, wynika, że ceny energii w Polsce (w kontraktach terminowych na lata 2027–2028) wynoszą około 100 euro/MWh. W Hiszpanii i Francji wahają się między 50 a 53 euro/MWh, a w Niemczech są na poziomie 80 euro/MWh. W perspektywie 2030–2050 prognozowane przez Komisję Europejską hurtowe ceny energii dla przemysłu mogą osiągnąć nawet 130 euro za 1 MWh.

– Rok 2026 będzie wyjątkowy na rynku budowlanym. Będzie to okres kumulacji inwestycji infrastrukturalnych wspieranych w ramach KPO. Z drugiej strony mamy czarnego łabędzia w postaci rosnących cen nośników energii i kosztów działalności. To jest czynnik ryzyka, którego jeszcze kilka miesięcy temu rynek się nie spodziewał. W związku z tym będzie to na pewno czynnik negatywnie wpływający na szanse związane z rozwojem rynku budowlanego – podkreśla Szymon Jungiewicz, główny analityk rynku budowlanego w PMR Market Experts.

PMR Market Experts przygotował symulację wrażliwości polskiej gospodarki na efekty konfliktu na Bliskim Wschodzie i niepewności wywołującej m.in. wzrost cen paliwa. W scenariuszu „szoku naftowego” inflacja może wzrosnąć do 4,9 proc. w 2026 roku i do 6,2 proc. w 2027 roku wobec bazowych 3 proc.

Biedronka od lat umacnia swoją pozycję jako największa sieć handlowa w Polsce, a skala jej działalności ma coraz większy wpływ nie tylko na rynek handlu detalicznego i sektor przetwórstwa spożywczego. Jak wskazuje raport Ośrodka Badawczego Grape, co czwarta złotówka wydawana przez Polaków na żywność trafia do tej sieci. Jej polityka cenowa ma więc przełożenie na kształtowanie się inflacji i warunki konkurencji. Raport wskazuje także na efekty działalności Biedronki na rynek pracy oraz dochody budżetowe państwa i samorządów.

Biedronka urosła razem z polską gospodarką. Z sieci rozwijającej się w realiach wczesnej transformacji przekształciła się w największego detalistę w kraju, obecnego dziś w blisko 4 tys. lokalizacji. Jej historia pokazuje, jak przez ostatnie trzy dekady zmieniał się polski handel – od rozdrobnionego rynku do nowoczesnego, silnie konkurencyjnego sektora, który stał się jednym z głównych kanałów codziennej konsumpcji. Realna sprzedaż Biedronki wzrosła w badanym okresie ponad 4,5-krotnie, a sieć odpowiada już za ok. 6 proc. wartości dodanej w handlu detalicznym.

– Biedronka jest bardzo dużym pracodawcą i ogromnym dostawcą dóbr konsumpcyjnych dla rodzin w Polsce, więc jej wpływ w tych obszarach jest największy – mówi agencji Newseria prof. Joanna Tyrowicz, współzałożycielka Ośrodka Badawczego Grape. – Następne jest kreowanie wartości dodanej i generowanie produktywności w sektorze handlu detalicznego. To, co nas zainspirowało do dalszych badań, to pytanie, na ile sprawny handel detaliczny wpływa na produktywność firm, które produkują żywność. Zazwyczaj się nie zastanawiamy nad tym, czy obecność dużych sieci handlowych przekłada się na działanie firm przetwórstwa spożywczego, a przekłada się silnie.

Skalę oddziaływania szczególnie mocno widać w koszyku zakupowym Polaków. Z wyliczeń zespołu badawczego Grape, przygotowanych na podstawie danych sprzedażowych Biedronki, wynika, że co czwarta złotówka wydawana przez gospodarstwa domowe na żywność i napoje bezalkoholowe trafia właśnie do tej sieci. Tak duży udział w rynku oznacza, że sieć realnie współkształtuje nie tylko handel detaliczny, ale też warunki konkurencji i sposób funkcjonowania dostawców.

– Raport pokazuje, że Biedronka jest liderem cenowym. Z jednej strony to kwestia strategii firmy, która jest sfokusowana na optymalizacji cenowej. Częściowo wynika to z faktu, że Biedronka używa promocji, tzw. heterogenicznej polityki cenowej, czyli ceny, które widzimy w raportach GUS, nie do końca odzwierciedlają ceny na półkach. To jest jeden z motorów tego zróżnicowania cenowego. Z drugiej strony produktywność pracowników Biedronki jest większa, co pozwala jej optymalizować ceny – ocenia Marcin Kacperczyk, profesor finansów w Imperial College London, członek rady naukowej Ośrodka Badawczego Grape. –Agregacja pokazuje, że Biedronka ma najniższe ceny, choć bezpośrednio nie obserwowaliśmy, w jakim stopniu wynika to z poziomu sklepu, a w jakim z relacji z dostawcami.

– Kiedy producent sprzedaje do dużych sieci handlowych, to z ich strony cały czas jest presja na to, żeby ceny nie rosły, a w wielu okresach na to, żeby spadały. Ta presja powoduje, że sposób organizacji produkcji, wykorzystane technologie i wszystko inne musi się u producentów żywności zmieniać, żeby można było dostarczać coraz lepszą cenę produktów – mówi prof. Joanna Tyrowicz.

Z badania wynika, że od 2015 roku Biedronka obniża tempo inflacji cen żywności w Polsce, a różnica między dynamiką cen żywności w sieci a resztą gospodarki w latach 2015–2024 wyniosła łącznie 25 pkt proc., co przekładało się na obniżenie rocznej dynamiki o ok. 0,6 pkt proc. Jednocześnie polski rynek detaliczny, mimo wzrostu udziałów największych sieci, pozostaje konkurencyjny na tle innych krajów UE, a obecność silnego lidera wymusza presję cenową także na konkurentach.

Sieć należy też do najważniejszych pracodawców w dużym handlu detalicznym. Od połowy lat 2000. do 2024 roku stworzyła około 65 tys. nowych miejsc pracy. Dziś zatrudnia ok. 80 tys. osób. W wielu mniejszych gminach pojedynczy sklep ma znaczenie porównywalne z lokalną szkołą czy urzędem. Otwarcie nowej placówki przekłada się też na wzrost wpływów z PIT w gminie o ok. 3,1–3,3 proc.

– Widzimy dokładnie w danych kadrowych, że płace w Biedronce są dużo wyższe niż płaca minimalna. Są też bardzo równe, jeżeli chodzi o wynagrodzenia w różnych miejscach w kraju oraz wynagrodzenia kobiet i mężczyzn. Jest duży egalitaryzm płac – mówi Łukasz Rachel, adiunkt ekonomii z University College London. 

– Różnica w zarobkach między kobietami a mężczyznami wynosi około 1,5 proc., czyli z punktu widzenia statystycznego i badawczego mieści się w granicach błędu statystycznego, co też jest bardzo istotne – podkreśla Arkadiusz Mierzwa, dyrektor do spraw korporacyjnych w sieci Biedronka.

Ważną stroną modelu biznesowego sieci pozostają inwestycje i organizacja operacyjna. Biedronka inwestuje w logistykę, centra dystrybucyjne, systemy IT i zarządzanie łańcuchem dostaw. To przekłada się na wyższą produktywność, a zarazem wywiera presję modernizacyjną na producentów żywności i innych dostawców, którzy muszą dostosowywać procesy, technologie i koszty do wymagań dużej, nowoczesnej sieci.

– W raporcie omawiamy też kwestie produktywności polskiej gospodarki i Biedronki. Sieć była kołem zamachowym sektora usług i sektora handlu detalicznego. Duże wzrosty produktywności w Biedronce biorą się między innymi z wysokich inwestycji w kapitał. Wydaje się, że małe kroki technologiczne takich firm są tutaj kluczowe, również poprzez ich wpływ na produktywność w łańcuchach dostaw – mówi Łukasz Rachel.

– W następnych dekadach, żeby ten proces się rozwijał, potrzebna będzie nie tylko ekspansja sieci, ale też cały czas poprawianie wydajności. W pewnym momencie już nie będziemy otwierać nowych sklepów albo będziemy ich stawiali relatywnie niewiele, więc cały wzrost będzie brał się z tego, czy w danym sklepie będą umieli lepiej dopasować ofertę do potrzeb klientów – mówi prof. Joanna Tyrowicz.

– Dziś operujemy w ponad 3,8 tys. lokalizacji. Mamy 17 centrów dystrybucyjnych położonych w całej Polsce, co powoduje, że logistyka staje się coraz lepiej skrojona i dopasowana – podkreśla Arkadiusz Mierzwa. – Kolejny kamień milowy to sam model sklepu, który się zmienia i idzie wraz z oczekiwaniami polskiego klienta. Dwadzieścia parę lat temu sklepy wyglądały zupełnie inaczej, były hard dyskontami, w których cena była absolutnie kluczowym elementem przyciągającym klienta. Dziś doświadczenie zakupowe w nowoczesnym, nowo otwartym sklepie jest na poziomie supermarketu czy delikatesów, podobnie miks produktowy. Mimo to udało nam się dzięki temu modelowi dyskontowemu, ale z punktu widzenia zarządczego, utrzymać niskie ceny, które są wabikiem, dla którego klient przychodzi do sklepu sieci Biedronka.

Skala działalności przekłada się również na finanse publiczne. Jeronimo Martins Polska, właściciel sieci Biedronka, należy do największych podatników CIT w kraju. W latach 2012–2024 firma wpłaciła z tego tytułu łącznie 7,2 mld zł. W efekcie Biedronka jest dziś nie tylko największą siecią detaliczną w Polsce, ale też ważnym elementem szerszej struktury gospodarczej – od rynku pracy i konsumpcji po ceny żywności, produktywność i dochody państwa.

Polacy marzą o własnych mieszkaniach, jednak dla wielu ich zakup pozostaje poza zasięgiem finansowym. Z badań SGH wynika, że ponad 42 proc. respondentów uznaje posiadanie własnego lokum za fundament poczucia bezpieczeństwa, a 69 proc. uzależnia od tego decyzję o założeniu rodziny. Rząd zwiększa inwestycje w budownictwo społeczne, a eksperci podkreślają, że kluczowe jest dbanie nie tylko o liczbę mieszkań, lecz także o wysoką jakość zasobu mieszkaniowego.

– Dla Polaków posiadanie własnego mieszkania ma ogromne znaczenie. Wpływa na poczucie bezpieczeństwa, buduje tożsamość, poprawia jakość życia i pozwala kształtować wyższą samoocenę. Nasze badania pokazują, że ponad 42 proc. z nas uważa, iż własne mieszkanie daje stabilność w życiu – mówi dr Izabela Rudzka, ekspertka ds. mieszkalnictwa ze Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie.

Z badań Izabeli Rudzkiej i Marka Bryxa oraz analiz IBRiS wynika, że mieszkanie w Polsce pełni przede wszystkim funkcję stabilizacyjną i społeczną. Respondenci wskazują je jako warunek poprawy jakości życia (25,7 proc.) i stabilizacji (22,7 proc.), a także czynnik budujący pozycję społeczną oraz wpływający na samoocenę.

– Własne mieszkanie jest zabezpieczeniem „tu i teraz” dla 68 proc. badanych. 8 proc. chce je kupić z myślą o dzieciach, a 22 proc. traktuje je jako inwestycję na przyszłość. Aż 69 proc. osób odkłada decyzję o posiadaniu dzieci do momentu, gdy będą mieć własne mieszkanie – podkreśla dr Izabela Rudzka.

Niemal 80 proc. respondentów deklaruje chęć jego zakupu, podczas gdy tylko 1 proc. zamierza wynajmować przez całe życie. Główną przeszkodą są kwestie finansowe: brak wkładu własnego (55 proc.), wysokie raty kredytowe (49 proc.), brak zdolności kredytowej (45 proc.) oraz obawy o stabilność zatrudnienia (31 proc.). W tej sytuacji rośnie rola budownictwa społecznego, które stabilizuje rynek i zwiększa dostępność mieszkań – zwłaszcza dla osób o dochodach niekwalifikujących do wsparcia socjalnego, a jednocześnie zbyt niskich, by kupić mieszkanie na rynku komercyjnym. Szacuje się, że w tzw. luce czynszowej może się znajdować nawet 35 proc. gospodarstw domowych, czyli ok. 4 mln Polaków.

– Budownictwo komercyjne podlega prawom podaży i popytu, dlatego ceny mieszkań zmieniają się m.in. w zależności od dostępności gruntów oraz wielu innych czynników. Z kolei rozwój budownictwa społecznego, które rząd zamierza wspierać znaczącymi nakładami, może wpływać na koszt metra kwadratowego i cenę lokali, a w konsekwencji stabilizować rynek – wyjaśnia Henryk Kwapisz, przewodniczący zarządu Stowarzyszenia Producentów Wełny Mineralnej, Szklanej i Skalnej MIWO.

Z danych GUS wynika, że w 2025 roku oddano do użytku ok. 208,8 tys. mieszkań, czyli o ponad 4 proc. więcej niż rok wcześniej. Główną siłą napędową pozostaje budownictwo deweloperskie, które odpowiada za większość rynku. Segment mieszkań społecznych i komunalnych jest nadal niewielki – łącznie to ok. 7 tys. lokali. Największy wzrost zanotowano w budownictwie społecznym czynszowym: liczba oddanych mieszkań wzrosła do 4,3 tys., czyli o blisko 70 proc. w porównaniu z poprzednim rokiem. Jednocześnie spadła liczba nowych mieszkań komunalnych (o ok. 15 proc., do 1,6 tys.) oraz spółdzielczych (o blisko 30 proc., do ok. 930 lokali).

– Aby zwiększyć dostęp do mieszkań stabilnych pod względem poziomu czynszu i długość trwania umowy, trzeba zwiększyć zasób mieszkań publicznych – socjalnych, komunalnych, społecznych czy spółdzielczych. Rząd w tym obszarze przygotował kilkanaście ustaw, które mają temu służyć i które są na różnym etapie prac rządowych i parlamentarnych – mówi Tomasz Lewandowski, podsekretarz stanu w Ministerstwie Rozwoju i Technologii.

Rządowy pakiet zmian obejmuje m.in. reformę instytucji odpowiedzialnych za mieszkalnictwo – od spółek samorządowych po spółdzielnie i wspólnoty mieszkaniowe. Przewiduje także zwiększenie dostępności gruntów pod inwestycje, m.in. poprzez wykorzystanie terenów należących do spółek Skarbu Państwa oraz Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa. Kluczowe ma być również zapewnienie stabilnego, wieloletniego finansowania.

W 2026 roku na mieszkalnictwo ma zostać przeznaczone rekordowe 6,7 mld zł z budżetu państwa, a wraz ze środkami z Krajowego Planu Odbudowy – łącznie 8,7 mld zł. Z tej kwoty 4 mld zł ma trafić na bezzwrotne granty dla samorządów, co ma umożliwić realizację inwestycji w blisko 900 lokalizacjach i budowę ok. 18 tys. mieszkań komunalnych oraz społecznych.

– Zależy nam, żeby budować rynek najmu oparty na dwóch komponentach budujących bezpieczeństwo. Po pierwsze, stabilny najem. Decydując się na umowy najmu, chcielibyśmy mieć przekonanie, że możemy mieszkać w tym mieszkaniu do końca swoich dni. Drugi aspekt to stabilność i bezpieczeństwo czynszowe. Chcielibyśmy, żeby czynsz był dostępny nie tylko w chwili, kiedy decydujemy się na to mieszkanie, ale również w perspektywie emerytury czy renty – podkreśla wiceminister rozwoju i technologii.

Rząd chce rozwijać bardziej dostępny najem społeczny, w którym miesięczny czynsz ma być co najmniej o połowę niższy niż w najmie komercyjnym. To rozwiązanie przygotowane z myślą o gospodarstwach o średnich dochodach, które nie mają zdolności kredytowej, a jednocześnie nie kwalifikują się do mieszkań komunalnych. W tym modelu kluczowe znaczenie ma nie tylko skala inwestycji, lecz także ich długoterminowa trwałość finansowa.

Eksperci podkreślają, że w długiej perspektywie trzeba myśleć także o jakości zasobu mieszkaniowego.

– Ilość nie stoi w sprzeczności z dbaniem o jakość. To nie tylko estetyka. Gdy mówimy o zwiększonej efektywności energetycznej budynków, które oddajemy w ramach współpracy z samorządami, to mówimy przede wszystkim o niższych kosztach eksploatacji. Zwykliśmy się skupiać na aspekcie wysokości czynszu i z tej perspektywy oceniać, czy mieszkania są dostępne, a umyka nam niezwykle istotny, jeżeli nie istotniejszy aspekt kosztów eksploatacyjnych – podkreśla Tomasz Lewandowski.

W wielu miastach znaczna część budynków komunalnych i społecznych powstała kilkadziesiąt lat temu i nie była systematycznie modernizowana. Przekłada się to na ich standard oraz koszty utrzymania.

– Przez lata z uwagi na niski czynsz i niezbyt przemyślaną politykę samorządową wiele budynków i przestrzeni mieszkaniowych samorządów jest zaniedbana i wymaga ogromnych nakładów. Z funduszy, które oddajemy do dyspozycji samorządów, możemy proponować nawet do 85 proc. bezzwrotnego grantu na modernizację takich budynków mieszkaniowych – zapowiada wiceminister.

W Europie coraz większy nacisk kładzie się na uwzględnianie tzw. kosztów cyklu życia budynku – obejmujących nie tylko samą budowę, lecz także późniejsze wydatki na energię, utrzymanie i modernizację. Takie podejście pomaga ograniczać koszty w długim okresie i wzmacnia stabilność całego systemu.

– Nowoczesne budownictwo społeczne w Polsce wymaga przede wszystkim myślenia o całym cyklu życia budynków. Ważny jest aspekt ekonomiczny, ale nie tylko „tu i teraz”. Nie chodzi o to, by budować wyłącznie tanio, lecz by uwzględniać także koszty użytkowania. Liczy się nie tylko cena, ale przede wszystkim jakość i trwałość, które ograniczają wydatki w czasie i zwiększają satysfakcję z użytkowania – wyjaśnia Agnieszka Kalinowska-Sołtys, członkini Rady Programowej United Nations Global Compact Network Poland.

Jak wskazuje ekspertka, dobre przykłady takiego podejścia można znaleźć m.in. w krajach skandynawskich. Realizowane tam inwestycje pokazują, że budownictwo społeczne może oferować wysoką jakość: mieszkańcy mają dostęp do światła dziennego, funkcjonalnych układów mieszkań i dobrze zaprojektowanych przestrzeni wspólnych. Jednocześnie rozwiązania takie jak prefabrykacja czy proste, trwałe materiały pozwalają ograniczać koszty zarówno budowy, jak i późniejszego użytkowania.

– Około 30 proc. budynków mieszkalnych ma syndrom chorego budynku, czyli jakość środowiska wewnętrznego jest na tyle zła, że sprzyja problemom zdrowotnym i obniża komfort życia. Musimy odwrócić ten trend i zainwestować w rozwiązania, które poprawiają jakość użytkowania. To wcale nie musi dużo kosztować – wystarczy mądry projekt, dobrze przemyślany i wdrożony. Przykłady z krajów skandynawskich pokazują, że jest to możliwe – podkreśla Agnieszka Kalinowska-Sołtys.

– Efektywność energetyczna może obniżyć koszty ogrzewania, a komfort akustyczny sprawić, że będziemy się w takim mieszkaniu lepiej czuć. Mój apel do samorządów jest prosty: budujcie z głową, budujcie dla ludzi, myślcie o nich i o ich komforcie – mówi Henryk Kwapisz.

O roli budownictwa społecznego, dostępności mieszkań oraz jakości zasobu mieszkaniowego eksperci i przedstawiciele administracji publicznej rozmawiali podczas konferencji „Nowoczesne budownictwo społeczne – dobre praktyki i inspiracje dla samorządów”, która odbyła się w Sejmie 15 kwietnia br.

Obturacyjny bezdech senny to choroba, która przez lata może pozostać niezauważona. Jest bowiem wiązany z chrapaniem, a przez to lekceważony. Niedotlenienie organizmu i częste wybudzenia w nocy znacznie pogarszają codzienne funkcjonowanie i grożą poważnymi powikłaniami. Bezdech senny nawet kilkukrotnie zwiększa ryzyko chorób sercowo-naczyniowych, a także powoduje senność w ciągu dnia – niebezpieczną zwłaszcza dla kierowców.

Obturacyjny bezdech senny polega na powtarzających się podczas snu epizodach zatrzymania lub spłycenia oddechu. Najczęściej dochodzi do nich w pozycji na plecach, co wynika z obniżonego napięcia tkanek miękkich głowy i szyi.

– Bezdech senny objawia się głównie chrapaniem – z tym pacjenci trafiają do lekarzy. W istocie jednak problem polega na tym, że chory przestaje w nocy oddychać, nie nabiera powietrza, czyli de facto się nie dotlenia – tłumaczy w wywiadzie dla agencji Newseria dr hab. n. med. Mirosław Szczepański, otolaryngolog, chirurg głowy i szyi, właściciel Centrum Medycznego AlmiMed. Jak dodaje, można rozróżnić dwa podstawowe rodzaje bezdechów. – Pierwszy, tzw. centralny, najczęściej dotyczy osób starszych. Drugi to bezdech obwodowy, wynikający głównie z obturacji dróg oddechowych. Stają się one za wąskie, żeby powietrze mogło przez nie bez problemu przepływać i żeby pacjent się natleniał.

Wśród czynników ryzyka przyczyniających się do rozwoju bezdechu sennego często wymienia się choroby przewlekłe, takie jak cukrzyca i nadciśnienie tętnicze, problemy laryngologiczne, palenie tytoniu czy picie alkoholu przed snem. Częściej dotyczy osób starszych i mężczyzn. Bezdech najczęściej wiązany jest z otyłością i nagromadzeniem tkanki tłuszczowej w okolicy szyi. Zdaniem dr. hab. Mirosława Szczepańskiego nie zawsze ma to odzwierciedlenie w praktyce klinicznej.

– To mit, ponieważ wielokrotnie trafiają do mojego gabinetu osoby obu płci, niekoniecznie z nadmierną masą ciała. To nie jest wcale choroba starszych panów. Często dotyka osób, które są bardzo aktywne zawodowo. Ignorują objawy bezdechów, ponieważ zrzucają to na karb pośpiechu czy stresu – wyjaśnia otolaryngolog.

Problem dotyczy głównie osób dorosłych. U dzieci zdarza się sporadycznie i najczęściej wiąże się z przerostem migdałków. Według statystyk, jakie przytacza dr hab. Mirosław Szczepański, na bezdech senny w Polsce może cierpieć 1,5–2 mln osób. Szacuje się, że tylko 20 proc. jest zdiagnozowanych. Badanie poligraficzne wykrywające zaburzenia oddychania w trakcie snu można wykonać w szpitalu, klinice, ale także w domu, za pomocą przenośnego urządzenia. W rozpoznaniu i ocenie stopnia ciężkości choroby bierze się pod uwagę tzw. współczynnik bezdechu: AHI (apnea-hypopnea index). Jeśli wynosi powyżej pięciu zdarzeń oddechowych na godzinę, oznacza stan patologiczny.

Jak podkreśla otolaryngolog, obturacyjny bezdech senny wpływa na funkcjonowanie pacjenta nie tylko w nocy, ale także w ciągu dnia i jest źródłem poważnych problemów zdrowotnych. Choroba jest szczególnie niebezpieczna w przypadku kierowców. Niedotlenienie tkanek organizmu podczas snu i nieuświadomione przebudzenia powodują senność i zmęczenie w ciągu dnia. Grozi to zaśnięciem podczas prowadzenia pojazdu. Badania wskazują, że obturacyjny bezdech senny zwiększa ryzyko wypadków drogowych nawet ponad sześciokrotnie. National Commission on Sleep Disorders Research w USA stwierdza, że senność może być przyczyną 42–54 proc. wszystkich wypadków, w tym 36 proc. ze skutkiem śmiertelnym.

