Po wejściu w życie ustawy o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa (KSC) podmioty kluczowe i ważne przygotowują się do nowych obowiązków. Mają na to czas do 3 kwietnia 2027 roku, ale przedstawiciele Orange Polska wskazują, że szczególnie weryfikacja dostawców usług i sprzętu może wymagać dodatkowego czasu. Postulują także wprowadzenie systemu certyfikacji na wzór ISO, który ułatwiałby organizacjom ocenę zgodności z nowymi przepisami, a także rozszerzenie weryfikacji pracowników zajmujących się cyberbezpieczeństwem.

– Ustawa o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa to regulacja, która stawia przed podmiotami wiele wyzwań, szczególnie przed podmiotami infrastruktury krytycznej, takimi jak Orange Polska. Możemy mówić zarówno o kwestii zgodności wdrożenia ustawy z wymogami ustawodawcy, o aspektach formalno-praktycznych, jak np. zakres weryfikacji kandydatów do pracy przy systemie zarządzania bezpieczeństwem informacji,  jak i o tym, jak dalece powinniśmy sprawdzać dostawców i w jakim czasie powinniśmy to zrobić. Ustawa nakłada różnorakie obowiązki, a ich realizacja to proces trudny i wymaga przeorganizowania wielu obszarów, żeby mogło to zadziałać – wyjaśnia w rozmowie z agencją Newseria Sławomir Chmielewski, dyrektor bezpieczeństwa i compliance w Orange Polska. – To są nowe rzeczy i bardzo istotne jest, żeby były wdrożone prawidłowo, ale też żeby organizacja podołała, bo obciążenie jest duże.

Nowelizacja ustawy o KSC, która wdraża do polskiego prawa unijną dyrektywę NIS 2, weszła w życie 3 kwietnia br. Nowe przepisy nakładają na podmioty kluczowe i ważne obowiązki w zakresie stosowania odpowiednich środków technicznych, operacyjnych i organizacyjnych w celu zapewnienia bezpieczeństwa sieci i systemów teleinformatycznych. Od 13 kwietnia do 6 maja br. minister cyfryzacji wprowadził do wykazu podmiotów kluczowych i podmiotów ważnych KSC z urzędu dotychczasowych operatorów usług kluczowych, dostawców usług zaufania, przedsiębiorców telekomunikacyjnych i podmioty publiczne. Podmioty, które nie zostały objęte wpisem z urzędu, muszą go dokonać samodzielnie do 3 października br. 

– Ustawa jest bardzo obszernym dokumentem i reguluje wiele obszarów. Z naszego punktu widzenia certyfikacja na wzór ISO jest więc bardzo dobrym pomysłem. Byłaby dla nas istotną wskazówką, dzięki której wiedzielibyśmy, jak poszczególne punkty czy rozdziały ustawy należy adresować w dużej korporacji. Tego typu certyfikat – odpowiednio sprawdzony i zaudytowany – dawałby gwarancję dla naszych partnerów i klientów co do tego, że jesteśmy zgodni z przepisami prawa – podkreśla dyrektor bezpieczeństwa i compliance w Orange Polska.

Ministerstwo Cyfryzacji przygotowało projekt zestawienia norm i standardów, których stosowanie będzie wspierać realizację nowych obowiązków, w szczególności dotyczących obowiązków związanych z Systemem Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji (SZBI). Ma ono ułatwić podmiotom identyfikację standardów dotyczących poszczególnych obszarów funkcjonowania systemu, w tym m.in. bezpieczeństwa systemów, zarządzania ryzykiem, ciągłości działania czy też łańcucha dostaw. Ma to być jednak zestawienie o charakterze pomocniczym i informacyjnym, a nie źródło obowiązującego prawa.  

Do 3 kwietnia 2027 roku podmioty kluczowe i ważne muszą wdrożyć obowiązki wynikające z nowych przepisów. Chodzi przede wszystkim o przygotowanie i wdrożenie SZBI, zgłaszanie incydentów do zespołów CSIRT, zarządzanie incydentami oraz wyznaczanie osób odpowiedzialnych za utrzymywanie kontaktów z podmiotami KSC.

– W aspekcie weryfikacji łańcucha dostaw, czyli tego, od kogo zamawiamy poszczególne komponenty usług lub sprzętu, konieczne jest wydłużenie terminu vacatio legis o 12 miesięcy. To dałoby nam większe prawdopodobieństwo dobrego sprawdzenia dostawców – postuluje Sławomir Chmielewski.

Kolejny postulat dotyczy obowiązku weryfikacji personelu, który będzie wykonywał zadania związane z cyberbezpieczeństwem, pod kątem niekaralności za przestępstwa przeciwko ochronie informacji. Na to również podmioty objęte ustawą mają czas do 3 kwietnia 2027 roku.

– Ważnym elementem jest to, jak weryfikujemy pracowników, którzy będą pracować przy systemie zarządzania bezpieczeństwem informacji lub rozpatrywać incydenty bezpieczeństwa informacji – uważa ekspert. – Ustawa zrobiła pierwszy krok, ale naszym zdaniem powinno to być sformułowane szerzej.

W świetle ustawy zadań związanych z cyberbezpieczeństwem nie mogą wykonywać osoby skazane za przestępstwa przeciwko ochronie informacji, w tym takich jak ujawnienie informacji niejawnych lub służbowych, nielegalne uzyskanie informacji, ich niszczenie czy też zakłócanie sieci i systemów.

– Uważamy, że kandydat powinien być weryfikowany również pod kątem przestępstw takich jak terroryzm albo szpiegostwo, ponieważ dostęp do informacji automatycznie może kusić do tego typu działań – zaznacza dyrektor bezpieczeństwa i compliance w Orange Polska. – Kolejnym elementem jest to, aby kandydat mógł być sprawdzany pod kątem konfliktu interesów, czy nie jest powiązany z podmiotami czy państwami, z którymi nie chcielibyśmy, żeby był powiązany. Ważne jest też badanie jego rezydentury cyfrowej. Kandydat może mówić o tym, że pracuje z danego kraju, tymczasem wiemy, że cyfrowo można to zorganizować tak, że pracuje z innego.

Zdaniem eksperta taka weryfikacja nie powinna być jednorazowa, ale cykliczna, przeprowadzana przykładowo co dwa lata. Jak podkreśla, ten postulat pojawiał się w trakcie dyskusji na konferencji Urzędu Ochrony Danych Osobowych na temat nowych przepisów NIS 2 i KSC.

– Padały też postulaty na temat uproszczenia współpracy pomiędzy organami państwowymi a podmiotami prywatnymi, jeśli chodzi o zgłaszanie incydentów bezpieczeństwa i wiele innych. Mam nadzieję, że przekuje się to również w konkretny legislacyjny materiał – mówi Sławomir Chmielewski.

Ustawa zakłada, że do 3 kwietnia 2028 roku podmioty kluczowe, które nie były wcześniej operatorami usług kluczowych, mają obowiązek przeprowadzić pierwszy zewnętrzny audyt bezpieczeństwa swojego systemu informacyjnego. Takie audyty muszą być powtarzane co najmniej raz na trzy lata, a raporty z ich przebiegu – trafiać do odpowiednich organów. Od 3 kwietnia 2028 roku organy właściwe do spraw cyberbezpieczeństwa (dla telekomunikacji jest to UKE) będą mogły nakładać kary pieniężne za nieprzestrzeganie obowiązków.

– Świadomość firm na temat obowiązków wynikających z ustawy jest bardzo różna. W dużej mierze zależy to od tego, czy firma miała wcześniej do czynienia z infrastrukturą krytyczną, czy jest podmiotem infrastruktury krytycznej, i od tego, jaka jest jej dojrzałość. Niezależnie od świadomości i poziomu dojrzałości tak duża zmiana legislacyjna i jej wdrożenie wymagają czasu. Domyślam się, że firmy, dla których jest to novum, potrzebują jeszcze więcej czasu – uważa dyrektor bezpieczeństwa i compliance w Orange Polska.

Regulacja koryt, osuszanie mokradeł, odcinanie od terenów zalewowych oraz budowa zapór i progów – takie działania przez dziesięciolecia zmieniały naturalny charakter rzek. Eksperci wskazują, że w ich efekcie w wielu miejscach ograniczona została naturalna zdolność krajobrazu do zatrzymywania wody, co zwiększa skalę skutków suszy i powodzi. Renaturyzacja rzek i rozwój błękitno-zielonej infrastruktury mają pomóc w adaptacji do zmian klimatu i nasilających się ekstremalnych zjawisk pogodowych.

– Przez setki lat postrzegaliśmy przyrodę jako przeciwnika, zwłaszcza jeżeli chodzi o ekosystemy rzeczne. One stanowiły zagrożenie dla naszych miast, nie potrafiliśmy sobie poradzić z wezbraniami i powodziami. Wciąż dużo z takiego podejścia do przyrody w nas zostało. Potem nauczyliśmy się regulować rzeki i w którymś momencie niestety przekroczyliśmy magiczną barierę, kiedy uregulowane rzeki, bardzo mocno wcięte w krajobraz, zaczęły go drenować. Rzeka, która nie współgra z wodami gruntowymi, nie jest zasilana przez wody gruntowe i nie zasila wód gruntowych, nagle stała się po prostu rowem drenującym – mówi w wywiadzie dla agencji Newseria dr Kinga Krauze z Europejskiego Regionalnego Centrum Ekohydrologii Polskiej Akademii Nauk.