– Pacjenci rano budzą się zmęczeni, w ciągu dnia źle funkcjonują, boli ich głowa, są senni. Często u pacjentów obniża się libido. Tę chorobę nazywamy skrytym zabójcą. Nieleczony bezdech senny to nie tylko objawy laryngologiczne, ale też bardzo poważne problemy internistyczne – zauważa dr hab. Mirosław Szczepański. – Pacjent przecież jest stale niedotleniony w ciągu nocy. Po pewnym czasie mogą się rozwinąć problemy kardiologiczne. Około dwóch–trzech razy częstsze jest prawdopodobieństwo zachorowania na nadciśnienie tętnicze, niewydolność krążenia, cukrzycę czy udar niedokrwienny.

Potwierdzają to badania naukowców z Yale School of Medicine, które ukazały się pod koniec 2025 roku na łamach „Journal of the American Heart Association”. Wykazali oni, że obturacyjny bezdech senny współwystępujący z bezsennością może o 143 proc. zwiększać ryzyko nadciśnienia tętniczego i o 281 proc. chorób serca.

Jak mówi dr hab. Mirosław Szczepański, bezdech senny można z powodzeniem leczyć.

– Jedną z metod jest terapia CPAP. To maszyna, która pomaga pacjentowi w nocy nabrać powietrze. Leczeniem jest również unormowanie wagi ciała, czym zajmują się lekarze interniści. My jako laryngolodzy możemy takiego pacjenta również leczyć w sytuacji, kiedy bezdechy wynikają z obturacji dróg oddechowych: możemy je poszerzyć zarówno w zakresie nosa, jak i gardła, podniebienia miękkiego czy języka – wyjaśnia ekspert.

Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich (ERPO) co roku udziela porad tysiącom obywateli Unii Europejskiej i rozpatruje skargi dotyczące ewentualnych naruszeń popełnianych przez unijne instytucje. Najistotniejsze interwencje dotyczą m.in. wdrażania narzędzi sztucznej inteligencji czy swobodnego przepływu ludzi między państwami członkowskimi. Zdaniem Michała Wawrykiewicza, europosła z KO, rola unijnego rzecznika jest bardzo istotna, mimo że nie ma charakteru sądowniczego.

– Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich jest powoływany przez Parlament Europejski dla ochrony praw obywatelskich w zakresie relacji z instytucjami Unii Europejskiej. Ma strzec interesów obywateli, ale także pracowników instytucji, organów czy agencji unijnych w zakresie dokonywanych przez te podmioty naruszeń – wyjaśnia w rozmowie z agencją Newseria Michał Wawrykiewicz, poseł do Parlamentu Europejskiego z Koalicji Obywatelskiej.

Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich został ustanowiony w 1995 roku. Jego zadaniem jest badanie skarg dotyczących przypadków niewłaściwego administrowania w instytucjach i organach UE. Mowa o sprawach związanych m.in. z nieuczciwym postępowaniem, dyskryminacją, nadużyciem uprawnień, brakiem lub odmową udzielania informacji, nieuzasadnioną zwłoką czy nieprawidłowymi procedurami. Unijny rzecznik powoływany jest na pięcioletnią kadencję. Od lutego 2025 roku funkcję tę pełni Teresa Anjinho z Portugalii.

– Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich ma pomagać obywatelom na różnych płaszczyznach. W sytuacji, w której są składane jakiekolwiek wnioski czy petycje do instytucji unijnych, a instytucje te – w ocenie obywateli – działają nie tak, jak powinny i naruszają ich prawa, wtedy wkracza rzecznik – mówi europoseł.

Każda osoba niezadowolona z działania instytucji, organu, urzędu lub agencji UE powinna jednak w pierwszej kolejności zwrócić się bezpośrednio do nich. Jeżeli to nie poskutkuje, może złożyć skargę do Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich. Należy ją złożyć w ciągu dwóch lat od momentu, gdy skarżący dowie się o wystąpieniu danego problemu. Musi on ujawnić swoją tożsamość i jednoznacznie wskazać, której instytucji lub organu dotyczy i na czym polega problem. Można natomiast wnioskować o zachowanie poufności skargi.

– Oczywiście rzecznik nie ma żadnych uprawnień o charakterze władczym. Jest jedynie organem doradczym, monitorującym działania. Natomiast jego rola w relacji obywatel kontra instytucje unijne jest bardzo istotna – podkreśla Michał Wawrykiewicz.

Aby problem został rozwiązany, często wystarczy, by rzecznik poinformował daną instytucję o złożonej skardze. Jeśli jednak nie przyniesie to efektu, stara się on znaleźć rozwiązanie polubowne. W przypadku gdy i to nie zadziała, może wystosować zalecenia do danej instytucji. Jeżeli ta ich nie przyjmie, rzecznik może przedłożyć Parlamentowi Europejskiemu specjalne sprawozdanie, w wyniku którego PE będzie musiał podjąć niezbędne działania.

– Rola rzecznika w konstrukcji prawnej Unii Europejskiej jest odpowiednio umiejscowiona. Nie jest to ani prokuratura, ani sąd. Ma on stać na straży i pomagać obywatelom, ewentualnie kierować wnioski do odpowiednich instytucji, organów, agencji Unii Europejskiej, jeśli w ocenie rzecznika działają nieprawidłowo bądź jeżeli jest konieczność interwencji, czy to ze strony prokuratury, czy sądu. W mojej ocenie uprawnienia Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich są prawidłowo skonstruowane – uważa europoseł.

Dane z ostatniego dostępnego sprawozdania za 2024 rok wskazują, że po pomoc rzecznika zgłosiło się 17 770 osób. Udzielono 14 782 porady, które zostały przekazane za pośrednictwem Interaktywnego Przewodnika na oficjalnej stronie internetowej ERPO. Jednocześnie rozpatrzono 2264 nowe skargi.

– Najistotniejsze interwencje Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich odnosiły się do spraw migracyjnych. Tutaj zastrzeżenia były zwłaszcza wobec funkcjonowania Frontexu i dochodzeń dotyczących jego interwencji na Morzu Śródziemnym, gdzie zginęło wiele osób próbujących się dostać do Europy – mówi Michał Wawrykiewicz.

Poprzednia Europejska Rzeczniczka Praw Obywatelskich Emily O&HASH39;Reilly z własnej inicjatywy wszczęła dochodzenie po utonięciu setek ludzi na łodzi Adriana u wybrzeży Grecji w czerwcu 2023 roku. Wykazało ono, że obowiązujące unijne przepisy dotyczące poszukiwania i ratownictwa sprawiają, że Frontex jest uzależniony od działań państw członkowskich w zakresie ratowania życia na morzu. W trakcie incydentu z udziałem łodzi Adriana Frontex czterokrotnie proponował greckim władzom zapewnienie nadzoru nad statkiem z powietrza, ale nie otrzymał żadnej odpowiedzi. ERPO wezwała więc prawodawców w UE do rozważenia zmiany unijnych przepisów dotyczących poszukiwania i ratownictwa.

– Druga przestrzeń to wdrażanie sztucznej inteligencji w zakresie funkcjonowania instytucji unijnych. Obywatele skarżyli się, że jej implementowanie narusza ich prawa – podkreśla europoseł KO.

W sprawozdaniu za 2024 rok podkreślono, że biuro rzecznika nadal koncentrowało się na kluczowych nowych obszarach takich jak sztuczna inteligencja, która może potencjalnie zwiększyć wydajność administracji publicznej UE, ale wymaga sprawowania rygorystycznego nadzoru przez człowieka.

W lutym 2026 roku Teresa Anjinho wszczęła dochodzenie w sprawie środków regulujących wykorzystanie sztucznej inteligencji przez ekspertów zewnętrznych w ocenie unijnych wniosków o finansowanie. Skupi się ono na tym, czy zainteresowane instytucje wprowadziły wystarczające zabezpieczenia dotyczące wykorzystania narzędzi AI.

– Polacy korzystają z instytucji skargi do Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich. To jest bardzo prosta procedura, w zasadzie niewymagająca szczególnego sformalizowania. Każdy z nas może o nią wystąpić, jeśli czuje się pokrzywdzony przez instytucje unijne – wyjaśnia Michał Wawrykiewicz.

Ze wszystkich ponad 2,2 tys. zarejestrowanych skarg w 2024 roku 124 pochodziły z Polski. To prawie tyle samo, co z Włoch (125) i więcej niż z Francji (114). 

Sektor ubezpieczeniowy to jeden z głównych inwestorów instytucjonalnych w Polsce. W ubiegłym roku, jak wynika z danych Polskiej Izby Ubezpieczeń, ulokował 111,5 mld zł w obligacjach i innych papierach o stałej kwocie dochodu oraz ponad 20 mld zł w udziałach, akcjach i papierach o zmiennej kwocie. Ubezpieczyciele zapowiadają, że są gotowi na wzrost zaangażowania kapitału w strategiczne inwestycje energetyczne, infrastrukturalne i technologiczne. Ich rola będzie kluczowa także ze względu na konieczność zabezpieczenia ryzyka związanego z tymi inwestycjami.

– Jako sektor ubezpieczeniowy jesteśmy gotowi na przyspieszenie długoterminowych inwestycji w Polsce. Występujemy w dwóch rolach: jako ubezpieczyciel projektów inwestycyjnych i jako inwestor długoterminowy – mówi agencji Newseria Piotr Wrzesiński, wiceprezes Polskiej Izby Ubezpieczeń. – Branża to 130 mld zł, część z tych środków możemy przeznaczyć na inwestycje o długoterminowym charakterze, przede wszystkim inwestycje infrastrukturalne.

Inwestycje infrastrukturalne i energetyczne, strategiczne z punktu widzenia bezpieczeństwa, odporności i gospodarki państwa, takie jak np. budowa morskich farm wiatrowych na Bałtyku czy pierwszej elektrowni jądrowej, to wielomiliardowe projekty, o dużym stopniu złożoności, zarówno od strony technologicznej, jak i logistycznej czy operacyjnej, wymagające zaangażowania wielu podmiotów. Ubezpieczyciele zyskują więc na znaczeniu jako podmioty zapewniające ochronę dla nowych, coraz bardziej złożonych i kapitałochłonnych rodzajów ryzyka.

– Sektor ubezpieczeniowy jest niezbędny przy długoterminowych inwestycjach przede wszystkim jako strona zabezpieczająca ryzyko. Inwestycje infrastrukturalne nie są możliwe bez ubezpieczeń i zabezpieczenia ryzyka – wskazuje Piotr Wrzesiński podczas Banking & Insurance Forum.

Jak w niedawnym komentarzu podkreślił Jan Grzegorz Prądzyński, prezes PIU, prowadzone projekty infrastrukturalne i energetyczne będą oznaczać dla zakładów ubezpieczeniowych m.in. szanse na rozwój ubezpieczeń konstrukcyjno-budowlanych, OC, transportowych oraz gwarancji ubezpieczeniowych. Rozwój projektu pierwszej w Polsce elektrowni jądrowej wiąże się z kolei z pracami nad konstrukcją tzw. poolu jądrowego.

– Już dzisiaj bierzemy udział w tych rozmowach. Sektor ubezpieczeniowy rozmawia o poolu ubezpieczeniowym, który jest niezbędnym elementem takiej inwestycji – podkreśla wiceprezes PIU.

Pool jądrowy to porozumienie wielu firm ubezpieczeniowych, które mają wspólnie ubezpieczyć ryzyko związane z przygotowaniem, budową i eksploatacją elektrowni jądrowej, a także z łańcuchem dostaw. Zakres obejmuje m.in. ryzyka odpowiedzialności cywilnej operatora elektrowni jądrowej. Skonstruowanie poolu jądrowego wymaga opracowania zasad i struktury organizacyjnej, nowych rozwiązań prawnych regulujących odpowiedzialność cywilną za ewentualne szkody czy procesów likwidacji szkód. Zainteresowanie uczestnictwem w konsorcjum wyraziło kilkanaście zakładów ubezpieczeniowych. Według wcześniejszych zapowiedzi prasowych taki pool ma powstać jeszcze w tym roku.

Jak wskazuje ekspert, pool to jeden z obszarów, który będzie wymagać zmian w prawie i który hamuje dziś większe zaangażowanie sektora w rozwój tych inwestycji.

– Z jednej strony są bariery regulacyjne, wymagane zmiany prawne. Przykładem tego jest już wspomniany pool jądrowy. Do funkcjonowania takiego rozwiązania będą potrzebne zmiany ustawowe, nad którymi też jako sektor pracujemy – wskazuje Piotr Wrzesiński. – Drugą ważną rzeczą jest brak długoterminowych instrumentów, w które sektor ubezpieczeniowy mógłby w miarę łatwy sposób inwestować.

W maju 2025 roku Polskie Elektrownie Jądrowe wybrały czterech brokerów ubezpieczeniowych, którzy będą wspierać spółkę w zakupie ubezpieczeń koniecznych do realizacji poszczególnych etapów inwestycji. Są oni odpowiedzialni za bieżącą obsługę ubezpieczeniową spółki oraz za zaaranżowanie umów ubezpieczenia związanych z projektem budowy elektrowni. PEJ wdrażają program ubezpieczenia kontrolowany przez inwestora, polegający na samodzielnym zawieraniu umów ubezpieczenia – tzw. Owner Controlled Insurance Program. Jak podkreślają władze spółki, takie działanie zapewni kontrolę nad kosztami ubezpieczenia i umożliwi wykorzystanie potencjału polskiego rynku ubezpieczeniowego.

Według wstępnych wyników opozycyjna partia TISZA wygrała niedzielne wybory parlamentarne na Węgrzech, uzyskując większość konstytucyjną. To oznacza, że po 16 latach ze stanowiska premiera ustąpi Viktor Orbán, a jego miejsce zajmie lider zwycięskiej partii Péter Magyar. Już zapowiedział, że pierwszą podróż zagraniczną odbędzie do Polski. Eksperci mają nadzieję, że nastąpi ocieplenie dwustronnych relacji i że Węgry staną się godnym zaufania partnerem w Unii Europejskiej.

– Mamy dużą zmianę polityczną na Węgrzech. Po 16 latach rządów Viktora Orbána społeczeństwo powiedziało „nie”. Mieliśmy historycznie wysoką frekwencję, bo prawie 80 proc. Węgierek i Węgrów poszło do urn. Co więcej, kandydat TISZA Péter Magyar uzyskał większość konstytucyjną, czyli będzie mógł wprowadzać zmiany według swojego zaplanowanego scenariusza – mówi agencji Newseria dr hab. Małgorzata Molęda-Zdziech, prof. SGH, kierowniczka Katedry Studiów Politycznych, członkini KE Team Europe Direct Polska.

Frekwencja w wyborach parlamentarnych, które odbyły się 12 kwietnia br., wyniosła 79,55 proc. Oznacza to, że swój głos oddało nieco ponad 5,96 mln Węgrów z 7,5 mln uprawnionych. Po przeliczeniu 98,93 proc. głosów partia TISZA uzyskała 52,1 proc. poparcia, podczas gdy koalicja Fidesz–KDNP – 39,53 proc. Zwycięskie ugrupowanie zagwarantowało sobie 136 mandatów w 199-osobowym, jednoizbowym parlamencie. Do większości konstytucyjnej potrzeba 2/3 głosów (133).

– Péter Magyar nie jest kandydatem progresywnym. Nie będziemy więc mieli rewolucji. On sam mówił, że jego programem jest ewolucja. Natomiast liczymy na to, że Węgry będą godnym zaufania partnerem w Unii Europejskiej, nie będą na przykład blokować pakietów sankcji dla Rosji. Dla Pétera Magyara jednym z głównych elementów kampanii było sprzeciwienie się sojuszowi z Rosją i wyjście spod jej wpływów – podkreśla prof. Małgorzata Molęda-Zdziech. – Kroplą, która przelała czarę goryczy i spowodowała masową mobilizację społeczeństwa, było ujawnianie taśm i współpracy z Rosją. Dla węgierskiego społeczeństwa było to nie do zaakceptowania, nawet dla młodego pokolenia, ponieważ pamięć historyczna jest wiecznie żywa.

TISZA zapowiada pragmatyczną, ale euroatlantycką politykę zagraniczną. Chce utrzymać zaangażowanie w Unię Europejską i NATO, mieć zrównoważone, ale przejrzyste relacje z Rosją i Chinami oraz zacieśnić współpracę z krajami Europy Środkowej. Stosunki z Rosją w dużej mierze będą uzależnione od tempa dywersyfikacji dostaw surowców, które dziś płyną głównie z kierunku wschodniego. 

– Wiemy na pewno, że Péter Magyar z drugą wizytą uda się od razu do Brukseli, z pierwszą do Polski. Pokazuje więc, z kim chciałby współpracować. Oczywiście ta wizyta ma mieć charakter pragmatyczny, bo Węgry bardzo potrzebują środków finansowych. Ich gospodarka jest w fatalnym stanie – ocenia prof. SGH. – Mają wysoką inflację. Prawie 20 proc. Węgrów i Węgierek żyje poniżej minimum socjalnego, czyli mają trudność, by związać koniec z końcem. Stąd potrzeba odblokowania środków unijnych. Węgry chcą się dowiedzieć, jak Polska to zrobiła, i na pewno liczą na jej poparcie w odblokowaniu środków unijnych.

Jednym z priorytetów przyszłego rządu Węgier będzie odblokowanie około 18 mld euro ze środków unijnych, które – jak liczy Magyar – pomogą pobudzić wzrost gospodarczy.

– Na fali zwycięstwa wyborczego Pétera Magyara dużo się mówi o powrocie do tysiącletniej historii relacji polsko-węgierskich. W ostatnim czasie były one trudne. Jednak dużo współpracujemy, chociażby w wymiarze europejskim – podkreśla dr hab. Małgorzata Molęda-Zdziech. – Za czasów Viktora Orbána Uniwersytet Środkowoeuropejski został przeniesiony do Wiednia, ponieważ nie była zagwarantowana wolność badań naukowych. Ciekawe, jak dalej potoczą się losy tej placówki, bo współpraca ze środowiskami węgierskimi w wymiarze naukowym też była zawsze bardzo efektywna i dynamiczna.

Jak podkreślił premier Donald Tusk, stosunki między Polską a Węgrami będą rozwijane w wymiarze strategicznym.

– Dajmy się Węgrom cieszyć zmianą polityczną, poczekajmy na pierwsze wizyty zagraniczne, bo wtedy zobaczymy, w których formatach politycznych Péter Magyar widzi swoją aktywną rolę. Poczekajmy też na jego udział w Radzie Europejskiej, abyśmy zobaczyli też, na ile nowe standardy się zakorzenią w życiu publicznym – mówi ekspertka SGH.

TISZA zapowiada przywrócenie praworządności oraz systemu kontroli i równowagi, wyeliminowanie korupcji, przystąpienie do Prokuratury Europejskiej i ustanowienie nowego, przejrzystszego systemu funkcjonowania państwa.

– Natura Węgrów jest taka, że nie lubią nagłych zmian. Skuteczność kampanii Pétera Magyara, poza metodami, które stosował, opartymi na bezpośrednim kontakcie i codziennej pracy w terenie, wynika z tego, że znał przeciwnika. Sam był przecież aktywnym działaczem Fideszu. Zresztą mówił, że wszedł do tej partii, ponieważ był wtedy jeszcze pod wpływem charyzmy Viktora Orbána – wyjaśnia prof. Małgorzata Molęda-Zdziech. – Przypomnijmy, że Viktor Orbán, wchodząc do polityki, był kandydatem demokratycznym, znającym angielski. Chętnie przyjeżdżał do Brukseli, był dowcipny, miał pewną wizję, dopiero potem jego rządy przekształciły się w system klasycznej oligarchii.

Jak podkreśla, odwrócenie tego systemu będzie poważnym wyzwaniem.

– Widzimy to po Polsce, a takiej skali oligarchizacji przecież nie mieliśmy. Odzyskanie sprawczości instytucji, również w wymiarze sądowniczym, będzie na pewno długim i bolesnym procesem – dodaje ekspertka.

Jazda na rowerze jest najbardziej powszechną aktywnością fizyczną Polaków – wynika z raportu „Rowerowa Polska PZU”. Na rowerze jeździ ok. 19 mln osób, czyli 80 proc. społeczeństwa w wieku 18–65 lat, a jedynie 1 proc. badanych deklaruje, że nigdy nie korzystało z jednośladu. Coraz większa liczba rowerzystów oznacza jednak także rosnące wyzwania dla bezpieczeństwa na drogach, zwłaszcza że rower coraz częściej pełni nie tylko funkcję rekreacyjną, ale też transportową.

– Według niektórych badań Polska jest na trzecim miejscu w Europie pod względem liczby rowerów na głowę, po Niemczech i krajach skandynawskich, a przed Holandią, co interesujące. Powoli staje się więc krajem, w którym rower jest obecny w naszym codziennym życiu – podkreśla w rozmowie z agencją Newseria Agnieszka Żebrowska, dyrektorka Biura Sponsoringu i Prewencji w PZU.

Z badań przeprowadzonych na potrzeby raportu „Rowerowa Polska PZU” wynika, że w sezonie wiosenno-letnim 56 proc. rowerzystów korzysta z roweru co najmniej kilka razy w tygodniu, a 21 proc. robi to niemal codziennie. Coraz więcej osób siada na rower również poza tradycyjnym sezonem – aż 20 proc. deklaruje regularną jazdę także jesienią i zimą. Tylko niewielka część rowerzystów zupełnie rezygnuje z jazdy, gdy robi się chłodniej.

Dla większości Polaków rower to przede wszystkim aktywność rekreacyjna – 82 proc. traktuje go jako okazję do relaksu, 77 proc. jako sposób dbania o zdrowie, a 74 proc. jako element poprawy kondycji fizycznej. Jednocześnie 66 proc. wskazuje na możliwość spędzania czasu z bliskimi, a 60 proc. na ekologiczny charakter tej formy transportu. Zmienia się jednak funkcja roweru – dla 31 proc. użytkowników jest on środkiem transportu, a w największych miastach powyżej 500 tys. mieszkańców odsetek ten sięga 40 proc. Co 10. badany traktuje rower wyłącznie jako narzędzie do przemieszczania się. W praktyce większość przejazdów ma charakter lokalny – 76 proc. rowerzystów najczęściej pokonuje dystanse do 10 km.

– Rower staje się coraz popularniejszy wśród naszych rodaków, którzy nie patrzą już na niego tylko przez pryzmat sportu i ścigania się, ale również traktują przemieszczanie się nim jako część codziennego stylu życia. Sam korzystam z roweru w codziennym życiu, czyli w dojazdach do pracy czy sklepu – tłumaczy Radosław Gołębiewski, uczestnik ultrawyścigów kolarskich, gość specjalny programu „Rowerowa Polska PZU”.

– Rower to nie tylko wielkomiejski sposób na spędzanie wolnego czasu. Dla wielu Polaków jest to jedyny środek komunikacji, ponieważ 10 mln Polaków jest wykluczonych komunikacyjnie, jak wynika z najnowszych badań opublikowanych przez Sejm – mówi dyrektorka sponsoringu i prewencji w PZU. 

Rosnąca liczba rowerzystów oznacza jednak także większe wyzwania dla bezpieczeństwa – zarówno po stronie infrastruktury, jak i samych badanych. Użytkownicy jednośladów jako największe problemy wskazują zły stan dróg (80 proc.), brak poboczy (75 proc.) i niewystarczającą liczbę dróg rowerowych (73 proc.). Ponad 60 proc. zwraca też uwagę na niedostateczne oświetlenie tras, śmieci czy brak stacji naprawczych. Rowerzyści mierzą się także z zachowaniami innych uczestników ruchu – 77 proc. wskazuje na nieuważnych pieszych, 75 proc. na niebezpieczne zachowania kierowców, a 72 proc. na użytkowników hulajnóg. Blisko połowa badanych doświadcza agresji na drodze.

Dlatego też program „Rowerowa Polska PZU” koncentruje się na poprawie bezpieczeństwa. Jego celem jest promowanie bezpiecznej jazdy, edukacja oraz budowanie odpowiedzialności wszystkich uczestników ruchu drogowego – zarówno rowerzystów, jak i kierowców czy pieszych.

– Jak wynika z naszego raportu, większość rowerzystów nie zna przepisów ruchu drogowego, w związku z tym stanowią potencjalne zagrożenie dla siebie i innych uczestników. Stąd głównym celem „Rowerowej Polski PZU” jest budowanie kultury bezpiecznej jazdy, bo rower jest wspaniałą aktywnością, pod warunkiem że jest używany w taki sposób, żeby sprzyjał zdrowiu i bezpieczeństwu – przekonuje Agnieszka Żebrowska.

78 proc. badanych potrafi wskazać przynajmniej jeden warunek dopuszczający jazdę rowerem po chodniku, jednak wszystkie prawidłowe odpowiedzi zna zaledwie 2 proc. respondentów. 59 proc. badanych przyznaje, że często spotyka na drodze uczestników ruchu poruszających się niezgodnie z przepisami, a tylko co druga osoba potrafi wskazać wszystkie elementy obowiązkowego wyposażenia roweru. Najczęściej wymieniane są sprawny hamulec (79 proc.), tylne światło i odblask (76 proc.), przednie oświetlenie (70 proc.) oraz sygnał dźwiękowy (66 proc.), ale część respondentów błędnie uznaje za obowiązkowe także inne elementy.

– Przemieszczamy się po ulicach, gdzie jednak obowiązują nas przepisy. Przejeżdżanie na czerwonych światłach czy na pasach dla pieszych to łamanie przepisów – przypomina Radosław Gołębiewski. – Wpływa to też na zły wizerunek rowerzystów wśród kierowców – dodaje.

Trzy czwarte rowerzystów przyznaje, że zdarza im się jeździć bez kasku. Osoby z tej grupy najczęściej deklarują, że nie zakładają kasku, gdy mają przejechać krótki dystans. Najczęściej przyznają się do tego mieszkańcy wsi (17 proc.) i najmłodsi badani (w wieku 18–24 lat), którzy częściej są przekonani, że jeżdżą ostrożnie (45 proc.) lub są przejęci swoim wyglądem. Rowerzyści częściej mają przy sobie podstawowy zestaw naprawczy niż apteczkę, co pokazuje, że większą wagę przywiązują do sprawności sprzętu niż do własnego bezpieczeństwa w razie wypadku.

Zdaniem przewodniczącej Komisji Europejskiej system handlu emisjami CO₂ wymaga modernizacji i uelastycznienia. Trwają już prace nad konkretnymi zmianami, które mają być gotowe do lipca 2026 roku. Również w Parlamencie Europejskim coraz więcej jest zwolenników reformy ETS i odsunięcia wdrożenia ETS2 o kilka lat. Nie brakuje jednak głosów wzywających do całkowitej rezygnacji z systemu.

– Mamy wojnę w Ukrainie, konflikt na Bliskim Wschodzie, są obawy o dostawy paliw. Mamy też konsumentów, którzy mają określoną odporność na ponoszenie pewnych kosztów i obciążeń. Patrząc na te wszystkie obszary, nasza delegacja, po głębokiej analizie, dyskusjach i naciskach, coraz bardziej przychyla się do tego, że przepisy ETS-u należy zweryfikować i urealnić, żeby nie zabijać europejskiej gospodarki, rynku pracy i konkurencyjności – mówi agencji Newseria Elżbieta Łukacijewska, posłanka do Parlamentu Europejskiego z Koalicji Obywatelskiej, należąca do Europejskiej Partii Ludowej.

System ETS działa od 2005 roku. Jest pierwszym i jednym z największych na świecie rynkiem handlu emisjami dwutlenku węgla. Opiera się na zasadzie „cap and trade” i odnosi się do limitu ustalonego dla całkowitej ilości gazów cieplarnianych, które mogą być emitowane przez instalacje i operatorów objętych systemem.

– Muszą nastąpić zmiany. Najlepiej, żeby ETS2 został odsunięty w czasie na tyle, ile się da, na tak długo, jak trwają konflikty i problemy. Musimy mieć świadomość, że to są też środki na różne restrukturyzacje, renowacje, które służą także ograniczeniu emisji. Potrzebne jest więc podejście zdroworozsądkowe, a nie takie, jakie reprezentują Socjaliści, Renew czy Zieloni, według którego wszystko trzeba ograniczyć i wyrzucić to, co zanieczyszcza. Tak jakby powietrze nad Europą stało w miejscu i jeżeli tylko będziemy je chronić i ograniczać emisję, to będziemy piękni, zdrowi, długo żyli, a wszyscy inni będą funkcjonować w złym środowisku. Niestety tak nie jest – uważa Elżbieta Łukacijewska.

Jak podaje Europejska Agencja Środowiska, między 2005 a 2024 rokiem emisje z instalacji stacjonarnych w Europie spadły o 51 proc. Na podstawie deklaracji państw członkowskich agencja szacuje, że do 2030 roku w scenariuszu WEM (z istniejącymi zasobami) mają spaść o 62 proc. w porównaniu do 2005 roku, a w scenariuszu WAM (z dodatkowymi środkami) – o 66 proc.

– ETS w moim przekonaniu jest błędem. Zmiany wprowadzone przez regulacje związane z Zielonym Ładem, ale głównie ETS, doprowadziły europejską gospodarkę do poważnych problemów. Dzisiaj słyszymy to również z ust przedstawicieli Komisji. Przewodnicząca Ursula von der Leyen w Parlamencie Europejskim w Strasburgu mówi o tym, że potrzebujemy ETS-u, ale musimy go zmodernizować. To oznacza, że dostrzeżone zostały problemy, które z tego wynikają – zaznacza Beata Szydło, posłanka do Parlamentu Europejskiego z Prawa i Sprawiedliwości, członkini Europejskich Konserwatystów i Reformatorów.

Jak podaje Komisja Europejska, ETS jest kluczowym czynnikiem dekarbonizacji, który już wpłynął na zużycie paliw kopalnych i zmniejszenie zależności UE od importu oraz ograniczenie emisji CO₂. Dlatego, zdaniem Ursuli von der Leyen, ETS musi zostać utrzymany, ale potrzeba jego modernizacji i uelastycznienia. Podczas konferencji 19 marca br. przewodnicząca wspomniała o czterech środkach, które są przygotowywane w Komisji. Chodzi m.in. o aktualizację poziomów odniesienia dla bezpłatnych przydziałów z uwzględnieniem obaw przemysłu oraz zwiększenie rezerwy stabilności rynku, aby ograniczyć zmienność cen. W zakresie zmian w rezerwie Komisja Europejska przedstawiła propozycje 1 kwietnia br. Kolejny obszar, w którym planowane są zmiany, to środki średnioterminowe, w tym kwestia bezpłatnych uprawnień dla przemysłu po 2034 roku. Czwarta kwestia to wsparcie inwestycji w dekarbonizację i czyste technologie. Przewodnicząca KE zapowiedziała uruchomienie programu ETS Investment Booster, który będzie dysponował budżetem w wysokości 30 mld euro, finansowanym z 400 mln uprawnień do emisji ETS.

– Modernizacja tego systemu, czyli nakładania dodatkowych opłat, niczego nie zmieni. Trzeba z tego zrezygnować i się zastanowić, w jaki inny sposób można przeprowadzić transformację – ocenia Beata Szydło. – Trzeba szukać nowych rozwiązań, które będą z jednej strony uwzględniały interesy wszystkich państw członkowskich, nie tylko niektórych, będą gwarantowały bezpieczeństwo Europie i gospodarce europejskiej. Z drugiej strony nie będą doprowadzały do coraz wyższych kosztów życia Europejczyków i będą odpowiadały na wyzwania, które w tej chwili stoją przed Europą i przed całym światem.

Swoje propozycje zmian w systemie w połowie marca zaproponowało Ministerstwo Klimatu i Środowiska. Resort postuluje, by zrezygnować z obowiązkowego wdrażania ETS2 do 2030 roku i zwiększyć alokację bezpłatnych uprawnień dla przemysłu, także dla branż objętych dziś innymi mechanizmami ochronnymi (CBAM). Polska zabiega także o wzmocnienie mechanizmów chroniących system przed spekulacjami oraz zmniejszenie obciążeń kosztami ETS dla przemysłu obronnego.

– ETS2, który budzi tyle strachu i wątpliwości, będzie dotyczył każdego obywatela Unii Europejskiej. To będzie sięganie bezpośrednio do kieszeni ludzi, związane przede wszystkim z koniecznością dostosowania domów, mieszkań, budynków. To będą również dodatkowe problemy z poruszaniem się samochodami spalinowymi. To będzie też wpływało na funkcjonowanie samorządów, które dysponują obiektami publicznymi. Można tu mnożyć szereg problemów – mówi europosłanka z PiS.

System ETS2 ma objąć emisje gazów cieplarnianych powstających w wyniku spalania paliw w budynkach, transporcie drogowym i dodatkowych sektorach (głównie w małym przemyśle nieobjętym istniejącym systemem ETS1).

– Nie zapominajmy, że Unia Europejska to tylko niewiele ponad 6 proc. światowych emisji. Cała reszta świata w tym momencie niezbyt przejmuje się tym, że Europa chciałaby zmian, że chce być liderem w ograniczaniu emisji i przechodzeniu na zieloną energię. Potrzebny jest więc zdrowy rozsądek i myślę, że nim się kierujemy w naszej grupie. Czekamy, ale też naciskamy na Komisję, żeby wydała komunikat w sprawie ETS2 – mówi Elżbieta Łukacijewska.

W lutym br. Parlament Europejski zdecydował o tym, że wprowadzenie unijnego systemu ETS2 zostało przesunięte z 2027 na 2028 rok. 

– W zakresie ETS2 z perspektywy Polski ważne byłoby, po pierwsze, przesunięcie w czasie. Istotna jest też zmiana wymogów i ograniczeń, bo cele, które są zakładane, nie są do osiągnięcia ani w krótkiej, ani w dłuższej perspektywie czasu. Polska już ponosi olbrzymi ciężar transformacji w wielu sektorach przemysłu. Trzeba mieć z tyłu głowy, że dodatkowe obciążenia to woda na młyn dla wszystkich partii, które są antyeuropejskie, które gdyby zdobyły tutaj większość, zniszczyłyby wszystko, co dobrego zrobiliśmy w dziedzinie ochrony środowiska – uważa posłanka do Parlamentu Europejskiego z Koalicji Obywatelskiej. – Nie zapominajmy, że zdrowe powietrze oznacza nasze dłuższe życie bez chorób. W Polsce w następstwie zanieczyszczonego powietrza umiera wiele osób, nie mówiąc o tym, ile choruje, ma różnego rodzaju powikłania i jakie to są koszty dla społeczeństwa. Zatem na pewno zmniejszenie poziomów do osiągnięcia w perspektywie długoterminowej, a w krótkoterminowej odsunięcie tego w czasie byłoby dobrym pierwszym krokiem.

Rozwój sztucznej inteligencji może paradoksalnie wzmocnić pozycję Głównego Urzędu Statystycznego. W świecie, w którym modele AI coraz częściej odpowiadają za wyszukiwanie i porządkowanie informacji, rośnie znaczenie wiarygodnych, dobrze opisanych i łatwo dostępnych danych publicznych.

Zdaniem prezesa GUS Marka Cierpiała-Wolana urząd stoi dziś przed dwoma wyzwaniami związanymi z rozwojem sztucznej inteligencji. Z jednej strony sam od kilku lat wykorzystuje algorytmy AI i uczenie maszynowe do klasyfikacji różnych procesów i zjawisk oraz prac analitycznych, z drugiej musi zadbać o to, by to właśnie wiarygodne dane publiczne stały się paliwem dla systemów AI.

– GUS musi się zmieniać dzień po dniu, dlatego że rzeczywistość się zmienia. Największym wyzwaniem dla nas jest oczywiście nasz największy konkurent, a jednocześnie partner, czyli sztuczna inteligencja, która jest w stanie przygotować wiele raportów, wskaźników, ale – co najgorsze – korzystając z nie do końca wiarygodnych informacji – mówi agencji Newseria Marek Cierpiał-Wolan. – Chcemy, żeby sztuczna inteligencja była naszym partnerem. To znaczy, że próbujemy umożliwić algorytmom AI priorytetowy dostęp do naszych zasobów.

W europejskim systemie statystycznym temat AI jest już traktowany jako jeden z kluczowych kierunków rozwoju. Eurostat podkreśla, że sztuczna inteligencja zmienia praktyki statystyczne i otwiera nowe sposoby „rozmowy z danymi”. W tym kontekście rola urzędu statystycznego może wykraczać poza tradycyjne zbieranie i publikowanie wskaźników. Chodzi także o budowanie standardów jakości informacji i przeciwdziałanie dezinformacji. Kluczowy, zdaniem eksperta, jest sposób udostępniania danych.

– Główny Urząd Statystyczny powinien odgrywać główną rolę i ma unikalną szansę w swojej historii, żeby zająć pierwszą pozycję na rynku informacji, ponieważ jesteśmy urzędem, który gromadzi informacje i przede wszystkim dba o ich jakość – podkreśla prezes GUS. – To jest nasza najważniejsza misja, żeby przygotowane informacje miały znak jakości Q, czyli żeby wszyscy wiedzieli, że mogą na nich polegać, i żeby na ich podstawie można było przygotowywać dobre decyzje.

To spojrzenie dobrze się wpisuje w praktykę banku centralnego. NBP podkreśla, że projekcja inflacji i PKB stanowi jedną z przesłanek decyzji RPP, a bank publikuje także cztery miary inflacji bazowej, obliczane na podstawie danych GUS. To pokazuje, że jakość i dostępność statystyki publicznej ma bezpośrednie znaczenie nie tylko dla ekonomistów, ale też dla polityki pieniężnej i oczekiwań całego rynku.

Według szybkiego szacunku GUS inflacja CPI w marcu 2026 roku wyniosła 3,0 proc. rok do roku, po 2,1 proc. w styczniu i w lutym, podczas gdy cel inflacyjny NBP pozostaje na poziomie 2,5 proc. z symetrycznym przedziałem odchyleń ±1 pkt proc. Marcowa projekcja NBP zakłada z kolei średnioroczną inflację na poziomie 2,3 proc. w 2026 roku i wzrost PKB o 3,9 proc.

– Nie ma czegoś takiego jak wystarczająca ilość informacji. Zawsze nowe dane pozwalają postawić nowe pytania i szukać nowych odpowiedzi, więc w tej kwestii człowiek nigdy nie może być usatysfakcjonowany. Natomiast jeśli chodzi o jakość naszej statystyki publicznej pod bardzo wieloma względami, to jest ona znacznie większa niż jej publiczne wykorzystywanie. To znaczy jest dużo więcej wiarygodnej, dostępnej informacji, niż przedostaje się do państwa w obiegu publicznym i niż korzystają z tego specjaliści predestynowani  do analizy tego rodzaju danych – mówi prof. dr hab. Joanna Tyrowicz, członkini Rady Polityki Pieniężnej.

Marek Cierpiał-Wolan podkreśla, że Główny Urząd Statystyczny powinien tworzyć pewne standardy, według których informacja jest zbierana, klasyfikowana i udostępniana. Szczególnie ma to znaczenie czasach dezinformacji i fake newsów.

– Moje ulubione stwierdzenie jest takie, że GUS powinien być środkiem antyhalucynogennym w zatrutym środowisku informacyjnym współczesnego świata. Sposobem na różnego rodzaju halucynacje sztucznej inteligencji są dobrej jakości informacje – dodaje prezes Głównego Urzędu Statystycznego.

Wypowiedzi szefa GUS i członkini RPP prowadzą do podobnego wniosku: w gospodarce opartej na danych przewaga nie będzie wynikała wyłącznie z tego, kto ma najwięcej informacji, ale kto potrafi zagwarantować ich jakość, porównywalność i użyteczność. Dla statystyki publicznej oznacza to konieczność dalszej cyfryzacji, lepszych interfejsów i takiego udostępniania zasobów, by były one zrozumiałe zarówno dla ekspertów, jak i dla zwykłych użytkowników oraz systemów AI.

– Jeśli korzystamy z informacji, które są nam potrzebne przy rozwiązywaniu konkretnych problemów, to zwykle sięgamy dzisiaj do sztucznej inteligencji. Natomiast spróbujemy, właśnie poprzez wykorzystanie algorytmu AI, odpowiednio się pozycjonować w tych zapytaniach i przekonać potencjalnych użytkowników, żeby w pierwszej kolejności zajrzeli do naszych zasobów – wskazuje Marek Cierpiał-Wolan. – Warunkiem koniecznym jest poprawa interfejsu,  dlatego że nie jest on na tyle elastyczny i atrakcyjny, by użytkownicy sięgali do zasobów GUS-u. Raczej korzystają z nich poprzez jakichś pośredników.

Przeprowadzona ponad dekadę temu deregulacja zwiększyła dostęp do zawodu pośrednika nieruchomości, ale jednocześnie utrudniła klientom ocenę kompetencji agentów. Część środowiska postuluje więc powrót do regulacji. Wskazuje m.in. na potrzebę prowadzenia rejestru pośredników, który da klientom narzędzia do sprawdzenia kompetencji i ewentualnej odpowiedzialności usługodawcy.

Deregulacja zawodu pośrednika nieruchomości nastąpiła w 2014 roku. Zniesiono wówczas obowiązek posiadania licencji. Do podjęcia pracy w tym zawodzie wystarczy prowadzenie działalności gospodarczej i posiadanie obowiązkowego ubezpieczenia OC.

– Zaletą deregulacji jest fakt, że wiele osób, które mają potencjał, chęć i energię, żeby być w tej branży, może liczyć na łatwiejszy dostęp. Z drugiej strony klient nie zawsze wie, jakie są umiejętności i kompetencje danego agenta nieruchomości – mówi w wywiadzie dla agencji Newseria Piotr Turalski, agent nieruchomości z Liberda Nieruchomości. – Przed deregulacją każdy pośrednik musiał przejść pewną ścieżkę edukacyjną. Teraz wystarczy wpisać się do rejestru przedsiębiorców, bo w aktualnym stanie prawnym to przedsiębiorca jest pośrednikiem w obrocie nieruchomościami. Przed deregulacją była nim osoba fizyczna, która miała licencję pośrednika.

Jak podkreśla, klienci nie mają więc dziś informacji, czy dany agent nieruchomości ma doświadczenie, kwalifikacje i zrealizowane transakcje na koncie. Polska Federacja Rynku Nieruchomości w liście do wiceministra rozwoju i technologii Tomasza Lewandowskiego z marca br. zwraca uwagę na kluczową rolę pośrednika w procesie transakcyjnym oraz na sytuacje, w których brak profesjonalnej opieki pośrednika może spowodować utratę pieniędzy lub mieszkania przez klienta. Wśród nich wymienia ewentualne wyłudzenia kaucji przy najmie, próby sprzedaży mieszkania przez osoby niebędące właścicielami, nieujawnione niezgodności w księgach wieczystych czy próby nabywania nieruchomości od osób starszych po cenach rażąco zaniżonych.

PFRN podkreśla, że brakuje realnego mechanizmu eliminowania z branży osób nierzetelnych. Nie ma bowiem żadnego centralnego, publicznego rejestru osób wykonujących ten zawód. Taki rejestr prowadzi federacja i – jak podkreśla – zwracają się do niej organy ścigania o informacje dotyczące pośredników w toku prowadzonych postępowań.

– Relację między pośrednikiem nieruchomości a jego klientem reguluje umowa. Tak było przed deregulacją i tak jest w tej chwili. Jedyna różnica jest taka, że dzisiaj nie można zgłosić uwagi na działalność pośrednika do właściwego organu. Żaden organ nie rejestruje pośredników w obrocie nieruchomościami. Nie ma centralnego rejestru, który by mówił, kto jest pośrednikiem, a kto udaje, że nim jest. Są oczywiście rejestry branżowe, federacyjne, organizacji zawodowych pośredników, ale one są nieobowiązkowe i mogą tam należeć osoby, które wyrażają taką chęć. Przed deregulacją każda skarga na pośrednika mogła być zgłoszona do właściwego organu i instytucja państwa sprawdzała, czy ten pośrednik nie popełnił błędu, czy może on dalej działać na tym rynku – wyjaśnia Piotr Turalski.

PFRN w swoim liście do wiceministra podkreśla, że państwo nie powinno pozostawać bez narzędzia weryfikacji w obszarze obrotu i zarządzania majątkiem o najwyższej wartości społecznej. Zdaniem ekspertów centralny rejestr – prowadzony przez ministra właściwego ds. budownictwa – mógłby stanowić mechanizm skutecznej weryfikacji i odpowiedzialności pośredników oraz zwiększyć ochronę konsumentów i stabilność rynku. Organizacja chce, by takiemu wpisowi do rejestru towarzyszyła weryfikacja ubezpieczenia, niekaralności, ale też wymogi dotyczące kwalifikacji.

Wiceminister Tomasz Lewandowski w jednym z wywiadów prasowych powiedział, że w jego ocenie istotne jest uregulowanie obowiązków pośrednika, by klient wiedział, co obejmuje usługa, za którą płaci. Wspomniał także o możliwości przywrócenia Komisji Odpowiedzialności Zawodowej, do której klienci mogliby wnosić skargi na niewłaściwe działanie pośredników. Dziś te kwestie pozostają w gestii organizacji branżowych.

– Rynek pośredników nieruchomości w ostatnich latach mocno się zmienił. Z obszaru, który wymagał silnej regulacji państwa, przeszliśmy do etapu, w którym pośrednicy nieruchomości sami starają się nadążać za trendami i oczekiwaniami klientów. A te są proste: klienci chcą mieć profesjonalnego agenta, chcą wiedzieć, że ktoś, kto się nimi zajmuje, kto opiekuje się ich nieruchomością, sprzedaje, wynajmuje, jest osobą kompetentną. Dlatego pośrednicy się szkolą, starają się podnosić swoją wiedzę teoretyczną, co jest zrozumiałe i potrzebne, ale też swoje umiejętności marketingowe. Obszar, który sami sobie regulują, obejmuje kwestie zasad etycznych, formalnych, dotyczących tego, jak my jako pośrednicy wyobrażamy sobie współpracę z klientem, jak chcemy, żeby on nas postrzegał, ale też żeby był bezpieczny w relacji z pośrednikiem – wskazuje ekspert.

Jak podkreśla, w debacie na temat zawodu pośrednika dużo miejsca poświęca się kwestii wynagrodzenia – jego wysokości i możliwości pobierania prowizji od obu stron transakcji.

– To powoduje duże emocje, bo kwoty, o których mówimy, są znaczne. Zazwyczaj wynagrodzenie pośrednika oscyluje w granicach 2–3 proc., kiedy pobiera on wynagrodzenie od dwóch albo nawet więcej stron transakcji, a 4–6 proc., jeżeli wynagrodzenie pobiera od jednej strony transakcji. Po przeliczeniu tego na złotówki to rzeczywiście robi wrażenie – mówi przedstawiciel Liberda Nieruchomości.

PFRN w swoim apelu do Ministerstwa Rozwoju i Technologii podkreśla, że nie popiera ustawowego narzucania modelu wynagrodzenia, a forma rozliczeń powinna wynikać z umowy stron i zachować elastyczność rynkową. Jak wskazano, pośrednik pełni funkcję organizacyjną i mediacyjną, dążąc do zgodnego zawarcia umowy przez strony. Kluczowe znaczenie ma w tym przypadku transparentność zasad współpracy i jasne określenie wynagrodzenia w umowie.