W ciągu ostatnich 30 lat, według danych Głównego Urzędu Statystycznego, najwięcej inwestycji w zabudowę rzek i potoków górskich, w tym ich regulację, przeprowadzono w 2003 roku – 858,5 km. Od tego czasu takich inwestycji było coraz mniej – w 2023 roku było to 47,4 km. Obecnie trend stopniowo się odwraca i coraz większą rolę zyskuje przywracanie naturalnego przebiegu rzek w procesie renaturyzacji. Eksperci podkreślają, że stoi za tym paradoks związany z długofalowymi skutkami ingerencji w sieć rzeczną.

– Rzeka uregulowana z jednej strony nie ma dużej zdolności retencji wody, a z drugiej strony bardzo szybko przenosi falę wezbraniową, czyli powoduje podtapianie lub zatapianie miast i wiosek na swojej drodze. Drugim elementem samej regulacji rzek było też osuszanie mokradeł. W Europie 90 proc. mokradeł praktycznie już zniknęło, w Polsce również te statystyki nie są zbyt dobre. Mokradła magazynują wodę wtedy, kiedy jest opad, czyli woda nie dopływa nam gwałtownie do rzek i nie spływa z nimi, powodując podtopienia i powodzie, a jednocześnie są w stanie uwalniać wodę w dłuższych okresach w czasie suszy – dodaje ekspertka PAN.

Jak wyjaśnia, mokradła były z jednej strony osuszane na potrzeby rolnictwa, a z drugiej regulacja rzek odcinała je od ich tras zalewowych, a tym samym od mokradeł, które powinny zasilać w okresach intensywnych opadów. Wszystkie te czynniki doprowadziły do tego, że utraciliśmy systemy buforujące wodę.

Na to nakładają się skutki zmian klimatu i wzrostu globalnych średnich temperatur. Raport Międzyrządowego Zespołu ds. Zmian Klimatu (IPCC) wskazuje, że każde dodatkowe pół stopnia globalnego ocieplenia powoduje wyraźny wzrost intensywności i częstotliwości występowania fal upałów, nawalnych opadów, a w niektórych regionach również susz. Jak podaje Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej, średnia obszarowa temperatura powietrza w 2023 roku w Polsce wyniosła 10 stopni Celsjusza i była aż o 1,3 stopnia wyższa od średniej rocznej wieloletniej (klimatologiczny okres normalny 1991–2020).

– W skali Polski mamy regiony, które mają wystarczającą ilość opadów, i takie, które jej nie mają. Chodzi zwłaszcza o opady wiosenne, które w tym roku prawie nie wystąpiły w centralnej Polsce, powodując dosyć duże straty w rolnictwie. Przyzwyczailiśmy się do tego, że wody jest wystarczająco dużo, że odkręcamy kran i ona jest. Zasoby wód gruntowych odbudowują się w ciągu tygodni i miesięcy, zasoby wód głębszych odbudowują się dziesiątki, czasami setki lat, a zasoby wód głębokich, artezyjskich odbudowują się tysiące lat. Z tych zasobów korzysta Łódź, w której mieszkam. Pytanie, czy to jeszcze jest zasób odnawialny? Jeżeli go wykorzystamy, to przy braku opadów wiosennych czy przy nawalnych opadach letnich może się okazać, że nie jesteśmy w stanie zebrać wystarczająco tej wody dla bieżących potrzeb – podkreśla dr Kinga Krauze.

W ocenie ekspertki polskie miasta nie są dobrze przygotowane na mierzenie się z ekstremalnymi zjawiskami pogodowymi.

– Zdrowe ekosystemy wodne, ale też połączenie błękitnej i zielonej infrastruktury są konieczne do tego, żeby miasta lepiej się adaptowały do zmian klimatu. Ta świadomość jest i zaczynamy działać w tym kierunku. Jednak jest to bardzo trudne, ponieważ pewne decyzje, które podjęliśmy w przeszłości, mają wpływ na to, jakie obecnie mamy możliwości manewru. To duże wyzwanie dla planistów, urbanistów i osób zarządzających miastami, żeby myśleć perspektywicznie – ocenia badaczka PAN.

Jak dodaje, szczególnie trudna, a właściwie niemożliwa, będzie renaturyzacja rzek w obszarach, które już zostały gęsto zabudowane.

– Dopuściliśmy do tego, żeby również tereny powyżej dużych miast zostały zabudowane, a moglibyśmy tam tworzyć poldery, które pozwalałyby rzekom czy fali powodziowej się rozlewać – podkreśla ekspertka. – Ekstremalne zmiany pogodowe będą od nas wymagać znaczącej elastyczności i przemyślenia naszego podejścia biznesowego do miast, co tak naprawdę ma dla nas wartość i jakie elementy miast powinniśmy cenić z myślą o przyszłości, niekoniecznie doraźnym zysku.

Jak wskazuje Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie, renaturyzacja stała się jednym z najważniejszych kierunków współczesnej gospodarki wodnej. Oznacza ona działania zmierzające do przywracania naturalnych procesów zachodzących w ekosystemach wodnych i od wody zależnych: od przywracania możliwości migracji organizmów wodnych, przez odtwarzanie terenów podmokłych, po przywracanie naturalnych funkcji dolin rzecznych. Jak podkreślają przedstawiciele instytucji, działania renaturyzacyjne mogą być prowadzone również na rzekach silnie przekształconych przez infrastrukturę hydrotechniczną.

W Unii Europejskiej ruszyły negocjacje międzyinstytucjonalne dotyczące rozporządzenia Military Mobility w sprawie utworzenia tzw. wojskowego Schengen. Ma ono usprawnić i skrócić przemieszczanie wojsk i sprzętu wojskowego między poszczególnymi krajami członkowskimi. Michał Szczerba, eurodeputowany z KO, który odpowiada za negocjacje po stronie Parlamentu Europejskiego, oczekuje, że rozmowy zakończą się do końca 2026 roku, a nowe regulacje wejdą w życie na początku 2028 roku. Jak podkreśla, będą one mieć duże znaczenie dla Polski i innych krajów flanki wschodniej UE.

– Ja i europoseł z Łotwy, Robert Zīle, otrzymaliśmy mandat do prowadzenia negocjacji międzyinstytucjonalnych nad tą regulacją. Plan jest jasny. Do końca roku chcemy je zakończyć, żeby przepisy zostały przyjęte i w pełni weszły w życie na początku 2028 roku. 2027 rok to będą przygotowania krajów członkowskich do pełnego wdrożenia. 2028 rok to idealny moment, ponieważ rozpoczyna się nowa perspektywa finansowa i nowe miliardy trafią na mobilność wojskową – zapowiada w rozmowie z agencją Newseria Michał Szczerba, poseł do Parlamentu Europejskiego z Koalicji Obywatelskiej.

W ubiegłym tygodniu odbyło się pierwsze spotkanie w ramach międzyinstytucjonalnych negocjacji, na którym obecnych było dwóch negocjatorów z PE, komisarze transportu i obrony oraz przedstawiciele irlandzkiej prezydencji w Radzie UE. Pakiet dotyczący mobilności wojskowej został przedstawiony przez Komisję Europejską w listopadzie 2025 roku, a w czerwcu br. swoje stanowisko wyraziły Parlament Europejski oraz Rada UE. Celem nowej regulacji ma być zapewnienie płynnego przemieszczania wojsk, sprzętu i zasobów wojskowych w całej Unii Europejskiej. Szefowie państw i rządów wskazali mobilność wojskową jako jeden z priorytetowych obszarów działań na szczeblu UE w zakresie zdolności obronnych.

– Najważniejszą sprawą z punktu widzenia Polski i flanki wschodniej jest to, że pozwolenia na przemieszczanie się wojsk i sprzętu będą znacząco przyspieszone. Będzie jedno pozwolenie, które pozwoli na transport w obrębie całej Unii Europejskiej. Będą pozwolenia stałe i ad hoc, rozpatrywane w ciągu sześciu godzin – wyjaśnia europoseł.

Posłowie do Parlamentu Europejskiego przyznali, że w sytuacjach nadzwyczajnych lub kryzysowych normalne przepisy transportowe lub przepustowość sieci są niewystarczające, aby sprostać znacznemu wzrostowi wolumenu, częstotliwości lub prędkości transportu wojskowego. Poparli więc utworzenie europejskiego systemu wzmocnionej mobilności wojskowej (EMMERS), który uruchamiałby tymczasowe środki zapewniające terminowy i nieprzerwany transport wojskowy w całej UE, jednocześnie minimalizując zakłócenia w ruchu cywilnym.