Młode osoby opuszczające pieczę zastępczą w wieku 18 lat nie otrzymują odpowiedniego wsparcia w usamodzielnianiu się. Wielu z nich przedwcześnie przerywa naukę, ma trudności w znalezieniu pracy i utrzymaniu miejsca zamieszkania – alarmuje raport CASE – Centrum Analiz Społeczno-Ekonomicznych i Fundacji Dobrych Inicjatyw. Może się to przełożyć na długofalowe konsekwencje ekonomiczne – zarówno dla tych osób, jak i dla rynku pracy. Trwają prace nad reformą pieczy zastępczej, ale – jak podkreślają autorzy raportu – brakuje w niej rozwiązań dla wychowanków, którzy próbują się usamodzielnić.

Jak wynika z raportu „Koszt utraconego potencjału. Ekonomiczna analiza systemu pieczy zastępczej”, obecnie w Polsce 77 tys. dzieci przebywa w pieczy zastępczej. Co roku opuszcza ją między 6 a 7 tys. osób, aby rozpocząć samodzielne życie. Zaczynają je znacznie wcześniej niż dzieci wychowywane w rodzinach biologicznych, dla których wiek usamodzielnienia wynosi średnio 26–28 lat. 

– Obecny proces usamodzielnienia dzieci i młodzieży z domów dziecka jest bardzo nieefektywny. Wszystko wskazuje na to, że pierwszy rok po opuszczeniu domu dziecka to tzw. czarna dziura. Wpadają w nią młodzi ludzie wychodzący z pieczy zastępczej w wieku 18 lat, czasami starsi – mówi agencji Newseria Bartłomiej Jojczyk, prezes Fundacji Dobrych Inicjatyw. 

Osoby opuszczające pieczę zastępczą mogą otrzymać świadczenia na kontynuację nauki, pomoc na usamodzielnienie oraz pomoc na zagospodarowanie. W 2024 roku średnia wartość świadczeń, w przeliczeniu na liczbę osób opuszczających pieczę w danym roku, wyniosła 1305 zł miesięcznie.

– Pomoc finansowa zależy od tego, ile młody człowiek przebywał w domu dziecka i czy placówka odkładała dla niego 800+. Jeśli odkładała, to czasami to jest kilka–kilkanaście tysięcy złotych, które dostaje tuż po opuszczeniu domu dziecka – tłumaczy prezes FDI. – Młodzi nie mają pojęcia, jak zarządzać finansami. Otrzymane pieniądze często są roztrwaniane w bardzo krótkim czasie. Tak wysokie kwoty mogą też powodować, że pojawiają się w ich otoczeniu albo biologiczni rodzice, albo inne osoby, które chcą je przejąć.

Zgodnie z obowiązującą ustawą o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej warunkiem przyznania pomocy jest złożenie wniosku oraz posiadanie zatwierdzonego indywidualnego programu usamodzielnienia. Program ten określa m.in. zakres współdziałania osoby usamodzielnianej z opiekunem usamodzielnienia.

– Opisany w ustawie plan często pisany jest na kolanie tuż przed opuszczeniem pieczy zastępczej. Nie ma pomysłu na to, w jaki sposób młody człowiek ma się usamodzielnić – uważa Bartłomiej Jojczyk. – Młodzi nie mają przy sobie osoby dorosłej, mądrej i wspierającej zdolnej przeprowadzić ich przez ten proces. To, co mamy w ustawie, jest niewystarczające. Opiekuna usamodzielnienia często wyznacza młody człowiek. Może on nie mieć żadnych kompetencji ani doświadczenia, może nie wiedzieć, w jaki sposób pomóc młodej osobie wejść w dorosłość. 

W grudniu 2025 roku świadczenie na kontynuację nauki wynosiło 769 zł. Mogą je otrzymać byli wychowankowie, którzy kontynuują naukę w szkole, zakładzie kształcenia nauczycieli, na uczelni, na zatwierdzonych kursach lub u pracodawcy w celu przygotowania zawodowego. 

– Ministerstwo w nowelizacji ustawy proponuje podwojenie tej kwoty. Z doświadczenia wiemy, że często proces edukacji młodzi kontynuują w tzw. pseudoszkołach policealnych, które nie zwiększają kompetencji i nie pomagają im w rozwoju edukacji, tylko dają dokument po to, żeby mogli pobierać świadczenia – zaznacza prezes FDI.

Pomoc na usamodzielnienie, która może być wypłacona jednorazowo lub w ratach do 26. roku życia, wynosi od 2500 do 9991 zł w zależności od rodzaju opuszczonej pieczy i długości przebywania w niej. Najniższa wartość świadczenia na usamodzielnienie się wystarcza tylko do opłacenia trzech miesięcy najmu 20-metrowego lokalu bez uwzględnienia innych opłat związanych z jego użytkowaniem. 

– Bezpośrednie wsparcie finansowe państwa skierowane do wychowanków opuszczających pieczę zastępczą nie jest wystarczające. Nie jest w stanie pokryć wydatków potrzebnych na samodzielne utrzymanie się – podkreśla dr Aleksandra Kolasa, starsza ekonomistka w CASE – Centrum Analiz Społeczno-Ekonomicznych, autorka raportu.

Jak podkreślają eksperci, te problemy na pierwszym etapie usamodzielniania się powodują duże perturbacje w życiu młodych ludzi i marnują ich potencjał.

– Młodzi ludzie w przyszłości nie będą wykorzystywać w pełni swojego potencjału na rynku pracy w związku z pewnymi decyzjami, które podjęli na początku samodzielnego życia, dotyczącymi edukacji czy aktywności zawodowej – podkreśla dr Aleksandra Kolasa.

– Zdecydowana większość osób z pieczy zastępczej nie zasila rynku pracy. Są na bezrobociu, nie płacą podatków, przerywają studia, nie kończą procesu edukacyjnego. Kończą w kryzysie bezdomności, nie mając stałego miejsca zamieszkania. Trudno budować przyszłość, nie mając stabilnego i bezpiecznego miejsca – tłumaczy Bartłomiej Jojczyk.

Według badania Najwyższej Izby Kontroli z 2023 roku tylko około 37 proc. byłych wychowanków pieczy zastępczej pracowało rok po jej opuszczeniu. 13 proc. było zarejestrowanych jako osoby bezrobotne, a 8 proc. korzystało ze wsparcia ośrodków pomocy społecznej. Są to wyraźnie gorsze statystyki w porównaniu do wskaźników obserwowanych dla wszystkich młodych Polaków w wieku 20–24 lata. Według danych GUS z 2024 roku w tej grupie zatrudnionych było 53 proc. osób, a stopa bezrobocia wynosiła 9,8 proc.

– W sytuacji, kiedy mamy do czynienia ze spadkiem przyrostu naturalnego, tracimy tysiące młodych ludzi, zamiast walczyć o to, by kolejne pokolenia w sposób stabilny wchodziły na rynek pracy – alarmuje prezes Fundacji Dobrych Inicjatyw.

Autorzy raportu szacują, że uśredniona utracona wartość dodana wynosi 126 tys. zł w przypadku przynajmniej półrocznego bezrobocia, a 235 tys. zł dla co najmniej roku pozostawania bez pracy. Niezdobycie wykształcenia średniego lub zasadniczego zawodowego to utracona korzyść szacowana na około 700 tys. zł. Przerwanie studiów licencjackich, które w normalnych warunkach mogłyby zostać ukończone, oznacza średnią wartość utraconych obecnych i przyszłych korzyści dla gospodarki rzędu 1,8 mln zł na osobę.

– Brak efektywnego wsparcia procesu usamodzielnienia może się przełożyć na kilka rzeczy. W najbardziej skrajnej sytuacji młody dorosły może nie poradzić sobie w samodzielnym życiu i utrzymaniu się. Będzie potrzebował bezpośredniego wsparcia państwa w postaci na przykład zasiłków, świadczeń, noclegowni, posiłków czy zaawansowanej pomocy medycznej. To są mierzalne koszty dla budżetu państwa – uważa dr Aleksandra Kolasa.

Znalezienie się w kryzysie materialnym i psychicznym generuje koszty dla finansów publicznych, które wynikają z konieczności udzielania wsparcia w ramach różnych form pomocy społecznej. Średnio 3771 zł kosztuje NFZ opieka psychiatryczna lub leczenie uzależnień jednej osoby. Ponad 1,4 tys. zł to koszt 30 dni pobytu w noclegowni, a 1,7 tys. zł – miesięcznego zasiłku dla bezrobotnych. 6467 zł na miesiąc kosztuje natomiast utrzymanie jednego osadzonego w systemie penitencjarnym.

– Jest kilka propozycji środowiska organizacji pozarządowych, w tym naszej fundacji, żeby zmienić system usamodzielnienia. Po pierwsze, musimy przygotować osoby do funkcji opiekunów usamodzielnienia. Potrzebujemy całego systemu szkoleń dla osób, które będą umiały odpowiedzieć na ich kryzysy psychiczne czy zawodowe. Młodzi często mają bardzo wysoki poziom lęku, strachu i są w dużym zagrożeniu ze strony różnych niebezpieczeństw po opuszczeniu domów dziecka. Opiekun usamodzielnienia musi to wszystko dźwignąć i towarzyszyć im w tym procesie. Dzisiaj to jest fikcja – uważa Bartłomiej Jojczyk.

Proponowana przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej reforma zakłada m.in. wprowadzenie wynagrodzeń dla opiekunów usamodzielnienia wychowanków pieczy instytucjonalnej. Fundacja Dobrych Inicjatyw dodatkowo postuluje o dodatkowe etaty wspomagające proces usamodzielnienia w centrach usamodzielnienia i przy Rzeczniku Praw Dziecka.

– W naszej ocenie reforma nie dopina na ostatni guzik procesu usamodzielnienia. Uważamy, że jeśli wydajemy kolejne setki milionów złotych w ramach reformy na system pieczy zastępczej, to musimy ją dopiąć na ostatni guzik. MRPiPS częściowo wpisało w projekt nowelizacji nasze postulaty, ale nie wszystkie. Brakuje najważniejszego elementu, czyli profesjonalizacji funkcji opiekuna usamodzielnienia. Resort proponuje, żeby dostawał on 300 zł za bycie opiekunem jednej osoby przez miesiąc, a po 10 latach ma nastąpić ewaluacja procesu skuteczności. Uważamy, że ewaluacja powinna następować po pół roku lub roku. Jeśli płacimy komuś za pracę, to powinniśmy też wymagać od tej osoby doświadczenia i wykształcenia – podkreśla prezes FDI.

Fundacja Dobrych Inicjatyw proponuje również uniwersalne wsparcie finansowe w postaci stypendium dla młodych osób, które nie kontynuują nauki.

– Potrzebujemy im stworzyć bezpieczny pas startowy po opuszczeniu domu dziecka. Nie powinniśmy odcinać ich zupełnie od wsparcia finansowego, chyba że kontynuują naukę w uzależnieniu od tego, czy realizują plan usamodzielnienia. Jeśli go realizują, powinni mieć możliwość wsparcia finansowego, na przykład w formie dwu- lub trzyletniego stypendium, które powoduje, że mogą powoli wchodzić na rynek pracy. Jednocześnie mieliby zabezpieczenie kilkuset złotych, które pozwoliłoby im się utrzymać na powierzchni – zaznacza Bartłomiej Jojczyk. – Fundamentalnie ważne jest bezpieczne miejsce do życia. Mieszkania treningowe to świetny pomysł, ale dzisiaj w Polsce jest ich tylko 800, a co roku pieczę zastępczą opuszcza 6 tys. dzieci. Potrzebujemy mieszkań, w których oni będą mogli zamieszkać i płacić za wynajem, ale nie kwoty rynkowe, ponieważ ich na to nie stać, tylko znacznie niższe.

Zgodnie z szacunkami CASE reformy zaproponowane przez MRPiPS, gdyby w pełni weszły w życie w 2025 roku, hipotetycznie kosztowałyby 386,2 mln zł, natomiast pełne wdrożenie postulatów FDI – 330 mln zł. Największy koszt wiązałby się z uniwersalnym stypendium dla wychowanków opuszczających pieczę zastępczą.

Branża handlowa wciąż jest w procesie przygotowywania swojej infrastruktury na potrzeby zbiórki opakowań w ramach systemu kaucyjnego. Zdaniem ekspertów liczba punktów odpowiada dziś za około jedną czwartą zapotrzebowania krajowego. Konsumenci również narzekają na ten aspekt systemu, ale zwracają uwagę także na krótki termin ważności voucherów otrzymywanych ze zwrotomatów. Po pierwszych miesiącach funkcjonowania systemu kaucyjnego jego uczestnicy podkreślają potrzebę powołania organizacji parasolowej, która nadzorowałaby operatorów systemu.

– System kaucyjny, który odbiera opakowania po napojach – w tym momencie rozmawiamy o metalowych puszkach i plastikowych butelkach – jest jeszcze w okresie rozwoju. Mamy mniej więcej 6,5–8 tys. punktów, gdzie możemy opakowania kaucjonowane zwracać do automatów, a minimalną liczbę potrzebnych automatów szacujemy na 30–35 tys. sztuk – mówi agencji Newseria Jacek Wodzisławski, prezes Fundacji RECAL.

Zgodnie z szacunkowymi danymi Ministerstwa Klimatu i Środowiska od początku uruchomienia systemu kaucyjnego w październiku 2025 roku do końca marca br. w ramach systemu zebrano około 520 mln pustych opakowań. Od stycznia 2026 roku system działa w pełnym reżimie prawnym, ale wciąż jest rozbudowywany pod kątem infrastruktury.

– Do końca roku pojawi się pewnie około 12–14 tys. maszyn. W perspektywie najbliższych dwóch–trzech lat osiągniemy pełne nasycenie rynku maszynami do zwrotu – prognozuje Piotr Okurowski, prezes Kaucja.pl – Krajowego Systemu Kaucyjnego. – Jako operatorzy patrzymy na rozwój infrastruktury jako proces, który ma swoje etapy i postępuje zgodnie z założonym planem. Natomiast konsument może to widzieć jako niedogodność. Udaje się z opakowaniami do maszyny, których nie ma tak wiele, jak powinno być. One mogą być zapchane i kilka razy dziennie wymagają opróżnienia. To są bolączki wieku dziecięcego, o których wiemy i je rozumiemy. Natomiast konsument oczekuje i ma do tego pełne prawo, żeby system działał idealnie od pierwszego dnia.

Jak wynika z badania zrealizowanego przez Instytut Badań Opinii IQS, 62 proc. ankietowanych korzysta z systemu kaucyjnego, z czego 40 proc. robi to regularnie. Wśród największych wyzwań, na które wskazują zbierający opakowania i oddający je do punktu, jest składowanie ich w domu (46 proc.). 41 proc. zwraca jednak uwagę na nieczynne zwrotomaty. Dla 32 proc. ankietowanych zbierających i oddających opakowania do punktów utrudnieniem jest odległość od punktów zbiórki i zapchane zwrotomaty. Wśród niezbierających opakowań 34 proc. przyznało, że brak punktów zwrotu w okolicy jest dla nich głównym wyzwaniem.

– W momencie kiedy przynosimy opakowania do sklepu, a takiego automatu nie ma albo jest, tylko nie działa, pytajmy o zbiórkę manualną. Sklepy są przygotowane do tego, żeby opakowania kaucjonowane odbierać od nas, skanując je manualnie – wskazuje Jacek Wodzisławski.

Obowiązujące przepisy wprowadziły wymóg utworzenia co najmniej jednego stacjonarnego punktu odbierania opakowań i odpadów opakowaniowych objętych systemem kaucyjnym w każdej gminie. Ponadto przewidują możliwość tworzenia punktów zbierania pustych opakowań poza jednostkami handlowymi.

– Mamy obowiązek, żeby operatorzy kaucyjni dotarli do każdej gminy w Polsce, więc liczba punktów wzrasta z miesiąca na miesiąc, ale cały czas, powiedzmy to głośno, jest jeszcze niewystarczająca – ocenia prezes Fundacji RECAL.

Polskie przepisy o systemie kaucyjnym wskazują, że przy oddawaniu w punkcie opakowania ze znakiem kaucji przysługuje zwrot w formie pieniężnej, na przykład w gotówce lub na kartę. Polscy operatorzy organizujący zbiórkę opakowań oferują jednak bony, które można wymienić na gotówkę. Nie wszyscy konsumenci wiedzą jednak, że mają ograniczony czas na ich wykorzystanie.

– Aby system kaucyjny stał się przyjaźniejszy, podnoszone jest przede wszystkim to, żeby opłatę za kaucję móc w sposób bezpośredni kasować na przykład za pomocą karty kredytowej czy od razu przy kasie. Bony cieszą się złą oceną. Zwłaszcza że one mają swoją żywotność. I to nie tylko formalną, ale też fizyczną ze względu na jakość wydruku – podkreśla Gabriela Lenartowicz, posłanka na Sejm RP z Koalicji Obywatelskiej.

Jak wynika z obowiązujących przepisów, zwracane w punkcie zbiórki opakowanie powinno być puste, bez oznak uszkodzenia i zawierać czytelny kod kreskowy.

– Kolejną kwestią poruszaną przez konsumentów jest zmiana nawyku związana z wymogiem niezgniatania opakowań. My to tłumaczymy tak, że recyklomat powinien przeczytać kod z etykiety, rozpoznać kształt, wielkość i wagę, dopiero wtedy może przyjąć opakowanie – zaznacza Piotr Okurowski. – Nadrzędną wartością i celem, dla którego wdrożyliśmy system kaucyjny, jest zebranie wszystkich butelek i puszek wprowadzonych na rynek i przetworzenie ich na nowe opakowania. Aby zrobić to efektywnie i bez strat, urządzenia nie powinny w zbyt dużym stopniu ich niszczyć. Puszki nie powinny być cięte na małe fragmenty. Mogą wówczas nie trafić do recyklingu, zgubić się po drodze czy wymieszać z opakowaniami plastikowymi. Uczulamy jednostki handlu, producentów RVM-ów na budowę i instalację takich urządzeń, które puszkę aluminiową tylko zgniatają, ale nie tną jej i nie perforują.

8 kwietnia br. w siedzibie Krajowej Izby Gospodarczej w Warszawie odbyło się III Seminarium Kaucyjne, w trakcie którego przedstawiciele administracji, branży handlowej i operatorów systemu debatowali na temat pierwszych miesięcy funkcjonowania systemu i towarzyszących mu wyzwań operacyjnych i logistycznych.

– Mamy w tym momencie do czynienia z wielością operatorów. Obecnie jest ich siedmiu i niestety nie ma jednego punktu, który centralnie widziałby wszystkie operacje przeprowadzane na rynku. Każdy operator widzi tylko swoją część. Jeżeli dojdzie do sytuacji, kiedy zaczną oni kwestionować swoje rozliczenia, może się okazać, że nie ma źródła danych, które byłoby w stanie w sposób jednoznaczny i wiarygodny rozstrzygnąć, który z tych operatorów ma rację – podkreśla prezes Fundacji RECAL, która postuluje w tym celu utworzenie jednej organizacji parasolowej sprawującej nadzór nad rynkiem.

– Ze względu na to, że weszliśmy w system wielooperatorowy i mamy problem nadzoru nad przepływami, także pieniężnymi z nieodzyskanej kaucji, organizacja parasolowa zwiększyłaby przejrzystość całego procesu. Mogłaby czuwać, nawet w sposób cyfrowy, nad tym, aby nie było ryzyka, że któryś z operatorów kaucyjnych zbankrutuje na przykład z powodu mniejszej efektywności. Co wtedy z jego zobowiązaniami? – mówi Gabriela Lenartowicz.

Uczestnicy seminarium podkreślali także, że doświadczenia z funkcjonowania systemu kaucyjnego pozwolą lepiej zaprojektować rozwiązania z obszaru rozszerzonej odpowiedzialności producenta (ROP). Ureguluje to procedowana ustawa o opakowaniach i odpadach opakowaniowych (UC100).

– Wnioski z systemu kaucyjnego pozwalają nam tak zaprojektować ROP, czyli opłatę za recykling opakowań, żeby to działało, żebyśmy mieli mniej opakowań i żeby były robione z materiałów, które są najtańsze i najbardziej przyjazne, ale także z zachowaniem zasad bezpieczeństwa – wskazuje posłanka KO. – Obecnie ten projekt po kolejnej modyfikacji jest w międzyresortowych konsultacjach. Zaproponowano wersję, która niewiele się zmieniła, nie spełnia oczekiwań najważniejszych interesariuszy, zarówno mieszkańców, jak i podmiotów wprowadzających. Prowadzimy bardzo merytoryczną dyskusję, żeby uczynić ten projekt skutecznym i przyjaznym dla środowiska, ale przede wszystkim dla nas obywateli.

– Obecnie nie ma warunków do formalnego rozszerzenia Unii Europejskiej – ocenia europoseł Andrzej Halicki z Koalicji Obywatelskiej. Jak podkreśla, proces akcesyjny wymaga spełnienia rygorystycznych kryteriów i nie dopuszcza uproszczeń, jednak w dłuższej perspektywie Wspólnota będzie się powiększać. Eurosceptyczne partie, takie jak Konfederacja, są temu przeciwne. Oceniają, że konstrukcja ustrojowa UE przestaje się sprawdzać, a ewentualne rozszerzenie mogłoby być furtką do odbierania kolejnych kompetencji państwom członkowskim.

– Dzisiaj nie ma realnych szans na to, żeby myśleć o formalnym rozszerzeniu Unii Europejskiej – ocenia w rozmowie z agencją Newseria Andrzej Halicki, poseł do Parlamentu Europejskiego z Koalicji Obywatelskiej. – Negocjacje wiążą się z otwieraniem poszczególnych klastrów, rozdziałów i ich zamykaniem. Nie można przystąpić do Unii na skróty, nie można ominąć pewnych standardów i zasad, które powinny być pryncypialnie egzekwowane i stosowane jednakowo dla wszystkich. Nie oznacza to natomiast, że w przyszłości Wspólnota nie będzie większa. Myślę, że w kolejnych dekadach będzie zupełnie inna niż ta, którą znaliśmy wcześniej. Wtedy być może także instytucjonalne zmiany mogą mieć miejsce. Dziś jest oczywiście lista państw chętnych, ale nie ma takiej decyzji na stole.

Podczas marcowego przemówienia w Warszawie komisarz UE ds. budżetu Piotr Serafin podkreślił, że na różnych etapach procesu akcesyjnego do Unii Europejskiej jest dziewięć państw, nie licząc Islandii. Jak wyjaśnił, w krajach członkowskich do tej pory głośna była narracja mówiąca o tym, że decyzja o rozszerzeniu musi być poprzedzona uporządkowaniem sytuacji wewnątrz Unii, jednak w dzisiejszych realiach taka decyzja jest potrzebna wcześniej, by UE nie utraciła strefy wpływów na rzecz innych graczy. Zdaniem komisarza liderami w procesie akcesji są Bałkany Zachodnie. Jak podkreślił, członkostwo Ukrainy leży w interesie bezpieczeństwa Europy i niesie „ogromne zyski geopolityczne”, choć wiąże się też z licznymi wyzwaniami. Jednocześnie zapewnił, że proces rozszerzenia musi zyskać akceptację społeczną.

Za kraje kandydujące do członkostwa w UE uznane są: Albania, Czarnogóra, Bośnia i Hercegowina, Gruzja, Macedonia Północna, Mołdawia, Serbia, Turcja i Ukraina. Negocjacje akcesyjne z Turcją są zamrożone od 2018 roku, a w 2024 roku także gruzińskie władze podjęły decyzję o wstrzymaniu rozmów. 

– Przypomnijmy sobie, że bardzo blisko marzenia o Wspólnocie była Gruzja, dziś już opanowana przez rosyjskich oligarchów i prorosyjskie partie, gdzie niezależne media są zlikwidowane bądź ograniczone do minimum – mówi europoseł Koalicji Obywatelskiej. – Na Bałkanach sytuacja jest skomplikowana.

Jednym z ważniejszych wyzwań dla Bałkanów Zachodnich w staraniach o przystąpienie do Unii Europejskiej jest kwestia wciąż obecnych na tych terytoriach rosyjskich wpływów. W 2023 roku Unia Europejska przedstawiła plan wzrostu gospodarczego dla tych państw. Jego centralnym elementem jest Instrument Wsparcia Reform i Wzrostu Gospodarczego na Bałkanach Zachodnich, w ramach którego w latach 2024–2027 6 mld euro miało trafić do państw regionu. Jak w grudniu 2025 roku podkreślił António Costa, przewodniczący Rady Europejskiej, wysiłki państw regionu wyraźnie przyspieszyły, szczególnie Czarnogóry. Albania zdołała otworzyć wszystkie klastry negocjacyjne w bardzo krótkim czasie, a Bośnia i Hercegowina przyjęła agendę reform, która jest kluczowa dla przystąpienia do planu wzrostu. Kolejny szczyt UE – Bałkany Zachodnie zaplanowany jest na czerwiec br.

Zarówno Andrzej Halicki, jak i Piotr Serafin podkreślają, że dołączenie do Wspólnoty wciąż jest odbierane jako szansa na rozwój – wbrew głosom mówiącym o tym, że integracja krajów europejskich jest na drodze do rozpadu.

– Po brexicie miało być domino. Nic takiego się nie zdarzyło, a wręcz odwrotnie. Finlandia i Szwecja wstąpiły do NATO, Islandia ma w sierpniu referendum o powrocie do negocjacji, które w gruncie rzeczy są na ukończeniu. Nawet Kanada myśli o tym, czy nie rozszerzyć umowy gospodarczo-handlowej CETA. Takie same dyskusje toczą się w Norwegii, która jest poza Wspólnotą, nie mówiąc już o samych Brytyjczykach, którzy chcieliby wrócić, co nie jest takie proste. Unia Europejska jest atrakcyjnym miejscem do życia, dającym pewne gwarancje bezpieczeństwa – uważa Andrzej Halicki.

Dyskutowanym tematem w kontekście nie tylko procesu rozszerzania Wspólnoty, ale i jej stabilnego działania w obecnym kształcie jest sprawa utrzymywania zasady jednomyślności. W głosowaniach w sprawach dotyczących niektórych obszarów muszą się obecnie porozumieć wszystkie państwa członkowskie UE. W efekcie tego działa prawo weta, które bywało już nadużywane m.in. przez Węgry, które blokowały nakładanie sankcji na Rosję. Jak podkreśla Anna Bryłka, posłanka do Parlamentu Europejskiego z Konfederacji, każde rozszerzenie Unii Europejskiej może się wiązać ze zmianami instytucjonalnymi i może stanowić dla Komisji Europejskiej pretekst do likwidacji takich właśnie „bezpieczników”.

– Najważniejszym z nich jest właśnie prawo weta, czyli jednomyślność w zakresie podejmowania decyzji w polityce zagranicznej. Zdajemy sobie sprawę, że to jest bardzo dobry pretekst do tego, żeby Komisja Europejska powiedziała: musimy zmienić zasady podejmowania decyzji w Unii Europejskiej, trzeba zrezygnować z jednomyślności. Przykłady dotyczące Mercosuru i paktu migracyjnego powinny polskiemu społeczeństwu dać do myślenia. Będziemy wchodzić w kolejny obszar, w którym nie będzie działało prawo weta, w którym nie będziemy mieć wpływu na te polityki, które są naprawdę szkodliwe dla Polski – ocenia Anna Bryłka.

Liderzy Konfederacji podkreślają, że są przeciwnikami dalszego rozszerzania Unii Europejskiej.

– Ta konstrukcja ustrojowa przestaje się sprawdzać i działać w sytuacjach kryzysowych. Dochodzi do konfliktu kompetencji i zawłaszczania pozatraktatowych kompetencji krajów członkowskich. Z naszej perspektywy najistotniejsza jest Ukraina. To, co powinno nas najbardziej martwić, to fakt, że w dużej mierze funkcjonuje już jako członek Unii Europejskiej, ale bez wszystkich zobowiązań, które są nakładane na państwa członkowskie, przede wszystkim bez zobowiązania przyjmowania unijnej legislacji – wskazuje europosłanka.

Rozmowy akcesyjne z Ukrainą formalnie rozpoczęły się w czerwcu 2024 roku. Przed przystąpieniem do negocjacji Komisja Europejska i Ukraina musiały sfinalizować przegląd rozdziałów unijnego dorobku prawnego i ustalić poziom przygotowania wschodniego sąsiada Polski do członkostwa w UE. We wrześniu 2025 roku Ukraina pomyślnie zakończyła trwający od ponad roku proces zwany screeningiem.

– Ukraina jest w pozycji uprzywilejowanego państwa zrzeszonego z Unią Europejską. Ma swobodny dostęp do wspólnotowego rynku bez spełniania wszystkich norm i zasad, bez przyjmowania legislacji, które państwa członkowskie w Unii muszą przyjmować. Z polskiej perspektywy chodzi m.in. o import towarów rolno-spożywczych z Ukrainy. Kraj ma się dostosować do standardów produkcji unijnych do 2028 roku, ale rynek ma już otwarty, więc to jest zupełnie nieuczciwa konkurencja wobec producentów rolnych i całego sektora rolno-spożywczego w Polsce – ocenia Anna Bryłka.

Dekarbonizacja polskiego ciepłownictwa przebiega w dobrym tempie – oceniają przedstawiciele Polskiej Spółki Gazownictwa. Dowodem na to ma być m.in. coraz większy udział gazu ziemnego w zasilaniu elektrociepłowni w naszym kraju. Spółka podkreśla, że w obliczu rosnącego znaczenia zielonej energii z fotowoltaiki czy wiatru gaz może pełnić rolę paliwa stabilizującego i to w długiej perspektywie. Dalsza dekarbonizacja sektora będzie wymagała znaczących nakładów inwestycyjnych oraz wspierających ten proces mechanizmów finansowania.

Raport Polityki Insight „Przez gaz do OZE. Dekarbonizacja ciepłownictwa systemowego w Polsce” wskazuje, że gaz pozostanie podstawowym paliwem w procesie transformacji ciepłownictwa systemowego ze względu na jego względnie korzystne parametry ekonomiczne i środowiskowe. Zdaniem autorów raportu bez ciepłowni i elektrociepłowni gazowych dekarbonizacja sektora w perspektywie najbliższych 30 lat będzie praktycznie niemożliwa.

– Tempo transformacji w ciepłownictwie oceniam bardzo dobrze. Z punktu widzenia Polskiej Spółki Gazownictwa obserwujemy bardzo wyraźną dynamikę wzrostu wniosków o przyłączenie szeroko rozumianej energetyki zawodowej. Od 2020 roku przyłączyliśmy ponad 213 podmiotów. Tylko w 2025 roku, podpisaliśmy 50 umów przyłączeniowych. Łącznie obsługujemy dzisiaj 88 umów – mówi agencji Newseria Jerzy Sitko, członek zarządu Polskiej Spółki Gazownictwa.

Jak podkreśla, dzięki wykonanym w ostatnich pięciu latach przyłączeniom spółka dystrybuuje do elektrociepłowni około 600 mln m³ gazu rocznie. Realizacja już zawartych umów przyłączeniowych do 2030 roku ma zwiększyć wolumen wykorzystywanego gazu do 1 mld m³.

– Naszym zdaniem gaz nie jest już tylko paliwem stabilizującym, ale trwale stabilizującym. Dzisiaj nie widzimy szybkiego horyzontu, który miałby doprowadzić do tego, że gaz będzie paliwem wygaszanym. Nawet z uwagi na to, że cały rynek energetyczny spodziewa się ogromnego wzrostu zużycia szeroko rozumianej energii – podkreśla członek zarządu PSG.

Polskie Sieci Elektroenergetyczne w planie rozwoju w zakresie zaspokojenia obecnego i przyszłego zapotrzebowania na energię elektryczną na lata 2027–2036 szacują, że roczne zużycie netto wyniesie około 260 TWh w perspektywie 2040 roku.

– To oznacza prawie dwukrotny wzrost zapotrzebowania. Czymś trzeba będzie ten brakujący wolumen uzupełnić. Uważamy, że akurat gaz jest do tego idealnym źródłem – zaznacza Jerzy Sitko w wywiadzie podczas 43. Konferencji Energetycznej EuroPOWER & OZE POWER.

Jak wynika z danych opublikowanych przez Ministerstwo Energii, węgiel wciąż dominuje w polskim ciepłownictwie systemowym, jednak jego znaczenie systematycznie maleje: z 61,2 proc. w 2023 roku do 57,4 proc. w 2024 roku. Od 2002 roku zużycie tego surowca w sektorze zmniejszyło się o 24,3 pp. Jednocześnie wzrósł udział gazu ziemnego do 15,2 proc. oraz odnawialnych źródeł energii do 14,7 proc.

Projekt zaktualizowanego Krajowego Planu w dziedzinie Energii i Klimatu (z grudnia 2025 roku) zakłada, że ciepłownictwo będzie dekarbonizowane poprzez wzrost udziału OZE do 32–36 proc. w 2030 roku i 43–57 proc. w 2040 roku w zależności od przyjętego scenariusza transformacji (zrównoważonej – WEM lub przyspieszonej – WAM). W scenariuszu ambitnym do 2040 roku ma zakończyć pracę ostatnia elektrociepłownia na węgiel. Celem jest, by ciepło systemowe było produkowane w systemach o wysokim nasyceniu OZE, z wykorzystaniem energii elektrycznej, ciepła odpadowego i uzupełniającej roli paliw gazowych. W projekcie podkreślono, że w dużych systemach wciąż potrzebne mogą być inwestycje w moce kogeneracyjne oparte na gazie ziemnym, który w przyszłości ma zostać zastąpiony przez biometan i inne gazy zdekarbonizowane.

W KPEiK zapowiedziano, że opracowany zostanie plan finansowy dla transformacji ciepłownictwa, który ma zapewnić model finansowania, skoordynowany i oparty na współpracy różnych instytucji.

– Finansowanie będzie kluczowe ze względu na to, że Krajowy Plan w dziedzinie Energii i Klimatu wpisał w swoje założenia kilka bardzo istotnych elementów. Będą one miały wpływ na ceny transformacji – wyjaśnia ekspert.

Projekt zakłada redukcję emisji gazów cieplarnianych w całej gospodarce do 2030 roku o 43 proc. w scenariuszu WEM  i o 53 proc. w scenariuszu WAM. Do 2040 roku poziom ten ma spaść odpowiednio o 61 i 75 proc.

– Widzimy też konieczność sfinansowania między 55 a prawie 200 euro za tonę dwutlenku węgla, czyli emisji wynikającej z wejścia w życie systemu ETS2 – podkreśla członek zarządu Polskiej Spółki Gazownictwa.

Komisja Europejska wskazuje, że ETS2 ma pomóc obniżyć emisje o 42 proc. do 2030 roku względem poziomu z 2005 roku. Obejmie emisje generowane w wyniku spalania paliw kopalnych m.in. w budynkach, transporcie drogowym i innych sektorach, głównie w małym przemyśle nieobjętym działającym już systemem ETS1.

– W tym momencie podmioty energetyki zawodowej na pewno będą szukały finansowania, żeby ponieść nakłady inwestycyjne. Są one konieczne do tego, żeby przebudować system w dużej mierze oparty na węglu na system oparty np. na gazie, który byłby nośnikiem stabilizującym moce wytwórcze. Zwłaszcza kiedy chcemy ze sobą pogodzić czystą energię, na przykład z paneli fotowoltaicznych i wiatru, które nie pracują stabilnie w systemie – uważa Jerzy Sitko.

Zgodnie z KPEiK szczyt zużycia gazu ziemnego ma przypaść na 2030 rok. Wówczas w scenariuszu WEM ma ono wynieść 23,5 mld m³, a w scenariuszu WAM – 24,7 mld m³. Do 2040 roku jego zużycie ma ulec zmniejszeniu – do 19,3 mld m³ (WEM) i 13,6 mld m³ (WAM). Jednocześnie ma wzrosnąć znaczenie gazów zdekarbonizowanych i odnawialnych. 

W kolejnych latach prowadzony będzie szereg inwestycji związanych z dekarbonizacją. Jak podkreśla ekspert, kluczowa jest ich efektywność w dłuższym terminie.

– Jako PSG bardzo krytycznie podchodzimy do majątku, który chcemy budować, pod kątem jego efektywności gospodarczej. Mamy stosowne procedury i za każdym razem badamy efektywność inwestycji. Nie dopuszczamy do tego, żeby budować infrastrukturę, która nie spełniała rygorystycznych wymogów efektywności – podkreśla członek zarządu Polskiej Spółki Gazownictwa. – Działamy również z drugiej strony, wprowadzając tzw. cyfrową mapę chłonności. Na naszych stronach internetowych opublikowaliśmy narzędzie, które pokazuje, w jakim regionie kraju i gdzie należy rozpatrywać inwestycje np. pod kątem posadowienia biogazowni, aby biometan wpuścić do naszych sieci jak najbliżej, o jak najmniejszych nakładach inwestycyjnych ze strony klienta.

68 proc. opiekunów kotów w Polsce przyznaje, że ich pupil bywa wobec nich obojętny, a tyle samo choć raz się zastanawiało, czy w ogóle ich kocha. To jeden z najwyższych wyników spośród czterech badanych krajów – wynika z badania przeprowadzonego na zlecenie marki SHEBA. Eksperci podkreślają jednak, że problemem nie jest większy dystans samych zwierząt, lecz sposób, w jaki ludzie interpretują ich zachowanie.

– Nie ma dowodów na to, że polskie koty zachowują się inaczej niż koty w innych częściach świata. Koty jako gatunek mają uniwersalne mechanizmy komunikacji, potrzeby i sposoby okazywania emocji. Różnice mogą dotyczyć raczej tego, jak opiekunowie interpretują ich zachowanie i na ile potrafią odczytywać subtelne sygnały, które koty wysyłają – mówi agencji informacyjnej Newseria Małgorzata Głowacka, lekarka weterynarii, ekspertka ds. żywienia zwierząt w Mars Polska.

Z badania wynika, że 68 proc. polskich respondentów odbiera swojego kota jako obojętnego. W Wielkiej Brytanii ten odsetek wynosi 65 proc., we Francji 64 proc., a w Stanach Zjednoczonych 56 proc. Również w przypadku pytania o to, czy kot w ogóle kocha swojego opiekuna, Polacy częściej deklarują wątpliwości niż badani w innych krajach. Zdaniem ekspertów takie wyniki mogą wynikać z ograniczonej wiedzy o tym, jak koty komunikują przywiązanie.

– W przeciwieństwie do psów ich sygnały są znacznie subtelniejsze – to może być powolne mruganie, ocieranie się o nogi, spokojne przebywanie w tym samym pomieszczeniu czy inicjowanie krótkiego kontaktu. Jeśli opiekun nie zna tego języka, łatwo może uznać kota za zdystansowanego, choć w rzeczywistości zwierzę po prostu komunikuje się inaczej – ocenia Małgorzata Głowacka.

Badanie pokazuje też wyraźne różnice w sposobie budowania relacji z kotem. Opiekunowie w USA i Wielkiej Brytanii częściej niż Polacy deklarują bardziej ekspresyjne zachowania. Miauczenie do kota – czyli próba dosłownego mówienia jego językiem – to najpopularniejsza metoda w USA (52 proc.) i Wielkiej Brytanii (49 proc.), podczas gdy w Polsce robi to zaledwie co trzeci opiekun, a we Francji nieco więcej – 38 proc. Podobnie wygląda sytuacja z oglądaniem razem „kociej telewizji", czyli filmików z ptakami czy akwarium: w USA po taki sposób sięga 39 proc. opiekunów, w Wielkiej Brytanii 30 proc., a w Polsce i Francji tylko 12 proc..

Polacy wypadają powściągliwie również w innych kategoriach. Wstawanie przed świtem, żeby zdążyć z kocim śniadaniem na czas, praktykuje 28 proc. opiekunów w Wielkiej Brytanii i 26 proc. w USA, podczas gdy we Francji i Polsce robi to zaledwie 16 proc. Jeszcze wyraźniej widać tę różnicę w przypadku wideorozmów z kotem podczas wyjazdu – decyduje się na nie 18 proc. Brytyjczyków i 16 proc. Amerykanów, a wśród Polaków tylko 8 proc., niemal tak samo rzadko jak wśród Francuzów (7 proc.).

Eksperci zaznaczają jednak, że więzi z kotem nie buduje się spektakularnymi gestami, ale codzienną przewidywalnością, spokojem i poszanowaniem jego potrzeb.

– Zamiast szukać spektakularnych gestów, warto się skupić na codzienności: regularnych porach karmienia, zabawie angażującej instynkty łowieckie i dawaniu kotu przestrzeni do samodzielnego inicjowania kontaktu. Kot, który czuje się bezpiecznie i ma poczucie kontroli nad swoim otoczeniem, zwykle chętniej wchodzi w relację z człowiekiem. Największy efekt przynoszą więc nie jednorazowe działania, ale konsekwentnie budowane poczucie bezpieczeństwa – podkreśla lekarka weterynarii.

Jak wskazuje, kluczowe znaczenie ma zmiana perspektywy. Zamiast oczekiwać od kota zachowań typowych dla psa, warto się skupić na tym, czego potrzebuje, by czuć się bezpiecznie.

– Fundamentem kociego zaufania jest przewidywalność, odpowiednio przygotowana przestrzeń i uważność na sygnały wysyłane przez zwierzę. Im mniej narzucamy kontakt, a bardziej odpowiadamy na potrzeby kota, tym łatwiej zbudować dobrą relację – mówi Małgorzata Głowacka.

Współczesna wiedza o zachowaniu zwierząt pokazuje, że koty mają bogate życie emocjonalne, ale wyrażają je inaczej niż psy. To, co człowiek odczytuje jako chłód lub obojętność, bywa w rzeczywistości oznaką zaufania i komfortu.

– Przez lata koty były postrzegane jako zwierzęta całkowicie niezależne i mniej potrzebujące uwagi niż psy – dodaje ekspertka. – Im większa wiedza opiekunów o kociej komunikacji i potrzebach, tym mniejsze ryzyko, że naturalne zachowania kota zostaną błędnie odczytane jako obojętność.

Zamiast pytać „dlaczego mój kot mnie nie kocha?”, warto zadać inne pytanie: „czego mój kot potrzebuje, żeby czuć się bezpiecznie?”. Na takim właśnie założeniu opiera się program „Od ignorowania do uwielbienia” marki SHEBA. Inicjatywa powstała we współpracy z naukowcami z Instytutu Nauki o Zwierzętach Waltham – ośrodka badawczego Mars Petcare zajmującego się zdrowiem i zachowaniem zwierząt. Program bazuje na modelu SHINE, obejmującym pięć kluczowych obszarów kociego dobrostanu: socjalizację, zdrowie, indywidualność, żywienie oraz środowisko.

Wnioski z badania sugerują więc, że polskie koty nie są bardziej oziębłe niż koty w innych krajach. Różnica może tkwić nie w ich zachowaniu, lecz w tym, jak opiekunowie interpretują subtelne sygnały wysyłane przez swoje zwierzęta. 

System wsparcia dla instalacji wytwarzających biometan, mechanizm popytowy zachęcający operatorów sieci do zatłaczania zielonego gazu, zatwierdzenie Krajowego Planu w dziedzinie Energii i Klimatu – to zdaniem przedstawicieli branży czynniki, które mogłyby stymulować rozwój polskiego rynku biogazu i biometanu. Rządowa strategia wskazuje na duży potencjał tych surowców, które wspólnie z innymi źródłami energii odnawialnej mogą wzmocnić krajowe bezpieczeństwo energetyczne.

– Potencjał biogazu i biometanu jest duży. On jest oczywiście ograniczany przez ilość odpadów, z których można je produkować. Według różnych badań mówimy jednak o potencjale 4–8 mld m³. Jeżeli więc odniesiemy to do zużycia gazu w Polsce, mówimy o 20–40 proc. jego ogólnej podaży w całej gospodarce – mówi agencji Newseria Adam Pawluć, członek zarządu Polskiej Grupy Biogazowej, jednego z największych producentów biogazu w Polsce.

Biogaz to mieszanina gazów powstająca w wyniku fermentacji beztlenowej biomasy (np. odpadów rolniczych, komunalnych, osadów ściekowych). Jest wykorzystywany bezpośrednio w kogeneracji do produkcji ciepła i energii elektrycznej. Z kolei biometan to oczyszczony biogaz, którego produkcja wymaga dodatkowej instalacji. Jak wynika z proponowanej przez rząd aktualizacji projektu Krajowego Planu w dziedzinie Energii i Klimatu do 2030 roku z perspektywą do 2040 roku (KPEiK), potencjał techniczny produkcji biometanu z substratów o charakterze odpadowym wynosi 8 mld m³. Potencjał wdrożeniowy natomiast oceniany jest na 4,7 mld m³.

– Każda energia powinna spełniać trzy parametry: być zrównoważona, dostępna i zapewniać bezpieczeństwo państwa. Nie ma pojedynczego źródła wytwórczego, które gwarantuje wszystkie trzy, dlatego trzeba dążyć do odpowiedniego miksu – uważa Adam Pawluć. – Biogaz i biometan mają sens jako część większej całości: farmy fotowoltaiczne, offshore, energia jądrowa w przyszłości.

Jak wskazuje KPEiK, istotna część instalacji odnawialnych źródeł energii ulokowana jest na obszarach wiejskich, gdzie szczególne znaczenie mogą zyskiwać biogazownie produkujące energię elektryczną i ciepło na potrzeby lokalnych społeczności, w tym biogazownie szczytowe, a w kolejnych latach także biometanownie wprowadzające wzbogacony biometan do sieci gazowej. Instalacje te pozwalają na wykorzystanie pozostałości z odpadów rolniczych i rolno-spożywczych na cele energetyczne.

Jak wynika z raportu Polskiej Organizacji Biometanu „Stan i perspektywy rozwoju instalacji biometanowych w Polsce”, na koniec III kwartału 2025 roku zidentyfikowano 122 projekty inwestycyjne w biometanownie, na różnym etapie zaawansowania. Dominują wśród nich instalacje o średniej wielkości (1–5 MW), co według autorów raportu świadczy o preferencji inwestorów do projektów o umiarkowanej skali. Jedna instalacja – w Strzelinie na Dolnym Śląsku – jest już użytkowana.

Z danych przedstawianych przez KOWR wynika, że na koniec I kwartału br. w rejestrze wytwórców biogazu rolniczego wpisanych było 208 instalacji. Ich roczna wydajność to ponad 835 mln m³ biogazu rolniczego, a łączna moc zainstalowana elektryczna to 188 MW.

– Z naszej perspektywy rynek rozwija się optymalnie, mając dwie nogi. Pierwszą z nich są biogazownie zintegrowane z gospodarstwami rolnymi. Drugą są biogazownie sprofesjonalizowane, czyli większe, operowane przez profesjonalne firmy energetyczne – tłumaczy Adam Pawluć w rozmowie przeprowadzonej podczas 43. Konferencji Energetycznej EuroPOWER & OZE POWER.

Zgodnie ze zaktualizowanym projektem KPEiK moc pozyskiwana z biogazu (bez uwzględnienia biometanu) w 2030 roku według scenariusza zrównoważonej transformacji (WEM) ma wynieść 0,5 GW, co przełoży się na produkcję 2,9 TWh energii elektrycznej. W scenariuszu przyspieszonej transformacji (WAM) będzie to odpowiednio 0,5 GW i 3,1 TWh. Krajowa produkcja biometanu w 2030 roku prognozowana jest na około 0,5 mld m³ w scenariuszu WEM, natomiast wyniki scenariusza WAM wskazują na około 1 mld m³. Dalsze prognozy – do 2040 roku – mówią o wynikach odpowiednio 0,56 mld i 3,3 mld m³, w zależności od scenariusza.