– Każdy kraj członkowski ma osobne procedury. To, co zapewniliśmy w tej regulacji i w naszej propozycji, to przede wszystkim pełna zgodność ze standardami i procedurami NATO. To są te same formularze. To jest również włączanie krajów, które nie są w Unii, ale są w NATO, czy też krajów kandydujących jak Ukraina czy Mołdawia, chociażby do bazy solidarnościowej. To będzie baza zasobów, którymi Unia Europejska będzie dysponowała, jeśli chodzi zarówno o infrastrukturę, jak i środki transportu – podkreśla Michał Szczerba.

Nowe przepisy mają zobowiązać KE do utworzenia puli solidarności w ciągu sześciu miesięcy od wejścia w życie nowych przepisów. Jej zadaniem jest uzupełnienie luk w zakresie zdolności do mobilności wojskowej. Będzie ona gromadzić i udostępniać potencjał transportowy i logistyczny UE i poszczególnych państw, taki jak pojazdy, personel, systemy teleinformatyczne, jednostki medyczne, statki lub pociągi, w celu ułatwienia operacji transportu wojskowego.

Europarlamentarzyści chcą zapewnienia komplementarności działań Unii Europejskiej i NATO, aby umożliwić szybkie i sprawne przemieszczanie się sił sojuszniczych w czasie pokoju, kryzysu lub konfliktu, w tym w stosunkach z bliskimi partnerami.

– Co jest istotne, przede wszystkim inwestujemy w naszą infrastrukturę. Przez Polskę będą przechodzić strategiczne korytarze mobilności wojskowej. To w połączeniu z nową perspektywą finansową gigantyczny zastrzyk na polskie drogi, mosty, tunele, lotniska czy linie kolejowe – mówi polityk.

Nowe przepisy mają skłonić państwa członkowskie do priorytetowego traktowania modernizacji infrastruktury dual-use, takich jak drogi, mosty, tunele, linie kolejowe, porty, lotniska i multimodalne terminale towarowe, aby mogły one wytrzymać wojskowy ruch transportowy.

– Przez ostatnie lata korzystaliśmy z członkostwa w Unii Europejskiej i przygotowywaliśmy infrastrukturę na czas pokoju. Ona spełnia wszystkie wymogi dla ruchu cywilnego, natomiast w tej chwili musi być to infrastruktura podwójnego zastosowania, która będzie też odpowiadała potrzebom wojska na czas zagrożenia – wyjaśnia Michał Szczerba. – Dla nas również bardzo ważne było to, żeby uwzględnić w tej propozycji kwestie związane z infrastrukturą paliwową. Polska nie jest w rurociągach natowskich, a powinna być. To jest coś, co można przy okazji wzmocnić. Bardzo wyraźnie chcę powiedzieć, że spojrzeliśmy na tę regulację całościowo. Są tam wszystkie elementy, na których zależało polskiemu rządowi, sztabowi generalnemu, operatorom infrastrukturalnym i transportowym.

Na mapie Unii Europejskiej wskazano kluczowe korytarze mobilności wojskowej. Trzy z czterech biegną przez Polskę.

– Mamy zidentyfikowane newralgiczne punkty infrastrukturalne, które będą wymagały wzmocnienia, żeby mógł przejechać sprzęt wojskowy. Na to będziemy mieć środki w instrumencie Łącząc Europę po 2028 roku, ale także z Funduszu Konkurencyjności, który w obszarze obronnym ma mieć budżet ok. 130 mld euro – mówi eurodeputowany.

W porównaniu z aktualnym wieloletnim budżetem unijnym w kolejnej perspektywie finansowej na lata 2028–2034 środki na mobilność wojskową wzrosną 10-krotnie. W ramach instrumentu Łącząc Europę (CEF) zaproponowano na ten cel 18 mld euro.

– My upraszczamy, digitalizujemy, przyspieszamy i tworzymy prawo. Natomiast środki musi zabezpieczyć nowa perspektywa finansowa. Te negocjacje są zaawansowane, propozycje Komisji już są bardzo obiecujące. Mam absolutne przekonanie, że Polska, podobnie jak w przypadku SAFE, będzie krajem numer jeden, który może skorzystać na środkach na mobilność wojskową – uważa Michał Szczerba.

Polacy chętnie angażują się w nieformalny wolontariat, szczególnie w czasie kryzysów, co pokazały doświadczenia pandemii, wojny w Ukrainie czy ostatniej powodzi w południowo-zachodniej Polsce. Znacznie rzadziej wykonują prace wolontariackie w organizacjach pozarządowych czy instytucjach. Rząd chce wzmocnić potencjał wolontariatu, proponując w ustawie jego nową definicję, a także ułatwić działalność organizacjom pozarządowym, pozwalając im uwzględniać pracę wolontariuszy jako wkład własny w realizowanych projektach.

2026 rok został ogłoszony przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych Międzynarodowym Rokiem Wolontariatu na rzecz Zrównoważonego Rozwoju. Związane z tym obchody w Polsce koordynuje Narodowy Instytut Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego (NIW-CRSO).

– To ukłon wobec osób, które poświęcają i oddają za darmo swój czas, wiedzę i doświadczenie na rzecz innych, ale przede wszystkim zwrócenie uwagi na to, jak niezwykle istotny jest wolontariat. Widzieliśmy to w trakcie chociażby ostatnich kryzysów: pandemii, wojny w Ukrainie, ale też lokalnych powodzi czy braków w dostawie prądu. To właśnie wtedy lokalni liderzy angażują się w pomoc innym. Jest to również przypomnienie dla samorządowców, że obok nich znajduje się ogromny potencjał – ludzie, którzy dobrowolnie i bezpłatnie angażują się na rzecz swoich społeczności – mówi agencji Newseria Adriana Porowska, sekretarz stanu w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów.

Jak zauważa, Polacy najbardziej angażują się w wolontariat nieformalny, a mobilizują się w obliczu dużych i lokalnych kryzysów. Takie wnioski płyną również z raportu zawierającego syntezę wyników badań prowadzonych przez GUS i inne instytucje publiczne oraz firmy i instytuty badawcze „Wolontariat i aktywność społeczna w Polsce 2020–2024”, zrealizowanego na zlecenie NIW-CRSO. Dane GUS pokazują, że w I kwartale 2022 roku średnio 28,4 proc. mieszkańców Polski w wieku 15–89 lat choć raz zaangażowało się w wolontariat w ciągu miesiąca poprzedzającego badanie. Tuż po wybuchu pełnoskalowej wojny w Ukrainie zaangażowanie wzrosło do 37,1 proc.

GUS wskazuje, że na co dzień w Polsce dominuje wolontariat świadczony indywidualnie, w który angażuje się pięciokrotnie więcej osób niż w pracę wolontariacką w organizacjach lub instytucjach (26,5 proc. vs. 5 proc.). Z przytaczanych w raporcie NIW danych OECD i Eurostatu wynika, że pod względem wolontariatu nieformalnego Polska znajduje się powyżej średniej unijnej (ok. 14 proc.), ale w przypadku wolontariatu organizacyjnego jesteśmy znacznie poniżej średniej OECD (22 proc.). Autorzy przeglądu wskazują, że przyczyną może być preferencja nieformalnych form zaangażowania społecznego albo słabo rozwinięta kultura wolontariatu organizacyjnego.

– Pracujemy nad kilkoma zmianami ustawowymi, w tym w ustawie o pożytku publicznym. Chcemy wprost pokazać, że wolontariat to jest darmowa, dobrowolna praca, aby było to w definicji – wskazuje Adriana Porowska. 

Rząd chce wzmocnić rolę organizacji pozarządowych, czemu mają służyć dwie nowelizacje ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Jedna z nich, przyjęta już przez parlament i oczekująca na podpis prezydenta, ma m.in. ułatwić organizacjom pozarządowym dostęp do publicznego finansowania i ograniczyć formalności. Przy realizacji zadań publicznych nie będą one co do zasady musiały zapewniać własnego wkładu finansowego. Wystarczający będzie wkład osobowy, czyli np. praca wolontariuszy, lub rzeczowy. W drugiej nowelizacji rząd zaproponował m.in. wprowadzenie do ustawy definicji wolontariatu. Równocześnie trwają także prace nad przygotowaniem strategii rozwoju wolontariatu. Jak podkreśliła minister w KPRM podczas Kongresu Statystyki Polskiej zorganizowanego przez GUS, wolontariat to budowanie bezpieczeństwa państwa, a osoby zaangażowane, które potrafią działać na rzecz dobra wspólnego, budują odporność społeczną. 

Najczęściej wolontariuszki i wolontariusze angażują się z chęci pomagania innym, poczucia sensu i osobistej satysfakcji oraz przynależności do grupy. Z syntezy NIW-CRSO wynika, że wśród wskazywanych barier w angażowaniu się w wolontariat, szczególnie wśród młodzieży, zwykle wymieniany jest brak czasu, ale także brak zainteresowania, niechęć do systematycznego zaangażowania, negatywne doświadczenia oraz niedostateczna wiedza o możliwościach wolontariatu. Wiele osób deklaruje, że nie angażuje się w pomoc, bo nikt ich o nią nie prosił.