– To, co dałoby silny impuls do rozwoju rynku, to system wsparcia dla większych instalacji. Druga rzecz, która zadziałała we Francji, to tzw. blending obligation, czyli mechanizm popytowy, który zachęca operatorów sieci przesyłowej czy dystrybucyjnej do zatłaczania gazu zielonego do sieci – wyjaśnia członek zarządu Polskiej Grupy Biogazowej. – Trzecim aspektem jest zatwierdzenie Krajowego Planu w dziedzinie Energii i Klimatu na poziomie ogólnopolskim. Są w nim cele w zakresie produkcji biogazu i biometanu, które dałyby komfort inwestycyjny, szczególnie inwestorom zagranicznym.

Ministerstwo Klimatu i Środowiska przygotowało projekt nowelizacji ustawy o odnawialnych źródłach energii, który uwzględnia m.in. przepisy mające odblokować krajowy potencjał produkcji biometanu.

– Ustawa biometanowa reguluje kwestie związane z systemem wsparcia, natomiast jest jeszcze kilka innych rzeczy, które należałoby rozwiązać. To jest przede wszystkim ciepło spalania. W tym momencie przy wtłaczaniu biometanu do sieci jesteśmy zmuszeni mieszać go z gazami konwencjonalnymi, co trochę nie ma sensu, jeżeli produkujemy coś zielonego, żeby potem zmieszać to z klasycznym gazem kopalnym. To są dwie najistotniejsze rzeczy – podkreśla Adam Pawluć.

Nowelizacja ustawy o OZE przewiduje m.in. wprowadzenie wsparcia dla biometanu w instalacjach o mocy elektrycznej zainstalowanej większej niż 1 MW, umożliwienie lokalizowania wszystkich biogazowni rolniczych o mocy zainstalowanej elektrycznej większej niż 1 MW na podstawie uchwały rady gminy czy też liberalizację systemu aukcyjnego dla źródeł paliwowych.

– To, co jest jeszcze istotne, a dotyczy każdego dewelopera OZE, to kwestia miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego. Bez wcześniejszego przygotowania i edukacji na poziomie gmin one mogą wykluczać dużą liczbę miejsc z rozwoju odnawialnych źródeł energii – zaznacza ekspert. 

Zmiany w ustawie o OZE dotyczą jednak nie tylko biogazu i biometanu, ale również energetyki wiatrowej. To stawia pod znakiem zapytania możliwości ich przyjęcia. Wcześniejszy rządowy projekt zmian przeszedł przez Sejm i Senat, ale został zawetowany przez prezydenta Karola Nawrockiego, który podkreślił poparcie dla rozwiązań dla biogazu i biometanu, ale jednocześnie brak zgody na liberalizację zasad stawiania farm wiatrowych.

– Przepisy dotyczące biometanu są połączone w jednym dokumencie z przepisami określającymi rozwój naziemnej energetyki wiatrowej. Z tego mogą wynikać opóźnienia w procedowaniu prawa – mówi członek zarządu Polskiej Grupy Biogazowej. 

Jak informuje Ministerstwo Energii, szereg ułatwień administracyjnych i technicznych dla biogazowni przewiduje nowelizacja Prawa energetycznego, którą 2 kwietnia br. podpisał prezydent. Nowe przepisy mają gwarantować większą pewność przyłączenia biogazowni do sieci i krótszy czas oczekiwania na decyzje, uprościć procedury i ograniczyć obowiązki formalne. Wzmocniona zostanie też pozycja takich instalacji w systemie – w sytuacjach kryzysowych ich działanie będzie ograniczane w ostatniej kolejności. Operatorzy sieci będą zobowiązani uwzględniać rozwój biogazowni w planach inwestycyjnych, co zwiększa realność realizacji projektów.

Polska nie jest członkiem grupy G20, ale uczestniczy jako gość w pracach forum, które w amerykańskim roku przewodnictwa ma się odbyć w połowie grudnia w Miami. G20 skupia największe gospodarki rozwinięte i wschodzące, odpowiadające za ok. 85 proc. światowego PKB i zamieszkiwane przez dwie trzecie ludności świata. Dla polskiego biznesu może to być nie tylko prestiżowy awans, ale przede wszystkim okazja do wyjścia poza model eksportu oparty niemal wyłącznie na Europie.

– Nasz eksport jest obecnie ukierunkowany przede wszystkim na rynki Unii Europejskiej. Trafia tam prawie 80 proc. całej jego wartości. Obecność w szerszych, ogólnoświatowych organizacjach, takich jak G20, to przede wszystkim szansa na dotarcie szerzej, na rynki globalnego Południa i rynki pozaeuropejskie, gdzie Polska jeszcze słabo funkcjonuje – mówi agencji informacyjnej Newseria Michał Czarnik, ekspert Instytutu Sobieskiego, wiceprezes Stowarzyszenia TAKdlaCPK. – Musimy wykorzystać tę szansę nie tylko po to, żeby pojawić się na spotkaniach, ale również po to, żeby wejść w bilateralne relacje z największymi krajami G20 poza Europą, co mogłoby pomóc polskim przedsiębiorcom rozwijać eksport także do tych państw.

– G20 to elitarny klub, bardzo dobrze, że tam jesteśmy, natomiast trzeba to traktować jako szansę, a nie finał drogi. Bardzo ważna jest agenda i konkretne pomysły, z którymi możemy tam pojechać. Dla polskich firm to otwarcie na rynki, na których polski biznes jest ciągle za mało obecny – podkreśla Krzysztof Mazur, prezes Rady Polskich Przedsiębiorców Globalnych.

Dziś taka dywersyfikacja staje się coraz pilniejsza. Według GUS w styczniu 2026 roku 75,6 proc. polskiego eksportu trafiło do krajów Unii Europejskiej, podczas gdy udział USA po stronie eksportu wynosił 2,8 proc. To pokazuje, jak silnie polskie firmy pozostają uzależnione od koniunktury na wspólnym rynku i jak duża pozostaje przestrzeń do wzrostu na rynkach pozaeuropejskich.

Raport Instytutu Sobieskiego „Polska w G20 to dopiero początek. Nowy impuls rozwojowy” wskazuje, że G20 pozostaje dziś jedynym forum globalnego zarządzania, przy którym zasiadają jednocześnie USA, Chiny, Indie, Unia Europejska i najważniejsi przedstawiciele krajów półkuli południowej. Autorzy podkreślają też, że polska obecność w tym formacie ma sens tylko wtedy, gdy stanie się początkiem nowej strategii gospodarczej i dyplomatycznej, a nie jedynie symbolicznym gestem.

– Jesteśmy bardzo europocentryczni, dlatego wszystkie możliwości wejścia na rynki takie jak Argentyna, Japonia czy RPA są dla polskiego biznesu wielką szansą – mówi Krzysztof Mazur.

– Wydaje się, że największe szanse są tam, gdzie kraje najbardziej się rozwijają, czyli w Ameryce Południowej i Azji Południowej – ocenia Michał Czarnik, współautor raportu. – Te obszary są nadal stosunkowo słabo eksplorowane przez polskich przedsiębiorców, a jednocześnie przez swój dynamiczny rozwój są szansą dla naszego eksportu. Polska ma też atut, którego wiele dużych państw Europy Zachodniej nie ma – nie niesiemy dziedzictwa kolonialnego ani historycznych obciążeń, które dla części społeczeństw globalnego Południa wciąż mają znaczenie.

Prezes Rady Polskich Przedsiębiorców Globalnych zwraca uwagę, że w ostatnich latach polskie firmy coraz śmielej patrzą na USA, kraje Zatoki Perskiej, Afrykę i Azję Południowo-Wschodnią. Kierunki takie jak Filipiny, Indonezja, Korea czy Wietnam są coraz częściej analizowane przez polski biznes, ale ich skuteczne zagospodarowanie wymaga wsparcia państwa: od dyplomacji gospodarczej po obecność instytucjonalną i logistyczną. Podobny wniosek płynie z raportu Instytutu Sobieskiego, który podkreśla potrzebę odbudowy aktywności Polski na globalnym Południu i wiązania misji gospodarczych z kalendarzem G20.

Autorzy raportu podkreślają, że w wielu krajach Afryki, Ameryki Łacińskiej czy Azji status państwa G20 oraz patronat polityczny otwierają drzwi, które pozostają zamknięte dla krajów postrzeganych wyłącznie jako średnie państwa UE. Polska powinna wykorzystać ten kapitał polityczny jako narzędzie ekspansji gospodarczej. Raport wskazuje, że ekspansja na rynki pozaeuropejskie nie może się opierać wyłącznie na działaniach promocyjnych. Wymaga instrumentów finansowych, wsparcia dyplomatycznego oraz obecności instytucjonalnej.

– Musimy wokół G20 zbudować cały aparat naszych instytucji i pomysłów na to, żeby tam funkcjonować. Nie może być tak, że polskie placówki nie są w stanie realnie wesprzeć przedsiębiorcy w wejściu na dany rynek. Powinniśmy być obecni w tych krajach w pełny sposób, również jako element dyplomacji gospodarczej, a nie tylko szczątkowo i bez funkcji gospodarczych – podkreśla Michał Czarnik.

Jednym z najbardziej konkretnych przykładów kierunku, który może zyskać na nowej aktywności Polski, jest Japonia. Jak wskazuje Ministerstwo Rozwoju i Technologii, polska obecność na Expo 2025 w Osace miała służyć promocji gospodarki, inwestycji, innowacyjnych rozwiązań i polskich firm na rynku japońskim oraz szerzej w Azji. W ciągu pół roku Pawilon Polski odwiedziło ponad 1,3 mln gości, a w ramach programu gospodarczego odbyły się m.in. Polsko-Japońskie Forum Eksportowe z udziałem ponad 300 uczestników i Polsko-Japońskie Forum Inwestycyjne z udziałem 460 uczestników.

– Polska obecność w G20 to także szansa na przyciągnięcie kapitału z różnych kierunków, a Japonia jest tutaj ważnym partnerem, ciągle niewystarczająco obecnym w naszych relacjach biznesowych – przekonuje Krzysztof Mazur. – Jeżeli Tokio szuka swojej bramy do Europy, to powinniśmy umieć przekonywać, że nie musi to być wyłącznie Hamburg czy Rotterdam, ale może być też Trójmiasto. Za tym mogłyby pójść zyski z logistyki, ceł i budowy wspólnych łańcuchów wartości razem z japońskimi firmami.

Zdaniem ekspertów Instytutu Sobieskiego Polska posiada potencjał eksportowy w sektorach, które są szczególnie poszukiwane w krajach rozwijających się. Wśród nich są infrastruktura transportowa i budowlana, energetyka i modernizacja sieci, technologie cyfrowe i cyberbezpieczeństwo, przemysł rolno-spożywczy, a także usługi inżynieryjne oraz komponenty przemysłowe.

Rekomendacje autorów raportu obejmują m.in. utworzenie do 2026 roku programu „Poland Global South Initiative”, koordynowanego przez MSZ i Ministerstwo Rozwoju i Technologii, którego celem będzie systematyczna obecność Polski w Afryce, Ameryce Łacińskiej i Azji Południowej. Zdaniem ekspertów program powinien obejmować: odbudowę sieci dyplomatycznej i ekonomicznej w regionach priorytetowych, misje gospodarcze powiązane z kalendarzem szczytów G20, instrumenty finansowania eksportu i inwestycji, identyfikację projektów infrastrukturalnych, w których Polska może uczestniczyć.

Stawką w tej grze jest więc nie tylko większy eksport, ale także zmiana pozycji Polski w globalnym podziale pracy. Eksperci podkreślają, że jeśli udział w G20 ma przynieść trwały efekt, musi się przełożyć na długofalową strategię: mocniejszą obecność dyplomatyczną, aktywne wsparcie dla firm, lepsze instrumenty finansowania ekspansji i konsekwentne budowanie relacji z krajami, które będą napędzać wzrost poza Europą.

Jednym z przykładów potrzebnych inicjatyw, rekomendowanych przez ekspertów Instytutu Sobieskiego, jest zwiększenie polskich inwestycji w afrykańskie rynki surowcowe, zwłaszcza w metale krytyczne i strategiczne, które są niezbędne dla funkcjonowania nowoczesnej gospodarki.

Zdaniem przedsiębiorców wejście do gry o rynki pozaeuropejskie nie powinno jednak oznaczać porzucenia tego, co już dziś stanowi o sile polskiego eksportu. Z analiz Polskiego Instytutu Ekonomicznego wynika, że na początku 2025 roku Polska była siódmym największym eksporterem produktów w UE i szóstym pod względem wielkości dostawcą towarów na rynku unijnym. Wśród najmocniejszych kategorii eksportowych pozostawały m.in. akumulatory litowo-jonowe, pojazdy do transportu towarów, papierosy oraz maszyny cyfrowe do przetwarzania danych.

Na terenie Unii Europejskiej powstają kolejne gigafabryki AI, czyli duże centra obliczeniowe zaprojektowane do rozwijania modeli sztucznej inteligencji. Zgodnie z zapowiedziami Ministerstwa Cyfryzacji w Polsce będą funkcjonować dwie: w Poznaniu i Krakowie. Zdaniem ekspertów będą one kluczowe dla budowy europejskiej suwerenności cyfrowej. Problem jednak w tym, że rozwój tych inwestycji jest zbyt wolny. Barierą w dążeniu do suwerenności jest także ograniczenie w dostępie do elementów infrastruktury, takich jak chipy, pamięć czy serwery, które wciąż są zależne od łańcuchów dostaw spoza UE.

– W odniesieniu do gigafabryk AI kluczem jest pytanie, dlaczego ich jeszcze nie mamy. To jest coś, o czym jako Europa czy Polska powinniśmy pomyśleć dużo wcześniej. Bardzo się cieszę, że ten wątek wrócił i odchodzimy od fascynacji modelami oraz software’em, a skupiamy się na czymś fundamentalnym jak infrastruktura – mówi agencji Newseria Grzegorz Soczewka, VP Sales C&EE w OVHcloud.

Gigafabryki AI to wielkoskalowe obiekty przeznaczone do opracowywania i szkolenia modeli sztucznej inteligencji nowej generacji, liczące biliony parametrów. Muszą one mieć ogromną moc obliczeniową oraz stabilne i wydajne źródło energii. Wymagają więc specjalnych procesorów, niezawodnych łańcuchów dostaw, zaawansowanych sieci, efektywności energetycznej i automatyzacji opartej na sztucznej inteligencji.

– Jeżeli nie zainwestujemy w gigafabryki AI, nie będziemy w stanie budować własnej suwerenności cyfrowej. Będziemy to robić na wynajętych fundamentach cyfryzacji – uważa Grzegorz Soczewka. – Jesteśmy na dość wczesnym etapie budowania gigafabryk AI. Oczywiście z naszej perspektywy powinno to znacznie przyspieszyć. Cieszę się jednak, że o tym rozmawiamy, że pojawiły się pierwsze konsorcja, są wytypowane lokalizacje i prace idą do przodu, a Unia Europejska bardzo to wspiera.

Komisja Europejska w 2024 roku utworzyła inicjatywę Fabryk AI (docelowo rozwijanych do skali gigafabryk), która jest elementem strategii na rzecz przekształcenia Europy w światowego lidera w dziedzinie sztucznej inteligencji. Jedna z nich zostanie utworzona przez Poznańskie Centrum Superkomputerowo-Sieciowe (PCSS), które uzyskało 200 mln zł dofinansowania z UE. Ministerstwo Cyfryzacji szacuje, że fabryka PIAST AI osiągnie docelowo skalę do 30 tys. procesorów graficznych (GPU), co przekłada się na inwestycję rzędu około 5 mld zł. Poznańskie centrum ma się koncentrować m.in. na rozwoju algorytmów AI w diagnostyce medycznej i bioinformatyce, eksploracji kosmosu i automatyzacji oraz zrównoważonym rozwoju (np. przeciwdziałaniu ekstremalnym zjawiskom pogodowym).

W październiku 2025 roku Ministerstwo Cyfryzacji poinformowało o tym, że w Polsce powstanie druga fabryka AI. Za jej budowę odpowiada konsorcjum kierowane przez Akademickie Centrum Komputerowe Cyfronet AGH w Krakowie. Mowa o Gaia AI Factory. Projekt o łącznej wartości około 300 mln zł jest współfinansowany w równych częściach przez Polskę i Unię Europejską w ramach programu Wspólnego Przedsięwzięcia w zakresie Europejskich Obliczeń Wielkiej Skali (EuroHPC JU). Fabryka skoncentruje się na trzech strategicznych obszarach: ochronie zdrowia, sektorze kosmicznym oraz rozwoju dużych modeli językowych.

– Ryzykiem nie jest brak innowacji. Jest nim monopol na zasoby, które mogą ją nam ograniczyć. Rozmowa o gigafabrykach AI skupia się nie tylko na technologii. To jest rozmowa o tym, czy my jako Europa będziemy w stanie budować nową cyfrową ekonomię, zamiast stać w kolejce po resztki mocy obliczeniowej od światowych monopolistów – podkreśla ekspert OVHcloud w rozmowie podczas 18. edycji Forum Gospodarczego TIME.

Jak dodaje, zapotrzebowanie na moc obliczeniową rośnie dynamicznie z miesiąca na miesiąc.

– Wyzwaniem nie jest jednak generowanie zapotrzebowania na tę moc, tylko to, że za chwilę nie będziemy mieli jak jej udostępnić użytkownikom czy firmom. Mamy ograniczenia infrastrukturalne, oligopol na infrastrukturę – wskazuje Grzegorz Soczewka.

Jak wynika z danych instytutu badawczego Epoch AI, Stany Zjednoczone dominują na świecie w dziedzinie superkomputerów AI, dysponując około 75 proc. całkowitej mocy obliczeniowej. Chiny zajmują drugie miejsce z udziałem na poziomie 15 proc. Unia Europejska odpowiada natomiast za nieco ponad 5 proc. globalnej mocy obliczeniowej.

– 65 proc. światowych GPU, czyli procesorów, które są potrzebne do AI, jest zarządzanych przez firmę Nvidia. Jest więc ona monopolistą. Jak mamy w takiej sytuacji budować naszą tarczę? Jedną decyzją polityczną lub zaburzeniem łańcucha dostaw jesteśmy w stanie wyeliminować innowacyjność firm, krajów, a nawet całej Europy – uważa Grzegorz Soczewka.

Podobnie wygląda sytuacja, jeśli chodzi o dostępność infrastruktury koniecznej do budowy chmury. Jednocześnie zapotrzebowanie na usługi chmurowe rośnie. Jak wynika z danych GUS, w 2025 roku z płatnych usług chmury obliczeniowej korzystało 55,3 proc. przedsiębiorstw. Największą popularnością cieszyły się w firmach zatrudniających więcej niż 250 osób (86,1 proc.). W 2024 roku 57 proc. jednostek administracji publicznej zdecydowało się na ich zakup. 

– Widzimy ogromny wzrost zapotrzebowania na chmurę zarówno publiczną, prywatną, jak i specjalistyczną, którą mamy w ofercie, taką jak SecNumCloud. Jest ona przeznaczona dla konkretnych obszarów biznesu czy gospodarki, które są bardzo wrażliwe. Z naszej perspektywy chmura bardzo rośnie, znacznie szybciej niż inne elementy, produkty czy usługi z naszego portfolio – tłumaczy Grzegorz Soczewka. – Jeżeli chodzi o dostępność infrastruktury, która tę chmurę tworzy, niestety łańcuch dostaw jest bardzo mocno zaburzony. Brak wpływu na ceny chipsetów, bo to jest niestety poza Europą, powoduje, że chmura często jest odpowiedzią dokładnie na to, czego na rynku nie ma, czyli brak serwerów, chipów, chipsetów, pamięci. Dzięki niej możemy kupić miejsce do przechowywania danych czy moc obliczeniową.

Jak podkreśla, sytuacja rynkowa, czyli ograniczona liczba producentów infrastruktury, przekłada się na rosnące ceny.

– Mamy oligopol na rynku, a w pewnych obszarach nawet monopol, więc firmy same decydują, co chcą produkować i w jakiej ilości. W obecnej sytuacji producenci pamięci i chipów zdecydowali się przerzucić na produkcję rzeczy bardziej dla nich marżowych, co spowodowało, że rzeczy, które są najpotrzebniejsze, stały się mniej dostępne – wskazuje przedstawiciel OVHcloud. – My zarządzamy bardzo dużą częścią naszego łańcucha dostaw. Jest to pionowy łańcuch dostaw, aczkolwiek nawet i na nas, na organizację, która jest przygotowana i zabezpieczona, niestety ma to wpływ. Również na finalne ceny, które oferujemy na rynku.

Wybuch wojny na Bliskim Wschodzie jest tutaj dodatkowym czynnikiem ryzyka. Jak podkreśla ekspert, eskalacja konfliktu może jeszcze zmniejszyć dostępność komponentów i spowodować wzrost cen. Z drugiej jednak strony może skłonić Europę do przyspieszenia transformacji cyfrowej

– Jeżeli Europa zacznie szybko reagować i dbać o technologię i łańcuch dostaw, jesteśmy w stanie zbudować pewną suwerenność w obszarze technologicznym. Mamy do tego potencjał. Są firmy, które już są bardzo zaawansowane w tych technologiach. Wymaga to tylko odrobiny pracy – uważa Grzegorz Soczewka.

Nierówne oskładkowanie różnych grup obywateli, brak mechanizmów wsparcia profilaktyki zdrowotnej, zmiany demograficzne i rosnące koszty opieki długoterminowej – to główne bariery dla obecnego budżetu NFZ zdiagnozowane przez ekspertów Think Tanku SGH dla ochrony zdrowia. Ich zdaniem potrzebne są gruntowne reformy oparte m.in. na większym solidaryzmie w finansowaniu świadczeń oraz nacisku na prewencję.

Jak wynika z raportu Think Tanku SGH dla ochrony zdrowia „Nowa architektura finansowania ochrony zdrowia w Polsce. Systemowa diagnoza i rekomendacje eksperckie”, który powołuje się na dane GUS, wydatki na zdrowie w Polsce w wartościach nominalnych rosną bardzo szybko. W 2014 roku było to 107,6 mld zł, w 2021 roku – 169,4 mld zł, a w 2024 roku – 293,6 mld zł. 

– Jeśli chodzi o wartość bezwzględną, finansowanie ochrony zdrowia oczywiście wzrosło. Natomiast jeżeli popatrzymy na inflację medyczną, rosnące potrzeby, to te środki zawsze będą niewystarczające. Szczególnie gdy za tym idzie konieczność obsługi dodatkowych świadczeń, regulacji płac i inne podobne czynniki. To pochłania 80 proc. dodatkowych kwot przekazanych NFZ-owi, czyli de facto jesteśmy na poziomie sprzed tej istotnej, prawie dwukrotnej podwyżki – mówi agencji Newseria prof. dr hab. n. med. Andrzej Fal, prezes Polskiego Towarzystwa Zdrowia Publicznego.

W 2023 roku poziom finansowania ochrony zdrowia osiągnął 7,2 proc. PKB po kilkunastu latach wahań między 6,27 proc. a 6,5 proc. Wciąż jednak pozostajemy poniżej średniej unijnej, która w 2023 roku wyniosła 10 proc. 

– Chodzi o to, żeby system, który opiera się w dużej mierze na środkach publicznych, był wydajniejszy. Tu chodzi nie tylko o to, czy pieniędzy jest za mało, ale również o to, że one nie zawsze są wydatkowane racjonalnie – podkreśla prof. Andrzej Fal. – Z przedstawionego raportu SGH wypływa kilka wniosków. Po pierwsze, jeżeli nie możemy zwiększyć przychodu do wydatkowania, to powinniśmy zmniejszyć koszty. Według ekspertów można to zrobić poprzez przesunięcie środków do profilaktyki jako najtańszej metody w medycynie. Po drugie, poprzez przesunięcie środków do dających się wycenić procedur jednodniowych. To może zmniejszyć koszty opieki zdrowotnej o mniej więcej 15 do 25 proc., rzecz niebanalna.