– Dzisiaj wolontariat z pewnością potrzebuje koordynatorów, czyli osób, które zaangażują się w to, aby przekazać ludziom, jak się mogą angażować. Ci koordynatorzy będą wsparciem dla organizacji społeczeństwa obywatelskiego działających w poszczególnych tematach – wyjaśnia ekspertka.

Z danych GUS przytaczanych w raporcie NIW-CRSO wynika, że w 2022 roku Polacy najczęściej angażowali się w pomoc przyjaciołom, znajomym lub sąsiadom (22 proc.), rzadziej nieznajomym osobom (5,8 proc.) czy społecznościom lokalnym (1,9 proc.). Zadania realizowane przez wolontariuszy to najczęściej proste prace na rzecz najbliższego otoczenia (30,3 proc.): opłacanie rachunków, wykupywanie leków, robienie zakupów, zamiatanie, sprzątanie klatki schodowej, zbieranie, sortowanie i wyrzucanie śmieci oraz odśnieżanie. Prawie jedna czwarta wolontariuszy (23,3 proc.) wykonywała zadania o charakterze organizacyjnym (przede wszystkim organizowanie wystaw, imprez sportowych, zajęć taneczno-muzycznych). Podobny odsetek realizował zadania opiekuńcze obejmujące dzieci, osoby starsze i chore.

– Wolontariat, niezależnie od tego, czy zajmuje się tematyką osób starszych, czy osób młodych, z zaburzeniami psychicznymi, czy zwierzętami, czy przyrodą, ma swoją specyfikę i pewna grupa osób do niego przystępuje. Wolontariat w stosunku do osób starszych to przeciwdziałanie samotności poprzez aktywizację tych osób, aby mogły dalej wykorzystywać swoją wiedzę i doświadczenie na rzecz innych. To niezwykle ważna forma aktywizacji tych ludzi – mówi sekretarz stanu w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów.

Misja IGNIS przynosi pierwsze wymierne efekty. Technologiami testowanymi podczas lotu Sławosza Uznańskiego-Wiśniewskiego na Międzynarodową Stację Kosmiczną interesuje się m.in. wojsko. Proces przygotowań do misji i jej organizacja przyczyniły się do rozwoju kompetencji polskiego sektora kosmicznego. Dzięki temu Polska ma dziś większe szanse na udział w ambitnych programach realizowanych przez Europejską Agencję Kosmiczną. Wzrosło także zainteresowanie młodych ludzi naukami technicznymi.

– Ta misja była ogromnym sukcesem zarówno pod kątem technologicznym, naukowym, jak i edukacyjnym. Już mamy pierwsze wymierne efekty tej misji, związane z większym zainteresowaniem młodzieży i osób dorosłych naukami technicznymi, a także z wykorzystaniem wyników eksperymentów, na przykład przez Siły Zbrojne RP – podkreśla w rozmowie z agencją Newseria dr Aleksandra Bukała, szefowa misji IGNIS i ekspertka PIAP Space.

Misja IGNIS była pierwszą polską misją technologiczno-naukową na Międzynarodową Stację Kosmiczną, realizowaną w ramach komercyjnej misji Axiom Mission 4 (Ax-4) Europejskiej Agencji Kosmicznej. Polski astronauta dr Sławosz Uznański-Wiśniewski spędził na orbicie blisko trzy tygodnie, poświęcając ponad 105 godzin na realizację polskiego programu badawczego. W tym czasie przeprowadził 13 eksperymentów przygotowanych przez krajowe uczelnie, instytuty badawcze i przedsiębiorstwa. Obejmowały one różne dziedziny: od medycyny, biologii i psychologii po materiałoznawstwo i nowe technologie. Konkretne projekty dotyczyły m.in. wpływu mikrograwitacji na układ odpornościowy, mikrobiom jelitowy, aktywność mózgu oraz tkanki mięśniowo-szkieletowe, badania odporności organizmów na promieniowanie kosmiczne, a także testowania miniaturowych monitorów promieniowania, systemów sztucznej inteligencji, technologii fotonicznych i nowoczesnych nanomateriałów. Część tych rozwiązań może znaleźć zastosowanie podczas przyszłych misji załogowych na Księżyc i Marsa.

– W tej chwili możemy mówić o jeszcze fragmentarycznych korzyściach, ponieważ dwa z 13 eksperymentów cały czas są na orbicie, więc na ich wyniki jeszcze będziemy czekać. Ale na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej zostały już opracowane i przetestowane dozymetry, czyli czujniki badające promieniowanie, którymi zainteresowani są piloci wojskowi. Oni też są narażeni na wyższe promieniowanie z racji przebywania w powietrzu bardzo wysoko, jak w przypadku pilotów myśliwców, albo bardzo długo w przypadku pilotów samolotów transportowych. Równie ważne są eksperymenty psychologiczne związane z tym, w jaki sposób zachowują się ciało i umysł w warunkach odosobnienia, silnej presji i dużego stresu – wskazuje dr Aleksandra Bukała.

Jednym z istotnych rezultatów misji jest zdobycie przez polskie instytucje naukowe i przedsiębiorstwa tzw. flight heritage, czyli potwierdzenia, że opracowane technologie zostały przetestowane w warunkach kosmicznych. Taki dorobek zwiększa wiarygodność zespołów badawczych i firm przy ubieganiu się o kolejne kontrakty realizowane przez Europejską Agencję Kosmiczną i partnerów międzynarodowych. Możliwość praktycznego zweryfikowania technologii w kosmosie może być decydująca dla ich dalszego rozwoju i komercjalizacji.

– Nigdy nie mielibyśmy aż tylu eksperymentów i 105 godzin pracy astronauty na orbicie poświęconych wyłącznie polskim eksperymentom – ocenia kierowniczka misji IGNIS. – Misja oznacza też ogromny postęp we współpracy międzynarodowej zarówno z Europejską Agencją Kosmiczną, jak i innymi agencjami, partnerami, ze Stanami Zjednoczonymi, ale też z Indiami czy Węgrami.

Równie ważnym efektem misji jest zdobycie doświadczenia organizacyjnego. Polska po raz pierwszy przygotowała i zrealizowała tak rozbudowany program badań kosmicznych, angażując ponad 500 osób z uczelni, instytutów badawczych, administracji, przedsiębiorstw oraz partnerów zagranicznych.

– Na pewno w tej chwili mamy większą szansę na to, żeby uczestniczyć w innych misjach załogowych i bezzałogowych, bo dużo lepiej rozumiemy, jak taką misję się organizuje i co w niej jest trudnego. Mamy wykształcone kadry, które pracowały przy misji, mamy też polskiego astronautę – mówi dr Aleksandra Bukała. – Polska – częściowo dzięki misji, a częściowo poprzez dojrzałość technologiczną – wkroczyła do klubu krajów już dojrzałych kosmicznie. Jesteśmy już ich równoprawnym partnerem, żeby brać udział w najambitniejszych przedsięwzięciach Europejskiej Agencji Kosmicznej czy misjach międzynarodowych związanych z eksploracją Księżyca, takich jak program Artemis. Mamy już dojrzały przemysł i naukę oraz duże zainteresowanie społeczne, tak że zdecydowanie jest na czym budować.

W lipcu ESA poinformowała o planach utworzenia centrum technologii kosmicznych w Warszawie. Będzie to pierwsza w historii organizacji placówka tego typu zlokalizowana poza państwami założycielskimi agencji. Jej działalność skoncentruje się na bezpieczeństwie, odporności oraz technologiach podwójnego zastosowania (dual-use). Zadaniem centrum jest wzmocnienie potencjału ESA poprzez rozwój niszowych i nowatorskich obszarów, a główne filary jego działalności to zarządzanie kryzysowe, czyli tworzenie innowacyjnych rozwiązań na potrzeby ochrony ludności, operacje na orbicie, czyli prowadzenie symulacji zaawansowanych misji kosmicznych, oraz monitorowanie usług satelitarnych, czyli analiza zakłóceń wpływających na ich poprawne funkcjonowanie.

Josef Aschbacher, dyrektor generalny ESA, podkreślił, że centrum przyczyni się do realizacji europejskich ambicji kosmicznych, bazując na rosnącej wiedzy eksperckiej i zaangażowaniu Polski w obszarze technologii kosmicznych. Jak dodał, nasz kraj w szybkim tempie stał się jedną z sił napędowych europejskiego sektora kosmicznego.

Technologie rozwijane na potrzeby sektora kosmicznego coraz częściej znajdują zastosowanie także w medycynie, przemyśle, transporcie, ochronie środowiska oraz systemach opartych na sztucznej inteligencji.

– To wciąż jest obszar nie do końca wykorzystany, zarówno przez AWF, jak i inne uczelnie, zarówno techniczne, jak i ekonomiczne. Wymaga on doskonalenia i zacieśnienia współpracy. Generalnie musimy zmienić mentalność i przestawić nasze wartościowanie, że badania kosmiczne to nie tylko przygotowanie astronauty do lotu w kosmos, ale to są badania, które mają służyć społeczeństwu tutaj na Ziemi – podkreśla prof. dr hab. Bartosz Molik, rektor AWF.