– Wiele mówi się o tym, że system ochrony zdrowia płaci za leczenie, za realizowane procedury, i na to zwracamy uwagę. Sądzimy, że powinien promować przede wszystkim efekty zdrowotne, ale także zdrową postawę i zachowania wśród świadczeniodawców, żeby działania profilaktycznie również były odzwierciedlone w mechanizmach finansowania – podkreśla dr hab. Monika Raulinajtys-Grzybek, prof. SGH, kierowniczka Think Tanku SGH dla ochrony zdrowia ze Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie.

Polacy odbyli 11,3 mln hospitalizacji, a średnio trwały 2,79 dnia. Daje to ponad 31,5 mln dni spędzonych przez polskich pacjentów w szpitalach. Udział wydatków na leczenie szpitalne wciąż dominuje w wydatkach NFZ. W 2024 roku stanowiły 49 proc. Dane z raportu pokazują, że polski system ochrony zdrowia charakteryzuje się wysoką liczbą hospitalizacji, których można było uniknąć. W ochronie zdrowia od lat wskazuje się na tzw. piramidę świadczeń. U jej podstaw powinny się znajdować: samoopieka, wyżej świadczenia domowe, opieka podstawowa, ambulatoryjna, szpitalna, a na samym szczycie – opieka wysokospecjalistyczna.

Zdaniem ekspertów przesunięcie strumienia finansowania w kierunku podstawowej opieki zdrowotnej, ambulatoryjnej opieki specjalistycznej oraz koordynowanych ścieżek leczenia stanowi jedną z najważniejszych i najskuteczniejszych dróg do odwrócenia obecnej piramidy świadczeń, tym samym poprawy relacji wartości do kosztów. 

– W ochronie zdrowia próbowaliśmy już testować różne systemy finansowania. „Pieniądze idą za pacjentem” zawsze było niestety tylko hasłem. W tej chwili jest to kolejny krok, który trzeba zrobić. To jest też oszczędność i pokazanie, że finansowanie świadczeń na rzecz pacjenta jest wykonalne – tłumaczy prof. Andrzej Fal. – To dotyczy szczególnie szpitali, w których obłożenia są tak niskie, że one się nie finansują. Pacjenci ich nie wybierają. Jeśli byłaby ścisła reguła, że pacjent dostaje finansowanie tam, gdzie trafia, to nie byłoby teraz dyskusji o likwidacji szpitali. One same by się przebranżowiły bądź zmieniły, w zależności od wyboru pacjenta.

Głównym źródłem finansowania ochrony zdrowia pozostaje składka zdrowotna, ale jej udział w całkowitym budżecie maleje na rzecz dotacji podmiotowej uzupełniającej finansowanie do progu procentowego PKB, czyli do bieżących potrzeb NFZ. W obszarze środków publicznych szpitale (wraz z lekami w programach lekowych i chemioterapii) otrzymują ponad połowę środków budżetu NFZ na świadczenia. 9 proc. przypada na ambulatoryjną opiekę specjalistyczną, a 11 proc. trafia do POZ.

– W raporcie wskazujemy, że w kontekście finansowania problem dotyczy przede wszystkim tego, że nasz system jest niesolidarny. Zachęca do unikania oskładkowania, płacenia na zdrowie, niemyślenia w sposób całościowy o roli obywatela w kontekście dostępności do ochrony zdrowia całego społeczeństwa – uważa prof. Monika Raulinajtys-Grzybek.

Jak podkreślają eksperci, kluczowe jest uporządkowanie zasad solidaryzmu w finansowaniu świadczeń, w tym objęcie składką zdrowotną szerszych grup obywateli i usunięcie większości zwolnień z uczestnictwa w powszechnym oskładkowaniu. W 2023 roku średnia miesięczna składka w przeliczeniu na jednego opłacającego wyniosła 386,40 zł. Przyjmując, że w takiej wysokości byłaby opłacana za każdego uprawnionego do ochrony zdrowia, co w uproszczeniu odpowiada liczbie mieszkańców Polski, całkowite wpływy powinny wynieść ok. 173,6 mld zł. W tym samym roku NFZ wykazał w planie finansowym wpływy na poziomie 137,6 mld zł. Zdaniem ekspertów również fakt, że część dochodów gospodarstw domowych nie jest uwzględniana przy naliczaniu składki na ubezpieczenia zdrowotne, pogłębia dysproporcję między dochodem a obciążeniem składką zdrowotną.

– Dzisiaj w systemie ochrony zdrowia składki płaci około 70 proc. obywateli. Wydaje się, że to jest bardzo mało, natomiast pamiętajmy, że spora grupa to są dzieci. To jest grupa szczególnie traktowana, natomiast generująca wydatki. Oczywiście nie chcemy obciążać ani dzieci, ani ich rodziców, bo byłoby to sprzeczne z realizowaną polityką prorodzinną. Natomiast uważamy, że wpływ za dzieci jako uczestników sektora ochrony zdrowia powinien mieć miejsce i takie finansowanie mogłoby być wspólnym finansowaniem z budżetu państwa – wyjaśnia kierowniczka Think Tanku SGH dla ochrony zdrowia.

Jak podkreśla, w Polsce występuje zjawisko arbitrażu. System podatkowy, w tym sposób naliczania składki zdrowotnej, jest bardzo złożony, co stwarza zachęty do szukania alternatywnych rozwiązań.

– Niezależnie od tego, czy mówimy o rolnikach, różnych formach prowadzenia działalności gospodarczej, czy też różnych formach naliczania składek zdrowotnych, one mogą mieć różne obciążenie. Skutkuje to niekorzystnym zjawiskiem optymalizacji podatkowej, która ma miejsce w kontekście podatku dochodowego i którą obserwujemy także w kontekście składki na ubezpieczenie zdrowotne – podkreśla prof. Monika Raulinajtys-Grzybek.

Autorzy raportu są zdania, że jasne, jednolite i przejrzyste zasady obliczania składki powiązane z poziomem majętności zwiększają akceptację obywateli dla własnej roli w systemie, wzmacniając poczucie sprawiedliwości i przejrzystości obciążeń. W Polsce nominalnie największe wpływy ze składki pochodzą z tytułu umów o pracę (70 mld zł), a następnie od osób pobierających emeryturę i rentę (33,3 mld zł) oraz osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą (23,7 mld zł). 

– Jeśli chodzi o solidaryzm sektora ochrony zdrowia, uważamy, że zdecydowanie powinien on być oparty na mechanizmach płacenia przez wszystkich bądź też finansowania ze środków publicznych dotyczącego wszystkich obywateli. Tak żeby każdy leczący się w Polsce miał poczucie, że leczenie i koszty, które generuje, są równoważne z wkładem do systemu, ze składką, która jest odprowadzana – uważa ekspertka.

Jak podkreślono w raporcie, doprowadzenie do takiego stanu wymaga radykalnych działań identyfikujących największe obszary nieefektywności w wydatkowaniu środków, a także określenia pewnych akceptowanych cen wszystkich zasobów nabywanych i angażowanych w tym systemie. Z drugiej strony konieczne jest określenie, jakie świadczenia wykraczają poza zakres gwarantowany i wymagają finansowania dodatkowym strumieniem.

Uporządkowanie tej kwestii jest konieczne także ze względu na niekorzystne zmiany demograficzne, czyli starzenie się społeczeństwa. Jak wskazuje raport, od 2006 roku obserwuje się stały wzrost udziału osób w wieku poprodukcyjnym. W połowie 2025 roku było ich 8,9 mln, co daje 23,9 proc. populacji Polski, podczas gdy w 2005 roku udział ten wynosił 15,4 proc.

– W perspektywie najbliższych kilku lat będziemy mieli do czynienia ze spadkiem wpływów z tytułu składek o jedną piątą. To powoduje, że jeśli nie chcemy takiej luki w systemie, to musimy zredefiniować system tak, żeby odpowiedzieć na ten brak – uważa kierowniczka Think Tanku SGH dla ochrony zdrowia.

Starzenie się populacji i wzrost udziału osób chorych przewlekle oraz obciążonych wieloma schorzeniami już dziś powodują wzrost kosztów. Wydatki na leczenie osób powyżej 60. roku życia w 2022 roku w Polsce stanowiły ponad 55 proc. wszystkich wydatków na leczenie szpitalne i 48,6 proc. na ambulatoryjne.

– Ochrona zdrowia potrzebuje dodatkowych pieniędzy, ale jednocześnie restrukturyzacji wewnętrznej. Dokładanie pieniędzy bez zmian ćwiczymy od wielu lat i jest to nieskuteczne. Wręcz przeciwnie, umacnia to niektóre patologie – uważa prof. Andrzej Fal. – W końcu powinniśmy się zdecydować na gigantyczną rewolucję w postaci ustawy o świadczeniach publicznych, zwanej ustawą o NFZ sprzed już prawie dwóch dekad. Powinniśmy zmienić system w sposób przemyślany. Poświęcić na to rok, zrobić rewolucję, która poprawi sytuację, zarówno organizacyjną, jak i finansową na następne 20–25 lat.

Raport wskazuje jednak, że barierą jest brak akceptacji społecznej zarówno dla obecnego systemu, jak i do jego reformy. Może to wynikać z niedostatku przejrzystej komunikacji dotyczącej celów, kosztów i spodziewanych efektów zmian.

Local content, czyli udział krajowych firm, pracy i kosztów w dużych inwestycjach, ma w Polsce przestać być wyłącznie politycznym hasłem. Główny Urząd Statystyczny pracuje nad metodyką, która pozwoli mierzyć, jaka część wartości strategicznych projektów rzeczywiście zostaje w krajowej gospodarce.

– Od kilku miesięcy pracujemy nad metodyką pomiaru local content – mówi agencji informacyjnej Newseria Marek Cierpiał-Wolan, prezes Głównego Urzędu Statystycznego. – Wypracowanie efektywnej metodyki pomiaru nie jest łatwe, dlatego że musimy połączyć dwa aspekty. Jeden aspekt związany jest z klasyczną sprawozdawczością, czyli będziemy pytać zarówno zamawiającego, jak i wykonawcy i podwykonawców o pewne koszty i ponoszone wydatki związane z inwestycją: na wynagrodzenia, towary, materiały i usługi. Planujemy także wykorzystać na przykład dane z JPK, z eFaktur, jeśli ten system już wejdzie w sposób efektywny do polskiej gospodarki, żeby zapewnić precyzję informacji.

Krajowy System e-Faktur właśnie przechodzi etapowe wdrażanie: od 1 kwietnia 2026 roku obejmuje przedsiębiorców, których sprzedaż w 2024 roku nie przekroczyła 200 mln zł, a najmniejsi podatnicy o bardzo niskiej miesięcznej sprzedaży mają wejść do systemu od 1 stycznia 2027 roku. To oznacza, że administracyjne źródła danych mogą w kolejnych kwartałach stać się dla statystyki publicznej realnym wsparciem przy precyzyjniejszym badaniu local content.

Problem polega jednak na tym, że w Europie nie ma prostego, gotowego wzorca. GUS zaczął od przeglądu rozwiązań stosowanych za granicą, ale szybko się okazało, że przeniesienie ich na grunt unijny nie jest łatwe.

W Unii Europejskiej zamówienia publiczne opierają się na zasadach równego traktowania, przejrzystości i niedyskryminacji wykonawców. Dyrektywy unijne obejmują zarówno klasyczne zamówienia publiczne, jak i zamówienia w sektorach takich jak energetyka. Oznacza to, że państwo nie może po prostu wpisać do przetargu prostego wymogu „kupuj krajowe”, tak jak się to robi w części systemu amerykańskiego.

– Zaczynamy od energetyki. Jest to sektor wybrany przez Ministerstwo Aktywów Państwowych ze względu na to, że jest ważny, strategiczny, ale także ze względu na to, że firmy, które są zainteresowane i zostały zaproszone przez ministerstwo, Agencję Rozwoju Przemysłu i GUS do konsultacji tej metodyki pomiaru, pochodzą z sektora energetycznego – wyjaśnia Marek Cierpiał-Wolan.

Wybór energetyki ma też mocne uzasadnienie gospodarcze. Rząd w dokumentach strategicznych wprost wskazuje sektor energii jako dźwignię rozwoju gospodarki i obszar wykorzystania krajowego potencjału technologicznego, przemysłowego i kadrowego.

– W ciągu 30 dni zamawiający będzie miał obowiązek przesłać informacje na temat wybranych podwykonawców. Wykonawca i podwykonawcy na poszczególnych poziomach też będą musieli przesyłać sprawozdania do GUS-u odpowiednio 30 dni po uzyskaniu informacji od wyższego podwykonawcy. Chcemy w czerwcu uruchomić pilotaż, jak najszybciej go skończyć oraz przygotować systemy metodologiczne i informatyczne do tego, żeby można już było zacząć produkcję – mówi prezes GUS.

Local content to istotny aspekt w projekcie budowy pierwszej polskiej elektrowni jądrowej. Jak niedawno informował Marek Woszczyk, prezes spółki Polskie Elektrownie Jądrowe, z krajowymi firmami zawarto już ponad 400 kontraktów na szacowaną łączną wartość ponad 1 mld zł. Wiele z nich to przedsiębiorstwa z Pomorza, gdzie powstanie elektrownia. Zdaniem prezesa udział local contentu przy budowie pierwszej instalacji jądrowej w Polsce może wynieść nawet 50 proc.

Rządowa zasada „Local First” jest wdrażana także w projekcie offshore. Jak wyjaśniają eksperci Baker Tilly TPA oraz CEE Energy w raporcie „Wpływ ekonomiczny budowy morskich farm wiatrowych w Polsce”, local content – dziś wynoszący ok. 20 proc. – wzrośnie docelowo do około 40 proc. wraz z budową krajowych kompetencji, rozwojem łańcuchów dostaw oraz rozbudową niezbędnej infrastruktury przemysłowej. Około 500 polskich przedsiębiorstw posiada dziś potencjał produkcyjny i usługowy dla tego sektora. Autorzy raportu podkreślają, że zasada wiodąca jest jasna: środki publiczne inwestowane w infrastrukturę energetyczną powinny wzmacniać potencjał krajowy, budować zrównoważone łańcuchy dostaw i przyczyniać się do długoterminowej konkurencyjności, a nie wypływać z kraju bez wygenerowania wartości dodanej dla polskiej gospodarki. W celu wdrożenia tego podejścia w MAP powstał międzyresortowy Zespół ds. local content.

Luka płacowa, czyli różnice w zarobkach kobiet i mężczyzn, to wciąż powszechny problem w Unii Europejskiej. Niższe wynagrodzenia przekładają się na dysproporcje w wysokości emerytur. To z kolei naraża kobiety w wieku emerytalnym na ubóstwo. Parlament Europejski na ostatnim posiedzeniu wezwał Komisję Europejską do przygotowania planu działania na rzecz walki z tymi nierównościami. Zdaniem polskich europarlamentarzystek chodzi m.in. o odciążenie kobiet w opiece nad dziećmi i osobami zależnymi, co umożliwiłoby im szybszy powrót do pracy.

– Luka płacowa i emerytalna mają ogromne znaczenie. Kobiety ciągle pracują dłużej niż mężczyźni na tych samych stanowiskach i nie mają za to godnie, czyli równo, płacone. Później to się przekłada na ubóstwo kobiet na emeryturze – mówi agencji Newseria Mirosława Nykiel, posłanka do Parlamentu Europejskiego z Koalicji Obywatelskiej (EPL), sprawozdawczyni raportu na temat luki płacowej i emerytalnej ze względu na płeć w Komisji Praw Kobiet i Równouprawnienia w PE.

Jak wynika z najnowszych dostępnych danych Eurostatu, w 2024 roku średnia luka płacowa między kobietami a mężczyznami w Unii Europejskiej wynosiła 11,1 proc. To nieco mniej niż w 2023 roku, kiedy odsetek ten był na poziomie 12 proc. Największe różnice w wysokości zarobków odnotowano w Estonii (18,8 proc.). Jedynym państwem członkowskim, w którym mężczyźni zarabiali mniej, był Luksemburg (-0,8 proc.). Polska może się pochwalić jedną z najniższych luk płacowych w skali unijnej, która wyniosła 4 proc.

– Oczywiście nie zadowala nas to, że u nas luka wynosi 4 proc. Choć nie jest wysoka, to jednak wciąż jest. Polskie rozwiązania mogą być jednak przykładem tego, jak ją niwelować, jak sprawić, żeby luka była jak najniższa. Jeśli do tego dodamy fakt, że to kobiety wykonują większość domowych obowiązków, a mimo wszystko zarabiają mniej, to myślę, że jeszcze mamy trochę do zrobienia – podkreśla Jadwiga Wiśniewska, posłanka do Parlamentu Europejskiego z Prawa i Sprawiedliwości.

Dane Eurostatu pokazują jednocześnie, że średnia emerytura kobiet w Unii Europejskiej w wieku 65+ w 2024 roku była o 24,5 proc. niższa niż świadczenie mężczyzn. Największe dysproporcje odnotowano na Malcie (40,3 proc.) i w Holandii (36,3 proc.), najniższe natomiast w Estonii (5,6 proc.) i Słowacji (8,4 proc.). Luka emerytalna w Polsce wyniosła 14,5 proc., co ma związek nie tylko z niższymi zarobkami kobiet, lecz również różnicą w wieku emerytalnym. W 2024 roku w UE 16,9 proc. kobiet na emeryturze było zagrożonych ubóstwem – prawie dwukrotnie więcej niż w przypadku mężczyzn.

– Luka emerytalna w Unii Europejskiej wynosi prawie 25 proc., czyli kobiety dostają o jedną czwartą mniej pieniędzy z emerytury, dlatego że nie mogą pracować w pełnym wymiarze czasu. Odsetek ten wynosi około 30 proc., natomiast u mężczyzn tylko 7,7 proc. Kobiety muszą więcej czasu poświęcić na opiekę nad dziećmi i osobami zależnymi, bo nie ma dostępnej opieki nad nimi ani odpowiednich ośrodków – uważa Mirosława Nykiel.

Europosłanka w raporcie, który zaprezentowała 9 marca br. na forum Parlamentu Europejskiego, podkreśliła, że luka płacowa w UE na poziomie ok. 12 proc. (odnotowana w 2023 roku) oznacza, że kobiety pracują średnio od 54 do 67 dni w roku za darmo. Nierówności pogłębia także nierówny podział pracy nieodpłatnej. Po zsumowaniu pracy zawodowej i obowiązków opiekuńczych okazuje się, że kobiety wykonują pracę odpowiadającą około ośmiu dodatkowym tygodniom pracy rocznie. Codzienne prace domowe wykonuje ok. 74 proc. kobiet w porównaniu z 42 proc. mężczyzn.

Jak podkreśla Mirosława Nykiel, przyjęcie przez PE raportu zdecydowaną większością głosów (458 za przy 72 przeciw i 98 wstrzymujących się) jest ważnym sygnałem dla Komisji Europejskiej na temat konieczności przygotowania odpowiedniego planu działania. Zdaniem europosłów plan ten powinien zawierać ukierunkowane środki na rzecz poprawy warunków pracy i sprawiedliwego wynagrodzenia w sektorach zdominowanych przez kobiety. Powinien także nadawać priorytet inwestycjom w ramach kolejnego długoterminowego budżetu UE w celu wzmocnienia równowagi między życiem zawodowym a prywatnym kobiet oraz zapewnienia rozwoju sektora opieki.

– W tym raporcie dajemy propozycje zmiany tej sytuacji. W XXI wieku nie wolno nam tego bagatelizować – zaznacza europosłanka KO.

Jak podkreślono w komunikacie Europejskiej Partii Ludowej, szacuje się, że luka płacowa i emerytalna ze względu na płeć w 2023 roku kosztowała UE 390 mld euro z powodu utraconych zarobków i niższych dochodów publicznych. Zniwelowanie luki w zatrudnieniu ze względu na płeć mogłoby zwiększyć PKB per capita o 3,2–5,5 proc. do 2050 roku, a wyższe płace zachęciłyby więcej kobiet do wejścia na rynek pracy i pozostania na nim.

– Po pierwsze, przejrzystość płac. Jest dyrektywa, która weszła w życie w 2024 roku, ale nie we wszystkich państwach jest odpowiednio wdrażana – mówi Mirosława Nykiel. – Przedsiębiorcy muszą równo płacić za pracę na tych samych stanowiskach, musi być jawność płac. Nie wolno nam pomijać tego, że jest ta sama wartość pracy, a zupełnie inne płace.

Kraje członkowskie mają czas na implementację dyrektywy w sprawie przejrzystości wynagrodzeń do 7 czerwca br. Polska dokonała tego za sprawą nowelizacji Kodeksu pracy, która weszła w życie 24 grudnia 2025 roku. Część przepisów już obowiązuje, a pracodawcy muszą m.in. podawać widełki wynagrodzenia w ogłoszeniach o pracę. Od 7 czerwca br. pracownicy natomiast będą mogli poprosić o informację na temat średnich wynagrodzeń osób wykonujących taką samą lub równoważną pracę.

– Jawność wynagrodzeń nie do końca spełnia przesłankę niwelowania luki płacowej. Pracodawcy zwracają uwagę, że pracownicy na tym samym stanowisku nie zawsze w taki sam sposób wykonują swoje obowiązki. Bywa tak, że te różnice są bardzo duże i to pracodawca moderuje te kwestie. Przy jawności płac wszyscy widzą, ile kto na jakim stanowisku zarabia, ale też wiemy, że każdy z nas swoje obowiązki wykonuje inaczej. To też ogranicza możliwości moderowania płac przez pracodawców, co ich zdaniem nie jest w porządku – zaznacza Jadwiga Wiśniewska.

Mirosława Nykiel we współtworzonym raporcie wskazuje także na konieczność innych działań. Jednym z nich są dostępne formy opieki, bez których – jej zdaniem – nie ma mowy o prawdziwej równości zawodowej.

– Infrastruktura, czyli dostępność żłobków dla dzieci, przedszkoli w każdym miejscu, również na wsiach, gdzie jest z nią jeszcze gorzej. Do tego dochodzi infrastruktura opiekuńcza nad osobami zależnymi, rodzicami, dziadkami – podkreśla sprawozdawczyni raportu na temat luki płacowej i emerytalnej ze względu na płeć.

– Potrzeba szeregu działań, zaczynając od systemowych, które pozwolą paniom na łączenie pracy zawodowej z aktywnością rodzinną. Work–life balance jest niezwykle istotny, bo on często jest przyczyną różnicy płacowej. Kobiety, spełniając się jako matki, wypadają na jakiś czas z zawodu, przez co potem mamy dysproporcję w płacach. Dlatego też szukamy rozwiązań, jak wspierać młode mamy, żeby mogły wracać do zawodu i łączyć macierzyństwo z pracą zawodową – uważa Jadwiga Wiśniewska.

Wraz z nowelizacją Kodeksu pracy, wynikającą z wdrożenia dyrektywy work–life balance, ojcowie zyskali indywidualne prawo do części urlopu rodzicielskiego oraz dziewięciu tygodni urlopu rodzicielskiego, którego nie mogą „oddać” mamie. Jak wynika z raportów Fundacji Share the Care i Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w Polsce liczba ojców korzystających z urlopów rodzicielskich w stosunku do liczby urodzeń wzrosła z 1 proc. w 2022 roku do 24 proc. w 2025 roku. Eksperci podkreślają jednak, że niepokoi spadek w tym czasie odsetka mężczyzn korzystających z urlopu ojcowskiego – z 64 proc. w 2024 roku do 58 proc. w 2025 roku.

Mimo rosnącej liczby ojców korzystających z urlopów rodzicielskich ich udział w łącznej liczbie wykorzystanych dni pozostaje niski i wynosi 6 proc. Średnia długość urlopu ojca to 43 dni, podczas gdy matki korzystają średnio przez 143 dni. Oznacza to, że ojcowie nie wykorzystują w pełni przysługującego im dziewięciotygodniowego urlopu nietransferowalnego.