Przemysł stalowy w Unii Europejskiej od 2018 roku stracił moce produkcyjne wynoszące ponad 30 mln t i ok. 30 tys. miejsc pracy – podaje Komisja Europejska. Instytucje UE wprowadzają więc narzędzia, które mają chronić sektor przed dalszą utratą konkurencyjności, zwłaszcza na rzecz producentów z Chin. Eurodeputowany Daniel Obajtek wskazuje, że dla rozwiązania problemów przemysłu potrzebne jest obniżenie cen energii i odejście od systemu ETS lub przeznaczanie związanych z nim środków na inwestycje.

– Przerażają mnie pewne dane. Choćby w 2025 roku europejska gospodarka i przemysł straciły 90 mld euro na rzecz chińskiego przemysłu. W Polsce było to 11 mld euro. Około 45 tys. miejsc pracy jest zagrożonych – mówi w rozmowie z agencją Newseria Daniel Obajtek, poseł do Parlamentu Europejskiego z Prawa i Sprawiedliwości.

To liczby z raportu Związku Przedsiębiorców i Pracodawców (ZPP) oraz Ośrodka Studiów Wschodnich (OSW) „Polska – Europa – Chiny: współpraca czy pułapka uzależnienia?”. Według jego autorów w 2025 roku europejska gospodarka utraciła ok. 87 mld euro wartości dodanej w wyniku wypierania europejskiej produkcji przez chiński import. Z tej kwoty 11,4 mld euro przypadło na Polskę. Eksperci wskazują, że codziennie ok. 500 osób w UE traci pracę w sektorze przemysłowym ze względu na chińską ekspansję gospodarczą. Zagrożone miejsca pracy obejmują przede wszystkim sektory produkcji baterii, części motoryzacyjnych, AGD oraz stali.

– Zagrożenie dla polskiego hutnictwa ze strony Chin i innych krajów trzecich jest nieuniknione, póki nie obniżymy ceny energii elektrycznej. Jest CBAM, którym objęta jest stal i nawozy, ale nikt nie wie, jaki będzie tego efekt – uważa europoseł.

Mechanizm dostosowania cen na granicach w zakresie emisji dwutlenku węgla (CBAM) ma na celu wyrównanie kosztu emisji CO₂ między towarami importowanymi do UE a towarami produkowanymi w Unii. Ma on ograniczać ryzyko tzw. ucieczki emisji, czyli przenoszenia produkcji poza UE w celu uniknięcia kosztów związanych z emisjami.

Od 1 lipca 2026 roku obowiązuje unijne rozporządzenie, które chroni unijny sektor stalowy przed szkodliwym wpływem globalnej nadwyżki mocy produkcyjnych. Wprowadza ono niższe kontyngenty importowe, ograniczając wolumeny przywozu bezcłowego do 18,3 mln t rocznie. To o 47 proc. mniej w porównaniu z kontyngentami na stal z 2024 roku. Przewiduje ono również zastosowanie 50-proc. cła zamiast obecnych 25 proc. po przekroczeniu kontyngentu. 

Władze unijne szacują, że nadwyżka mocy produkcyjnych na rynku stali wzrośnie z 602 mln t w 2024 roku do 721 mln t w 2027 roku. Stanowi to pięciokrotność popytu w Unii Europejskiej. Jak podkreślono w rozporządzeniu, globalna nadwyżka oraz praktyki nierynkowe w niektórych państwach trzecich, które sztucznie wspierają swój przemysł krajowy, mają coraz większy negatywny wpływ na przemysł stalowy UE. Wskutek tego Europa jest jedynym dużym regionem produkcji stali, w którym odnotowuje się spadek mocy produkcyjnych. Między 2018 a 2024 rokiem utracono ponad 30 mln t mocy produkcyjnych, a wskaźnik ich wykorzystania spadł do 67 proc. Sektor systematycznie traci miejsca pracy.

– Rozmawiałem z komisarzem Marošem Šefčoviciem o pewnych problemowych kwestiach. Jest taki mechanizm wsparcia ochronny, tzw. safeguard, do którego zostały wpisane żelazo i krzem jako dodatki do produkcji stali, ale nie ma w nim krzemu metalicznego – tłumaczy Daniel Obajtek. – Teraz dochodzi do takiej sytuacji, że krzem metaliczny może zastąpić inne dodatki, które znalazły się w safeguard. Chiny dalej go eksportują w potwornych ilościach do Europy z racji tego, że mają potężne ilości między innymi przez to, że zmniejszyła się tam produkcja paneli fotowoltaicznych. Stany Zjednoczone i Kanada narzuciły takie cła, że tam nie są w stanie eksportować, w związku z czym wysyłają to do Europy, co niszczy firmy europejskie.

Jak podkreśla, problemy sektora wymagają szybkich działań i decyzji, bo niektóre firmy mogą upaść w ciągu kilku następnych miesięcy.

– Najprostszą metodą byłoby urealnienie cen energii. Jeżeli byśmy to zrobili i zreformowali ETS, to nie mielibyśmy problemu z żadnymi dziwnymi mechanizmami. Gospodarka byłaby konkurencyjna. Mielibyśmy przewagę. Nikt by tych towarów parę tysięcy kilometrów nie przemieszczał, a ceny energii byłyby podobne. Przemysł od razu wróciłby do Europy – prognozuje europoseł PiS.

Przewaga przemysłu chińskiego, jak wskazuje raport ZPP i OSW, wynika z wielu czynników, m.in. niższych kosztów energii oraz subwencji państwa dla producentów. Z przytaczanych w analizie danych OECD wynika, że w latach 2005–2024 chińskie firmy otrzymywały średnio od trzech do ośmiu razy więcej wsparcia publicznego niż przedsiębiorstwa w państwach OECD. Badanie obejmujące 15 kluczowych sektorów przemysłowych wykazało, że 22 proc. globalnego wzrostu udziałów rynkowych firm w latach 2005–2023 można wyjaśnić otrzymywanymi przez nie subsydiami. W przypadku chińskich przedsiębiorstw było to niemal 60 proc.

– Chiny mają monopol władzy, a w Europie jest wiele państw. Chcąc wspierać poszczególne ceny energii i subwencjonować, trzeba mieć odpowiednie rezerwy i pieniądze, aby to robić. W polskim budżecie ich nie ma na subwencjonowanie kosztów energii, na Litwie też nie ma. W Niemczech są, więc dopłacają. Nie możemy się więc zgodzić na to, żeby jedno państwo subwencjonowało dopłaty do ceny energii i eliminowało inne państwa kosztami energii – wyjaśnia Daniel Obajtek. – Cały czas powtarzam, że cała Unia Europejska musi zrezygnować z ETS. Wtedy to ma sens. Natomiast jeżeli tego jeszcze nie zrobi, to mam drugą propozycję – zamienić go na inwestycje.

Taki jest cel przedstawionej przez Komisję Europejską rewizji systemu handlu emisjami, który ma być silnie ukierunkowany na inwestycje mające na celu dekarbonizację sektorów objętych systemem. Państwa członkowskie będą musiały przeznaczyć swoje krajowe dochody z ETS na ten cel. Z wyliczeń KE wynika, że oznacza to zmobilizowanie ponad 100 mld euro przed 2030 rokiem. W rewizji zaproponowano także wolniejsze cięcia limitu emisji, przedłużenie darmowych uprawnień do emisji do 2038 roku i ich ścisłe powiązanie z inwestycjami w dekarbonizację w Europie. Jak ocenił na X Daniel Obajtek, to drobne ustępstwa, które jednak nie rozwiązują sedna problemu. Jego zdaniem sektory energochłonne takie jak stalowy i cementowy nadal tracą przewagę nad importerami spoza UE, a CBAM tego nie zastąpi, zwłaszcza w obecnym kształcie.

Segment składanych smartfonów, tzw. foldables, rozwija się znacznie szybciej niż klasycznych telefonów. Z przytaczanych przez firmę Counterpoint Research szacunków wynika, że w tym roku globalne dostawy urządzeń foldables mają wzrosnąć o 21 proc. Składane modele umacniają swoją pozycję w segmencie premium. Przedstawiciele firmy Samsung, odpowiadającej za stworzenie tej kategorii urządzeń, oceniają, że za dwa lata będą one stanowić 10 proc. sprzedaży smartfonów z wyższej półki w Polsce.

– Składane telefony, czyli kategoria foldables, zarówno w Polsce, jak i na świecie rośnie bardzo dynamicznie. Już teraz w Polsce stanowi ponad 2 proc. sprzedanych telefonów, a w kategorii premium – blisko 6 proc. Liczymy, że w ciągu kolejnych dwóch lat przekroczy 10 proc. udziału w części premium na rynku telefonów – podkreśla w rozmowie z agencją Newseria Marcin Garbarczyk, VP Head of Mobile Experience w Samsung Electronics Polska.

Z przytaczanych przez firmę Counterpoint Research szacunków wynika, że w tym roku globalne dostawy urządzeń foldables mają wzrosnąć o 21 proc. w ujęciu rocznym. W ubiegłym roku osiągnęły one poziom 19,6 mln sztuk. Prognozy zakładają, że w 2028 roku wzrosną do 40,6 mln sztuk.

– Kategoria urządzeń składanych rośnie zdecydowanie szybciej niż reszta rynku z dwóch powodów. Po pierwsze, bardzo dynamicznie rośnie premium, czyli wszystkie urządzenia powyżej 600 euro w cenie detalicznej, a składane telefony należą do tej kategorii. Po drugie, rosną one szybciej niż cała kategoria premium ze względu na swoje funkcjonalności. Po rozłożeniu telefonu uzyskujemy zupełnie nowe funkcje i możliwości korzystania z treści, a po złożeniu mamy bardzo kompaktową formę, którą można schować do kieszeni czy torebki – podkreśla Marcin Garbarczyk.

Analizy GfK wskazują, że udział segmentu premium (powyżej 600 euro) w polskim rynku smartfonów wzrósł z 11 proc. w 2020 roku do 30 proc. w 2026 roku. Średnia cena smartfona sprzedawanego w Polsce niemal się podwoiła w ciągu ostatnich sześciu lat – z 290 euro w 2020 roku do 523 euro w 2026 roku.

– Samsung jest liderem kategorii foldables. Jako pierwsi wprowadziliśmy ją na rynek w 2019 roku i cały czas ją dynamicznie rozwijamy. W zeszłym roku, wprowadzając serię siódmą Z Fold, zdecydowanie zmieniliśmy produkt, bo stał się on znacznie smuklejszy – mówi VP Head of Mobile Experience w Samsung Electronics Polska.

Licząc najnowszą premierę, od 2019 roku Samsung wypuścił osiem generacji urządzeń i pozostaje kluczowym graczem w tej kategorii. Składają się na nią modele Flip (otwierane jak telefony z klapką) oraz Fold (otwierane jak książki). Modele typu Fold, dzięki większemu ekranowi, coraz częściej zastępują tablet lub dodatkowy monitor podczas pracy. 

– W tym roku wraz z serią ósmą do naszego line-upu wprowadzamy również trzeci produkt. Bardzo wierzymy, że ta nowa forma będzie dominująca i spotka się z największym zainteresowaniem konsumentów. Ona jest bardzo kompaktowa, po złożeniu paszportowa, a po rozłożeniu mamy format 4:3, który umożliwia na przykład wygodne oglądanie filmów – wyjaśnia Marcin Garbarczyk. – Telefony są smuklejsze i wydajniejsze, mają nowe procesory i większe pamięci. Wszystko po to, by jeszcze bardziej poprawić doświadczenie użytkownika.

Jak podkreśla, nowa propozycja kształtu składanych urządzeń to też nowy rozdział dla całej kategorii. Nowością składanych smartfonów ósmej generacji jest również zastosowana technologia wyświetlaczy – Flex Titanium dzięki użyciu dwóch tytanowych komponentów zwiększa trwałość i elastyczność wyświetlaczy, ograniczając widoczność zagięcia.

– Składane telefony to jest zupełnie inna liga, bo to jest bardzo wciągające narzędzie, które zmienia sposób, w jaki pracujemy na tych urządzeniach i w jaki z nich korzystamy – mówi Magda Sielachowicz-Nowakowska, Head of Marketing w Samsung Electronics Polska. – Możliwości, które drzemią w tych urządzeniach, powodują, że musimy się nauczyć trochę inaczej z nich korzystać. Chodzi o to, w jaki sposób na co dzień oglądamy, czytamy, rejestrujemy treści wideo, robimy i oglądamy zdjęcia. To jest coś zupełnie innego i jest to doceniane przez coraz większą rzeszę Polaków.

Jedną z głównych zalet składanych smartfonów jest większy ekran, który nie tylko ułatwia oglądanie filmów czy seriali, ale też pracę z dokumentami i arkuszami kalkulacyjnymi.

– Możesz też zupełnie inaczej rejestrować wideo, bo stawiasz  telefon i nagrywasz, chociażby prowadząc wywiad czy wideokonferencję – mówi Magda Sielachowicz-Nowakowska. – Polacy są super otwarci na wszelkie nowości technologiczne, takie jak na przykład sztuczna inteligencja w telefonach.

Samsung wdraża rozwiązania Galaxy AI od kilku generacji produktów, również w pełni w języku polskim. Jak podkreśla ekspertka, sztuczna inteligencja dla znaczącej części konsumentów, zwłaszcza młodszych, to obecnie jeden z głównych czynników decydujących o wyborze urządzenia.

– Jest chociażby funkcja Now nudge, która mówi: „nie umawiaj się na tę godzinę, ponieważ masz już spotkanie” albo „wyjdź z domu, ponieważ musisz zdążyć na pociąg lub samolot” – mówi szefowa marketingu w Samsung Electronics Polska. – Galaxy AI jest także przewagą składanych smartfonów w kontekście biznesowym, bo przykładowo pomaga redagować maile. Szczególnie gdy jesteśmy w biegu, a szybko musimy odpowiedzieć na coś ważnego, to mamy pomocnika, który nam coś zredaguje, nawet jeżeli potem to modyfikujemy.

Do 2035 roku liczba osób w wieku produkcyjnym w Polsce zmniejszy się o ok. 4 mln wobec 2024 roku – wynika z prognoz GUS. To oznacza, że problem niedoboru kadr może się pogłębiać, a już dziś 82 proc. firm z sektora MŚP ma trudności ze znalezieniem odpowiednich kandydatów do pracy. Zdaniem ekspertów odpowiedzią na te wyzwania może być zwiększenie inkluzywności w polskich przedsiębiorstwach i otwarcie się na grupy do tej pory zagrożone wykluczeniem. Z inicjatywy Związku Przedsiębiorców i Pracodawców (ZPP) powstała Koalicja „Inkluzywni w zatrudnianiu”​.

– Polskie firmy już teraz starają się być inkluzywne, natomiast jest jeszcze sporo do zrobienia. Przede wszystkim chcemy im uświadamiać, że inkluzywność po prostu się opłaca. To nie koszt, ale inwestycja. Jest bardzo wiele talentów na rynku pracy, które można angażować. Są to ludzie, którzy chcą i mogą pracować, mają do tego kompetencje, ale napotykają pewne bariery sprawiające, że nie podejmują pracy – mówi agencji Newseria Emilia Szczukowska, public affairs manager ze Związku Przedsiębiorców i Pracodawców.

Na rynku pracy funkcjonują grupy osób, których potencjał zawodowy pozostaje niewykorzystany. Mowa głównie o osobach z niepełnosprawnościami i chorobami przewlekłymi, doświadczających kryzysów zdrowia psychicznego czy osobach neuroróżnorodnych. To także rodzice wracający do pracy po urlopach macierzyńskich i wychowawczych, łączące na co dzień obowiązki zawodowe z opieką nad dziećmi lub bliskimi wymagającymi wsparcia. Wciąż niewykorzystywany jest również potencjał osób 50+ i seniorów. Eksperci wskazują, że przy pogłębiających się problemach demograficznych aktywizacja osób dotychczas słabiej obecnych na rynku pracy może się stać jednym z kluczowych sposobów łagodzenia niedoborów kadrowych.

– Wielu pracodawców nie wie o tym, ile na rynku pracy jest talentów, które doświadczają tak zwanych niewidzialnych niepełnosprawności. Chcemy pokazać im, że te osoby mają kompetencje i chcą pracować, a dostosowania, które trzeba zrobić, aby je zaangażować, są relatywnie niewielkie i mało kosztowne – wskazuje przedstawicielka ZPP.

Co czwarty ankietowany pracodawca w badaniu przeprowadzonym na zlecenie ZPP przyznaje, że nie jest świadomy potrzeb pracowników z chorobami przewlekłymi czy osób neuroróżnorodnych. 22 proc. respondentów wskazuje, że status rodzica małego dziecka może negatywnie wpływać na decyzję o zatrudnieniu, a dla 28 proc. przeszkodą w zatrudnieniu może być choroba przewlekła. Niemal co trzeci respondent przyznaje, że na negatywną decyzję rekrutacyjną może z kolei mieć wpływ neuroróżnorodność. 

– Firmy bardzo często deklarują inkluzywność, natomiast mają różne trudności z wdrażaniem jej w praktyce. Trzeba przyznać, że nie jest to takie proste, dlatego właśnie jako Koalicja „Inkluzywni w zatrudnianiu”​ proponujemy narzędzia, w których wsparłoby nas państwo, aby przedsiębiorstwom łatwiej było angażować osoby z grup wykluczonych – wyjaśnia Emilia Szczukowska. 

Na początku lipca br. ruszyła II edycja kampanii społecznej „Każdy Talent na Wagę Złota – Inkluzywni w zatrudnianiu”, której pomysłodawcą jest Związek Przedsiębiorców i Pracodawców. Jej celem jest zwiększenie aktywności zawodowej osób z grup wykluczonych, które napotykają bariery na rynku pracy. W ramach projektu powstała Koalicja „Inkluzywni w zatrudnianiu”, której głównym postulatem jest wprowadzenie Funduszu na rzecz Inkluzywności w Zatrudnianiu.