– Miejsce matki zaraz po urodzeniu jest przy dziecku z wielu względów, przede wszystkim fizjologicznych i emocjonalnych. Pierwsze tygodnie są najważniejszym czasem do budowania więzi. Rozwiązanie, które zostało wprowadzone już kilka lat temu w postaci urlopów tacierzyńskich, jest krokiem w tym kierunku, żeby, po pierwsze, włączyć mężczyzn do opieki nad dziećmi, a po drugie, dać kobietom szansę na to, żeby mogły się realizować zawodowo. Ten kierunek jest absolutnie w porządku – ocenia Jadwiga Wiśniewska.

Raport ZUS i Fundacji Share the Care wskazuje, że pomimo pozytywnych zmian kobiety wciąż wykonują większość nieodpłatnej pracy opiekuńczej. W 2025 roku 78 proc. dni absencji na opiekę nad chorym dzieckiem wykorzystały matki.

Transformacja energetyczna w Polsce nabrała tempa, jednak wciąż stoi przed wieloma wyzwaniami. Jednym z nich są wciąż długie procedury związane z pozwoleniami na realizację inwestycji w odnawialne źródła. Branża liczy, że pomoże w tym nowelizacja Prawa energetycznego, która ma uprościć proces przyłączania OZE do sieci i odblokować inwestycje. W opinii przedstawicieli sektora energii odnawialnej największego wsparcia wymaga obecnie energetyka wiatrowa na lądzie.

– Z perspektywy czasu uznajemy, że transformacja energetyczna zdecydowanie przyspieszyła – powiedział agencji Newseria Tomasz Guzowski, prezes OX2 Polska, podczas 43. konferencji energetycznej EuroPOWER & OZE POWER.

Jak w lutym poinformowało Ministerstwo Klimatu i Środowiska, w ubiegłym roku po raz pierwszy w historii udział odnawialnych źródeł w produkcji energii elektrycznej przekroczył 30 proc. i wyniósł 31,41 proc., podczas gdy w 2020 roku było to niecałe 18 proc. To oznacza, że OZE wyprodukowały niemal 55 tys. GWh. Na koniec 2025 roku udział OZE w mocy zainstalowanej przekroczył 50 proc. Wyniosła ona 37 777 MW i w relacji do 2020 roku wzrosła ponad trzykrotnie. Najszybszy wzrost odnotowały elektrownie słoneczne, zwiększając swoją moc do 24 808 MW, i wiatrowe – do 10 555 MW.

Dane Eurostatu pokazują, że udział OZE w całkowitej konsumpcji energii elektrycznej w Polsce w 2024 roku wyniósł 30,37 proc., a w końcowym zużyciu energii brutto – 17,7 proc. To wyniki pozostające wciąż poniżej unijnej średniej, która wyniosła odpowiednio 47,5 proc. oraz 25,2 proc., oraz daleko w tyle za europejskimi liderami.

– Można śmiało powiedzieć, że transformacja przebiega z pewnymi perturbacjami. Nadal konieczne wydaje się przyspieszenie pewnych procesów, żebyśmy byli w stanie zrealizować cele, które stawiamy sobie chociażby w propozycjach zawartych w Krajowym Planie w dziedzinie Energii i Klimatu – wyjaśnia Tomasz Guzowski.

Zgodnie z projektem zaktualizowanego KPEiK do 2030 roku udział OZE w produkcji energii elektrycznej osiągnie 51,6 proc. (w scenariuszu zrównoważonej transformacji WEM) i 53,2 proc. (w scenariuszu przyspieszonej transformacji WAM). W perspektywie do 2040 roku ma to być odpowiednio 65 proc. i 68 proc. Celem jest także wzrost udziału OZE w końcowym zużyciu energii brutto do 2030 roku do 30 proc. w scenariuszu WEM i do 32 proc. w scenariuszu WAM.

– Inwestycje w OZE zdecydowanie są traktowane jako korzyść, a nie jako koszt konieczny do poniesienia. To jest inwestycja w nasze bezpieczeństwo, szczególnie w dobie zawirowań geopolitycznych, których jesteśmy świadkami. Każdy megawat mocy zainstalowany w naszych polskich, lokalnych źródłach jest na wagę złota – podkreśla prezes OX2 Polska.

Jak podaje resort klimatu i środowiska, polska gospodarka wciąż jest silnie uzależniona od paliw kopalnych, a koszt importu surowców energetycznych w 2024 roku wyniósł około 112 mld zł. Ogólna zależność importowa wzrosła natomiast do 45 proc. 

MKiŚ jednocześnie powołuje się na analizy Polskiego Instytutu Ekonomicznego, które zakładają, że utrzymywanie energetyki opartej na węglu będzie do 2040 roku nawet o 40 proc. droższe niż system w większym stopniu oparty na OZE. Powodem są nie tylko rosnące koszty emisji CO₂ i ceny paliw kopalnych na rynkach światowych, lecz również konieczność modernizacji krajowych elektrowni węglowych i spadające wydobycie węgla w Polsce, które musi być uzupełniane kosztownym importem.

– Jeśli mówimy o barierach rozwoju OZE w Polsce, skupiłbym się na usprawnieniu procesów, na prowadzeniu kilku pozwoleń w tym samym czasie, co jest na pewno osiągalne i jest dyskutowane w projekcie zmian chociażby do regulacji związanych z implementacją dyrektywy RED III do polskich przepisów prawa – podkreśla Tomasz Guzowski.

Zgodnie z unijną dyrektywą RED III udział energii ze źródeł odnawialnych w końcowym zużyciu energii brutto w Unii Europejskiej w 2030 roku ma wynieść co najmniej 42,5 proc., z ambicją osiągnięcia poziomu 45 proc. W 2024 roku, jak podaje Eurostat, było to 25,2 proc. Przepisy mają za zadanie m.in. przyspieszyć procesy administracyjne i wydawania pozwoleń dla inwestycji wiatrowych czy słonecznych.

– To przyspieszenie jest nam zdecydowanie potrzebne. Rozwój projektów energetyki wiatrowej na lądzie to jest też niezbędny czas do uzyskania pozwolenia na budowę, który wynosi siedem–osiem lat. Jest też kwestia zabezpieczenia prawa do gruntu na terenie, na którym będą realizowane tego typu inwestycje. Druga rzecz to jest kwestia związana z planami zagospodarowania przestrzennego czy planami ogólnymi, które weszły w zmienionych regulacjach. To jest też kwestia decyzji środowiskowej, uzyskania warunków przyłączenia – wymienia ekspert. – Jest również element związany chociażby ze zmianami prawa mówiącymi o usprawnieniu tego procesu, większej transparentności, ale też przede wszystkim wyczyszczeniu tzw. projektów zombie.

2 kwietnia br. prezydent podpisał nowelizację Prawa energetycznego (UC84), która jest elementem pakietu antyblackoutowego i działań deregulacyjnych. Zakłada ona m.in. odblokowanie mocy przyłączeniowych, czyli eliminację projektów blokujących rozwój rynku. Ma być też mniej formalności w trakcie procesu przyłączeniowego, a procedury mają trwać krócej. 

– Na końcu tego procesu jest pozwolenie na budowę. Ze względu na realia i chociażby uzyskanie decyzji środowiskowej czas niezbędny dla projektów lądowej energetyki wiatrowej to jest nawet kilkanaście miesięcy, kiedy musimy czekać na uzyskanie tego typu decyzji. Wszystkie rozwiązania, które przyspieszą ten proces, są pożądane – uważa prezes OX2 Polska. – Zdecydowanego wsparcia potrzebuje energetyka wiatrowa na lądzie. Przez długie lata rozwój nowych projektów był zablokowany przez tak zwaną ustawę odległościową.

Ustawa odległościowa z 2016 roku wprowadziła tzw. zasadę 10H, zgodnie z którą turbiny wiatrowe mogły być budowane w odległości równej co najmniej dziesięciokrotności ich całkowitej wysokości od zabudowań mieszkalnych i obszarów przyrodniczych. Po zmianach w ustawie obecnie odległość ta wynosi 700 m. W ubiegłym roku rząd chciał tę odległość zmniejszyć do 500 m, ale tzw. ustawę wiatrakową zawetował prezydent Karol Nawrocki, tłumacząc swoją decyzję m.in. brakiem społecznego poparcia dla takiej zmiany.

– Tutaj konieczna jest przede wszystkim szersza komunikacja do społeczności, promocja tego typu technologii, która jest tania, dość łatwa do zainstalowania i rozwinięcia, oraz szeroko zakrojona akcja promocyjna, tak jak to miało miejsce w przypadku atomu. Niestety nadal jest to przedmiot licznych dyskusji i sporów politycznych, zdecydowanie bardziej politycznych niż merytorycznych – uważa Tomasz Guzowski.

Jak wynika z badania przeprowadzonego przez More in Common Polska w sierpniu 2025 roku, 64 proc. ankietowanych Polaków popierało rozwój lądowych farm wiatrowych. 24 proc. było przeciwnych, a 12 proc. nie miało zdania na ten temat. Ponad połowa badanych pozytywnie odniosła się do możliwości budowy takich instalacji w okolicy własnego miejsca zamieszkania. Podobny odsetek dotyczył też mieszkańców wsi i małych miast, gdzie potencjalnie powstaje najwięcej takich inwestycji. Obawy wobec sąsiedztwa farm wiatrowych deklarowało mniej niż jedna trzecia Polaków.

Młode osoby w Polsce w wieku 10–16 lat wysoko oceniają swoje umiejętności cyfrowe, jednak w rzeczywistości mają niewielką wiedzę na temat mechanizmów działania internetu – wynika z polskiej edycji badania EU Kids Online 2026. To obala mit, że dla nastolatków – nieznających świata bez technologii – umiejętności cyfrowe są cechą naturalną. Istotne jest jednak to, że choć są oni świadomi ryzyk czyhających online, nie czują potrzeby uczenia się zasad bezpiecznego korzystania z sieci. Z badania wynika także, że młodzi ludzie powszechnie już korzystają z AI, ale większość z nich przyznaje, że nie wie, w jaki sposób wpłynie ona na ich przyszłość. 

– To, co charakteryzuje badanie EU Kids Online, to fakt, że jest ono cykliczne i międzynarodowe, przeprowadzane w kilkunastu krajach Europy. W Polsce odbyło się po raz trzeci. Jest to badanie naukowe, które daje szerokie spojrzenie na aktywność dzieci w internecie, oparte na wiedzy, czasem też przeczące powszechnie przyjętym opiniom – mówi agencji Newseria Anna Kowalik-Mizgalska, prezeska Fundacji Orange, która jest partnerem raportu EU Kids Online 2026. – Im więcej będziemy wiedzieć na ten temat, tym lepiej będziemy mogli odpowiadać na potrzeby dzieci – zarówno jako organizacje, jak i placówki działające na rzecz dzieci, ale też jako rodzice. Wiemy, że dobrze przeprowadzona diagnoza jest podstawą planowania i wdrażania skutecznych rozwiązań.

W ramach EU Kids Online 2026 w Europie badaniem objęto 25 tys. dzieci z 17 krajów, w Polsce – 1,5 tys. uczniów i uczennic w wieku 10–16 lat. Badanie zostało przeprowadzone pod kierownictwem dr. hab. Jacka Pyżalskiego, prof. Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu, dr. hab. Piotra Plichtę z Uniwersytetu Wrocławskiego oraz dr. hab. Łukasza Tomczyka z Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Jednym z wniosków płynących z badania jest to, że młode osoby, które mierzą się w sieci z wieloma wyzwaniami, zwykle radzą sobie z nimi samodzielnie. 20 proc. z nich doświadczyło czegoś niepokojącego, ale nie rozmawiało o tym z nikim. 30 proc. spośród tych, które decydowały się na szukanie pomocy, zwracało się do swoich rówieśników. Rzadziej wybierali rodziców, opiekunów czy nauczycieli. 

– Młodzi ludzie są narażeni na szereg ryzyk. Te, które zidentyfikowaliśmy w tym roku, są związane np. z treściami niebezpiecznymi, agresywnymi i pornograficznymi, ale także z ryzykami związanymi z relacjami, np. z tzw. agresją elektroniczną, cyberbullyingiem, czyli przemocą o charakterze rówieśniczym – wskazuje dr hab. Jacek Pyżalski, prof. UAM, z Wydziału Studiów Edukacyjnych Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu.

– Wyzwań nie brakuje, ponieważ młodzi są narażeni nie tylko na uzależniające działanie algorytmów, ale też na bardzo silną ekspozycję na treści szkodliwe. To, co niepokoi, to fakt, że dziewięciu na 10 badanych widziało je na swoich ekranach. Wśród nich są treści przemocowe, zachęcające do samookaleczeń, posiadania szczupłej sylwetki, treści erotyczne czy też teorie spiskowe. Młodzi ludzie trafiają na nie, mimo że sami ich nie wyszukują – alarmuje prezeska Fundacji Orange.

Z polskiej edycji badania wynika, że większość młodych respondentów deklaruje wysoką pewność w zakresie swoich umiejętności cyfrowych. Wyniki przeprowadzonych wśród nich testów wiedzy pokazują jednak coś innego. Często nie rozumieją oni mechanizmów funkcjonowania internetu. Co trzeci z nich uważa, że pierwszy wynik wyszukiwania w sieci zawsze jest najlepszym źródłem informacji. Nieco ponad połowa (51 proc.) nie jest natomiast tego pewna.  

– Te badania ponownie potwierdzają wielki mit o tym, jak to młodzi ludzie są cyfrowymi tubylcami, wszystko potrafią, bo wychowywali się z tymi technologiami – wskazuje prof. Jacek Pyżalski. – Wielu odpowiada „nie wiem” na pytania, które dotyczą bardzo podstawowych umiejętności i podstawowej wiedzy związanej z internetem.

– To jasno wskazuje, że samo dorastanie w środowisku cyfrowym wcale automatycznie nie prowadzi do nabywania umiejętności cyfrowych. Powszechne przekonanie o naturalnych kompetencjach u młodego pokolenia wcale nie znajduje potwierdzenia w badaniach i powinno być przedmiotem dalszej edukacji – uważa Anna Kowalik-Mizgalska.

Nowością w tegorocznym badaniu były pytania o wykorzystanie generatywnej sztucznej inteligencji. W ciągu miesiąca poprzedzającego badanie z takich narzędzi korzystało 80 proc. respondentów. Sztuczną inteligencję traktują jako narzędzie doraźne do takich aktywności jak pisanie i streszczanie tekstów szkolnych, radzenie się, co oglądać, słuchać czy kupić. Rzadziej stosują je do generowania obrazów.

– Mamy sporo młodych ludzi, szczególnie dziewcząt, które wykorzystują tego typu narzędzia do tego, żeby się radzić na temat różnych spraw osobistych. To niesie ze sobą bardzo wiele różnych ryzyk. Z innych badań wiemy, że te narzędzia w swoich odpowiedziach nie do końca są etyczne i nie do końca udzielają prawidłowych informacji. Mamy więc sporo zagrożeń związanych z tym, co będzie, kiedy młodzi będą stosowali w praktyce rady, które dostają od sztucznej inteligencji – zaznacza prof. UAM.

65 proc. młodzieży zapytanej o to, jak sztuczna inteligencja wpłynie na jej przyszłe życie w ciągu kolejnych 10 lat, odpowiedziało, że nie wie lub nie ma zdania na ten temat. 

– Młodzi ludzie są dużo bardziej sceptyczni, niż można się było spodziewać. Moglibyśmy przypuszczać, że powiedzą: AI przyniesie same dobre rzeczy. Okazuje się jednak, że przekonany o tym jest tylko co dziewiąty badany. Widzimy więc, że duża niepewność związana z technologiami dotyczy też młodych ludzi. Tych samych, którzy są powszechnie traktowani jako zwolennicy, przekonani o tym, że technologie przyniosą coś dobrego – zaznacza prof. Jacek Pyżalski.

Polska młodzież deklaruje, że internetu używa głównie do komunikacji oraz aktywności rozrywkowych, najczęściej do rozmów z przyjaciółmi (49,1 proc.) i słuchania muzyki (41,5 proc.). Prawie 30 proc. ogląda filmy w mediach społecznościowych, a 21,2 proc. – wideo i seriale na platformach streamingowych lub YouTubie. Młode osoby rzadziej zaglądają do sieci, żeby się uczyć, tworzyć własne treści czy szukać informacji o zdrowiu.

– Pozytywny wniosek z badania to fakt, że większość młodych ludzi nie jest naiwna w kwestii internetu. Często myślimy, że oni wierzą w to, co w nim zobaczą. Natomiast mamy bardzo niski odsetek młodych ludzi, którzy uważają, że w internecie wszyscy są zawsze życzliwi i nic ich złego nie spotka. Raczej zauważamy dość dużą świadomość młodych ludzi tego, że istnieją ryzyka – podkreśla prof. UAM.

Jednocześnie jednak respondenci nie wykazują chęci do tego, aby nauczyć się korzystania z internetu.

– Kiedy pytamy o to, czy chcą się uczyć na przykład, jak bezpiecznie komunikować się z kimś w sieci, to nawet 60–70 proc. odpowiada: „nie chcę, bo mam poczucie, że wiem już wszystko, co powinienem na ten temat wiedzieć”. Widzimy więc, że młodzi ludzie doświadczają sporo negatywnych rzeczy, ale w tym samym momencie wielu z nich jest przekonanych, że nie muszą nic w tej sprawie robić – podkreśla współautor badania. – To jest spore wyzwanie dla wszystkich osób, które myślą na temat projektowania różnego rodzaju programów z edukacji medialnej, jak zachęcić i zmotywować młodych do tego, żeby chcieli w nich uczestniczyć.

– Polskie zboża należą do unijnej czołówki pod względem jakości – ocenia Marek Reich, twórca kanału Doktor od roślin. Wysoka jakość – jak podkreślają eksperci w dziedzinie produkcji rolnej – to efekt rosnącej świadomości rolników. Istotne jest też coraz częstsze wykorzystywanie nowoczesnych technologii cyfrowych oraz nowych technik genomowych, które pozwalają ograniczać zużycie nawozów i środków ochrony roślin. Mają one także znaczenie przy pozyskiwaniu odmian odpornych na zmieniające się warunki klimatyczne.

– Jest wiele mitów dotyczących produkcji roślinnej, ale najbardziej dotyka mnie ten, który mówi o tym, że polscy rolnicy produkują dużo i nie jest to odpowiedniej jakości. Nic bardziej mylnego. Polskiemu rolnikowi zależy na tym, żeby tę jakość utrzymać. Środki do produkcji są dzisiaj drogie i rolnikom nie zależy na tym, żeby je stosować nadmiarowo. Patrząc na raporty o jakości produktów zbożowych w Polsce, widzimy, że mamy najwyższą jakość spośród wszystkich krajów Unii Europejskiej – mówi w wywiadzie dla agencji Newseria Marek Reich, @doktor_od_roslin, ambasador kampanii „Jakość zaczyna się od ziarna”.

Jak wskazuje raport Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności dotyczący pozostałości pestycydów w żywności (również w zbożach), w 2023 roku 99 proc. przebadanych w UE próbek było zgodnych z przepisami. 70 proc. nie zawierało żadnych pozostałości po takich środkach, a 28 proc. – jedną lub więcej, ale mieszczących się w granicach przepisowych dopuszczeń.

– W Polsce ta jakość kształtuje się na jeszcze wyższym poziomie. Mamy zboża, które są w większości wolne od pozostałości środków ochrony roślin – podkreśla ekspert. – W Polsce produkcja roślinna zmierza w kierunku optymalizacji kosztów, co przekłada się później na finalną jakość plonów. Rolnikom nie zależy na stosowaniu ponadnormatywnej ilości środków do produkcji, takich jak nawozy mineralne czy środki ochrony roślin, dlatego stosują je z umiarem. Dodatkowo dochodzi do tego rolnictwo cyfrowe – rolnicy przy monitoringu mogą ograniczać nawozy do minimum, żeby ich efektywność wykorzystać w 100 proc.

Z badania przeprowadzonego przez Polskie Stowarzyszenie Zrównoważonego Rolnictwa i Żywności wynika, że 94 proc. przedstawicieli firm agrotechnologicznych twierdzi, że nowe technologie zmniejszają zużycie nawozów, pestycydów i energii, co obniża koszty i chroni środowisko. 83 proc. wskazało, że pomagają one zwiększyć opłacalność produkcji rolnej. Pełne wykorzystanie tego potencjału nie jest na razie możliwe, ponieważ – jak wskazuje badanie – stan cyfryzacji polskich gospodarstw jest nadal stosunkowo niski. Oceniło go tak 44 proc. respondentów, a 56 proc. – jako średni.

Prawie 90 proc. ankietowanych uważa, że największe perspektywy dla cyfryzacji rolnictwa wiążą się z wykorzystaniem zaawansowanej analityki danych i sztucznej inteligencji, które wspierają planowanie i zarządzanie procesami produkcyjnymi.

– Największe wyzwania dla rolników to konkurencyjność, zwłaszcza w dobie umowy z Mercosurem, i opłacalność, czyli optymalizacja kosztów. W produkcji roślinnej największy udział w kosztach ma zużycie nawozów mineralnych, zużycie paliw i środków do produkcji. Ten obszar jest więc do optymalizacji, czyli do ograniczenia stosowania ilości nawozów. Dotyczy to stosowania środków do produkcji takich jak środki ochrony roślin, w momencie kiedy wystąpi problem, wystąpi dany patogen. To także stosowanie środków biologicznych. Rozwój sektora, który dostarcza środki do produkcji, idzie w kierunku biologizacji, czyli tworzenia nowych środków opartych na mikrobiologii – podkreśla Marek Reich.

Sygnowana przez niego kampania „Jakość zaczyna się od ziarna” skupia się na budowaniu świadomości na temat tego, że lepsze dopasowanie odmian do warunków uprawy, związanych m.in. ze zmieniającym się klimatem, przekłada się na stabilniejsze zbiory i powtarzalną jakość ziarna, co ma bezpośredni wpływ na smak, strukturę i jakość codziennych produktów, takich jak pieczywo czy makarony.

Ekspert przekonuje, że niezbędne jest tworzenie nowoczesnych odmian zbóż, ale nie poprzez modyfikacje genetyczne, lecz w wyniku pracy w laboratoriach i stacjach doświadczalnych oraz dzięki naturalnym metodom selekcji. Temu służą także nowe techniki genomowe (NGT), które polegają na przystosowywaniu nasion w sposób, który może występować w naturze lub może być wynikiem konwencjonalnych technik hodowlanych.

– Rolnicy bardzo szybko się adaptują do środowiska, bo obserwują dane rośliny i widzą, jak się zmieniają. Mówimy więc o roślinach odpornych na suszę, które wchodzą we współpracę z mikroorganizmami. Dzisiaj się mówi o tym, że rośliny zbożowe, a właściwie nowe techniki genomowe, dają możliwość tworzenia takich odmian, które współpracują z bakteriami, lepiej wykorzystują azot i jednocześnie pozwalają ograniczyć stosowanie nawozów mineralnych – mówi ekspert.

Jak wyjaśnia Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, dzięki zastosowaniu NGT hodowcy mogą szybciej uzyskać pożądane cechy roślin i wpłynąć na ich walory zdrowotne i smakowe. Mogą także zwiększać odporność roślin na suszę, zmienne warunki klimatyczne i szkodniki. W tradycyjnej hodowli proces ten może trwać nawet kilkanaście lat, natomiast przy zastosowaniu NGT można go skrócić do kilku lat. Rośliny NGT mogą mieć mniejsze wymagania przy stosowaniu nawozów i środków ochrony roślin, co sprzyja zrównoważonej produkcji rolniczej.

Parlament Europejski pracuje nad nowymi regulacjami dla nowych technik genomowych. Resort wskazuje, że rośliny NGT nie zawierają obcego materiału genetycznego, co odróżnia je od roślin GMO, do których przeniesiono geny z innych gatunków. Zgodnie z prawem obie kategorie objęte są tymi samymi przepisami.