– Funkcjonowałby on w ramach Funduszu Pracy, a więc nie angażowałby nowych środków. Przedsiębiorcy mogliby z niego korzystać, by zwiększać dostępność miejsc pracy i zatrudniać osobę z tzw. niewidzialnymi niepełnosprawnościami i trudnościami – mówi ekspertka ZPP.

Proponowany mechanizm ma wspierać przedsiębiorców we wdrażaniu rozwiązań zwiększających dostępność miejsc pracy dla osób ze specyficznymi potrzebami oraz grup zagrożonych wykluczeniem zawodowym. Środki mogłyby zostać przeznaczone m.in. na dostosowanie stanowisk pracy, zakup technologii wspierających dostępność, szkolenia dla menedżerów i działów HR, audyty procesów rekrutacyjnych czy programy rozwoju kompetencji.  44 proc. przedsiębiorców w badaniu ZPP deklaruje, że dodatkowe wsparcie zwiększyłoby ich gotowość do zatrudniania rodziców małych dzieci, a ponad połowa wskazuje podobną gotowość w przypadku osób 50+.

– Skupiamy się na tym, aby połączyć wszystkie sektory, organizacje pozarządowe, administrację publiczną, naukę oraz przede wszystkim biznes i w ramach koalicji wspólnie działać na rzecz angażowania grup wykluczonych, zwiększania dostępności miejsc pracy. To się opłaca zarówno pracodawcom, jak i pracownikom – zapewnia Emilia Szczukowska.

Celem działań koalicji jest wypracowanie systemowych rozwiązań, które ułatwią przedsiębiorcom zatrudnianie osób z grup narażonych na wykluczenie i przyczynią się do budowania bardziej dostępnego i różnorodnego rynku pracy.  

– Trzeba sobie zadać pytanie, kim jest pracownik wykluczony. To jest pracownik, który źle się czuje w pracy na przykład ze względu na kolor skóry, przekonania czy choroby – podkreśla Agnieszka Leszczyńska, dyrektor generalna w firmie Angelini Pharma Polska, która jest partnerem strategicznym II edycji kampanii. – Firmy nie powinny nikogo wykluczać. Obojętnie czego to wykluczenie dotyczy – koloru skóry, wyznania czy jakichkolwiek preferencji. Pracownik musi mieć komfort, musi czuć bezpieczeństwo i musi być spełniony. Dzięki temu jest dobrym pracownikiem, zmotywowanym i wierzy, że firma również chce dla niego najlepiej, tak jak on sam.

– Największą efektywność, co pokazuje mnóstwo badań, mają różnorodne zespoły. Żeby one korzystały z tej różnorodności, każdy musi się czuć włączony – podkreśla Anita Rogalska, dyrektorka HR i członkini zarządu Provident Polska, partnera strategicznego II edycji kampanii. – Cała organizacja powinna dbać o przygotowanie do tego, żeby każdy pracownik czuł się w niej dobrze, mógł pracować i korzystać ze swoich możliwości. Menedżerowie stanowią tu bardzo istotną grupę. Wiele firm przygotowuje ich do zarządzania różnorodnością oraz zapobiegania wykluczeniu i dyskryminacji.

Wśród barier, które przedsiębiorcy wymieniają w kontekście zatrudniania osób ze specjalnymi potrzebami, znajdują się obawy związane z dyspozycyjnością oraz absencją pracownika (37 proc. odpowiedzi). Dla 17 proc. istotne są koszty związane z dostosowaniem miejsca pracy, a także brak wiedzy dotyczącej jego adaptacji. 14 proc. ankietowanych zwraca również uwagę na zbyt skomplikowane procedury i przepisy. 

– W polskiej legislacji na pewno jest wiele ustaw i zapisów, które zapobiegają wykluczeniu i dyskryminacji poszczególnych grup. Zmieniający się świat i oczekiwania powodują, że nie tylko firmy, ale i regulatorzy powinni się temu przyglądać i zmieniać ustawodawstwo w kierunku jeszcze większego włączania, zapobiegania wykluczaniu, ale też tworzenia nowych rozwiązań, dzięki którym każdy znajduje miejsce na rynku pracy – uważa Anita Rogalska.

Start II edycji kampanii ZPP jest też początkiem działalności Poselskiego Zespołu ds. Inkluzywności w Zatrudnieniu. To ponadpartyjna inicjatywa poselska, której zadaniem będzie opracowywanie rekomendacji legislacyjnych i systemowych pozwalających zwiększyć dostępność rynku pracy i lepiej wykorzystać potencjał osób pozostających dziś poza aktywnością zawodową.

– Czy rynek pracy w Polsce stanie się inkluzywny? Marzeniem wielu z nas jest to, żeby każda osoba, niezależnie od tego, skąd pochodzi, jakie ma predyspozycje i talenty, znalazła miejsce pracy i mogła się rozwijać – podkreśla dyrektorka HR i członkini zarządu Provident Polska. – Na pewno zmienia się całe otoczenie, oczekiwania, sposoby pracy. Dzięki takim rozwiązaniom jak praca zdalna pracuje bardzo wiele osób, które wcześniej były wykluczane, bo nie mogły dojechać do pracy.

Nowe technologie to nie tylko impuls dla rozwoju gospodarczego, ale też kluczowy czynnik dla bezpieczeństwa państwa. Zdaniem Magdaleny Hajduk, doradcy prezydenta RP, potrzebna jest diagnoza stanu technologicznego Polski i na tej podstawie przygotowanie odpowiedniej strategii na rzecz suwerenności technologicznej. Istotne jest znalezienie takich dziedzin, w których Polska może się wyspecjalizować. Eksperci widzą potencjał m.in. w AI, technologiach kosmicznych, kwantowych czy biotechnologii.

– W Kancelarii Prezydenta powstała Rada ds. Nowych Technologii i Cyfryzacji. Wśród inicjatyw podjętych przez jej członków od grudnia jest wysłuchanie środowiska z sektora nowych technologii i przygotowanie rekomendacji dla prezydenta dotyczących projektów i inicjatyw ustawodawczych wspierających nasz kraj w obszarze cyfryzacji – mówi w rozmowie z agencją Newseria Magdalena Hajduk. – Chodzi o to, żebyśmy zbliżyli się do poziomu cyberpotęgi, zachowali niezależność i zrobili wszystko, żeby w razie konkretnych niebezpieczeństw móc odtworzyć te technologie. Powinniśmy przede wszystkim mieć źródła finansowania projektów, które zapewnią nam suwerenność technologiczną. 

Rada Nowych Technologii i Cyfryzacji przy Prezydencie RP została powołana w grudniu 2025 roku. Jej celem jest stworzenie forum dialogu w sprawach istotnych dla technologicznego i gospodarczego rozwoju Polski.

Nad strategicznymi dokumentami pracuje także rząd. 10 czerwca br. przyjął Strategię Cyfryzacji Państwa, która wyznacza cele transformacji cyfrowej kraju do 2035 roku. Jak zapewnia Ministerstwo Cyfryzacji, strategia powstała w wyniku szerokiej współpracy międzyresortowej i konsultacji publicznych, a jej nadrzędnym celem jest podnoszenie jakości życia obywateli i ograniczanie negatywnych skutków technologii. Zgodnie z założeniami do 2030 roku 100 proc. kluczowych usług publicznych ma być dostępnych w pełni cyfrowo i 100 proc. gospodarstw domowych ma się znaleźć w zasięgu światłowodu i sieci 5G. Z kolei do 2035 roku 85 proc. obywateli ma posiadać podstawowe kompetencje cyfrowe, a 80 proc. urzędów ma wykorzystywać sztuczną inteligencję. Strategia zakłada zwiększenie nakładów na cyfryzację do poziomu 5 proc. PKB. 

W marcu br. rząd przyjął także Strategię Cyberbezpieczeństwa Rzeczypospolitej Polskiej do 2029 roku, która wyznacza kierunki rozwoju bezpieczeństwa cyfrowego państwa i wzmacnia Krajowy System Cyberbezpieczeństwa. Jego realizacja ma zwiększyć odporność Polski na cyberzagrożenia oraz poprawić bezpieczeństwo obywateli, przedsiębiorstw i instytucji publicznych.

Zdaniem Magdaleny Hajduk potrzebne są strategia oraz inicjatywy ustawodawcze, które będą wspierać suwerenność technologiczną Polski.

– Zdaje się, że kolejna strategia, z której założeniami można się w pełni zgodzić, jest kolejnym dokumentem, który mało odzwierciedla naszą rzeczywistość i problemy polskiego biznesu czy start-upów, potencjalnych przyszłych unicornów – mówi doradca prezydenta RP. – Gdybyśmy wszyscy w tych radach dotyczących nowych technologii i cyfryzacji połączyli się w jedno konsorcjum, to bylibyśmy w stanie z tej strategii cyfryzacji wyciągnąć kilka obszarów, w których moglibyśmy wspólnie wypracować rekomendacje i dla rządu, i dla prezydenta. Moglibyśmy faktycznie się zgodzić i podpisać się pod konkretnym dokumentem, który byłby nie tylko strategią, ale planem działania w celu zapewnienia suwerenności technologicznej Polski.

Jak podkreśla, potrzebna jest analiza stanu technologicznego Polski, na podstawie której powinna powstać taka strategia. Jednym z obszarów zmian może być prawo zamówień publicznych, by wspierało polskich innowatorów.

– Trwa już wieloletnia dyskusja na temat tego, jak budować suwerenność technologiczną w kontekście rozwijających się młodych przedsiębiorstw, skoro prawem zamówień publicznych uniemożliwiamy im wygrywanie przetargów. Jest duża przestrzeń do tego, żeby wypracować takie procedury zamówień publicznych, żeby w kryteriach ocen znalazł się kapitał polski i żeby zbudować pomost pomiędzy biznesem i nauką – powiedziała Magdalena Hajduk podczas Kongresu Fundacji SET „Polska ambitna”.

Zdaniem dr Karoliny Grendy z Fundacji SET Polska powinna się koncentrować na technologiach, które spełniają kilka kryteriów. Pierwszym jest bezpieczeństwo kraju ze względu na sytuację geopolityczną.

– Kolejnym jest kryterium rynku – to muszą być nowe technologie, które zostaną w dosyć szybki sposób zaadaptowane, w okresie 5–10 lat – wymienia dr Karolina Grenda. – Poza tym jest kryterium kompetencji – mamy bardzo dobrych matematyków, kryptologów, programistów. Istotny jest także poziom zaawansowania nowych technologii. Aby je wdrożyć w ciągu 5–10 lat, one muszą być na określonym etapie rozwoju.

Wśród konkretnych technologii ekspertka wymienia przede wszystkim sztuczną inteligencję. Chodzi niekoniecznie o budowanie fundamentalnych modeli, w których liderami są Stany Zjednoczone i Chiny, ale adaptacja istniejących rozwiązań w takich dziedzinach jak cyberbezpieczeństwo, logistyka, medycyna czy biotechnologia.

– Skupiłabym się na generatywnej sztucznej inteligencji, ale w powiązaniu z Edge AI. Ona nie lokuje danych w chmurze, tylko w określonych urządzeniach. W ten sposób jest bezpieczniej – wyjaśnia przedstawicielka Fundacji SET.

Podkreśla również znaczenie technologii kosmicznych, rozwijanych przykładowo przez ICEYE, polsko-fińską firmę produkującą satelity radarowe  do obserwacji Ziemi. Firma posiada największą na świecie konstelację satelitów wyposażonych w radary z syntetyczną aperturą SAR, które mogą odwiedzać to samo miejsce nawet kilkanaście razy na dobę, tworząc obrazy niezależnie od pory i warunków pogodowych.

– Firma wdraża swoje rozwiązania zarówno do zastosowań cywilnych, czyli np. w rolnictwie, jak i w zarządzaniu kryzysowym oraz w rozwiązaniach dual-use. Jej technologie są wykorzystywane podczas wojny w Ukrainie do obrazowania tego, co się dzieje na polu walki – wyjaśnia dr Karolina Grenda. – Kolejne są technologie kwantowe. One nie są jeszcze na poziomie wdrożenia, natomiast jest to luka do wykorzystania. Mamy dobrych kryptologów, matematyków i informatyków, więc jesteśmy w stanie tę technologię zaadaptować. Państwem, które to zrobiło, jest Finlandia, która przeznaczyła bardzo duże środki w latach 2020–2024 i teraz jest hubem rozwoju technologii kwantowych.

Zdaniem ekspertki problemem na polskim rynku jest brak skutecznej komercjalizacji innowacyjnych produktów, co jest bezpośrednio związane z finansowaniem. Z ubiegłorocznego raportu Zespołu ds. wzmocnienia transferu wyników badań naukowych, powołanego w ramach MNiSW, wynika, że transfer wiedzy i technologii przyjmuje w Polsce przede wszystkim formę świadczenia usług badawczych, a nie komercjalizacji własności intelektualnej. W przypadku większości rodzajów instytucji ok. 80 proc. przychodów pochodzi z usług badawczych, a mniej niż 20 proc. z komercjalizacji. 

Polska Izba Ubezpieczeń wskazuje, że ubezpieczyciele coraz częściej rozwijają ofertę dla dużych projektów budowlanych i infrastrukturalnych, związanych m.in. z inwestycjami publicznymi w obszarze transportu i energetyki. Ochrona ubezpieczeniowa to jeden ze sposobów zarządzania ryzykami, które towarzyszą każdej inwestycji tego typu. Branża podkreśla, że coraz częściej ubezpieczenie nie jest traktowane jako koszt, ale jako sposób na zapewnienie stabilności procesu inwestycyjnego. 

– Wyzwania w zakresie dużych inwestycji infrastrukturalnych w największym zakresie, szczególnie w kontekście ubezpieczeniowym, opierają się na trafnym zidentyfikowaniu ryzyk, które wokół nich występują. Na każdym etapie inwestycji one mogą być nieco różne i w pewien sposób się przeplatać. Natomiast im większa i bardziej strategiczna inwestycja, tym ryzyka stają się bardziej wielowymiarowe. Ich skuteczne zidentyfikowanie pozwoli następnie na skuteczne zarządzanie nimi – mówi agencji Newseria Tomasz Kasiński, ekspert ds. ubezpieczeń OC i broker ubezpieczeniowy w GrECo Polska. – Zarządzać ryzykiem można na co najmniej kilka sposobów. Począwszy od unikania go, przez ograniczanie go własnymi środkami, retencję, czyli próbę wzięcia tego ryzyka na siebie w określonej wielkości, aż po transfer ryzyka na podmiot profesjonalny, którym jest ubezpieczyciel.

Jak podczas Europejskiego Kongresu Gospodarczego wskazywali przedstawiciele Polskiej Izby Ubezpieczeń, geopolityka i zmiany klimatyczne sprawiły, że ryzyko przestało być zdarzeniem wyjątkowym, a stało się codziennym elementem działalności firm. Współczesne otoczenie gospodarcze charakteryzuje się dużą zmiennością oraz nakładaniem się różnych kategorii ryzyk. Doświadczenia rynkowe pokazują, że bardziej zaawansowane procesy zarządzania ryzykiem są najczęściej stosowane w dużych, międzynarodowych lub regulowanych podmiotach.

– Oczywiście ubezpieczenia stanowią pewien koszt. Im bardziej zaawansowana inwestycja, im trudniejsze ryzyko, tym ubezpieczenie będzie droższe. Natomiast przestają być one traktowane jako koszt sam w sobie, który w żaden sposób się nie zwraca – uważa Tomasz Kasiński. – Oczywiście nie chodzi o to, aby ubezpieczenia traktować jako inwestycję, ale jako instrument, który pozwala zabezpieczyć stabilność procesu inwestycyjnego. Coraz częściej spotykamy się z takim stanowiskiem klientów, co należy postrzegać bardzo pozytywnie.

Również PIU zwraca uwagę na tę zmianę w podejściu biznesu – ubezpieczenia są coraz częściej postrzegane jako element systemu zarządzania ryzykiem, a nie wyłącznie instrument finansowy zapewniający ochronę, którego posiadanie często wynika z wymogów instytucji finansowych czy kontrahentów. Według izby znaczenie ubezpieczeń jako elementu zarządzania ryzykiem będzie w kolejnych latach systematycznie rosło.

Jak wskazuje Kasiński, przy dużych inwestycjach, w których może dochodzić do kumulacji ryzyk, ubezpieczyciele bardzo często tworzą tzw. poole ubezpieczeniowe.

– Ubezpieczyciele dogadują się ze sobą, aby razem objąć dane ryzyko, co ogranicza bezpośrednią konkurencję cenową. Dzielą się apetytem na ryzyko, obejmując wspólnie w poolu ubezpieczeniowym największe strategiczne inwestycje, przez co ryzyko kumulacji nie występuje w takim zakresie, w jakim można je obserwować w innych obszarach gospodarki – tłumaczy ekspert GrECo Polska.

I dodaje, że ważnym elementem planowania ochrony ubezpieczeniowej jest odpowiednie przygotowanie wymogów ubezpieczeniowych.

– Standardy w zakresie wymogów są oczywiście potrzebne, natomiast trzeba też baczyć na to, aby nie przestandaryzować tego, co nie powinno być standardem. Wymogi ubezpieczeniowe powinny odpowiadać ryzyku, które obejmują. Nie powinno dochodzić do sytuacji, że wymogi w jakimś stopniu nie licują z ubezpieczonym ryzykiem, ponieważ w gruncie rzeczy to właśnie te wymogi stanowią pewien schemat, na którym będzie oparta ochrona ubezpieczeniowa – wyjaśnia Tomasz Kasiński.

Podczas Kongresu Infrastruktury Polskiej ekspert podkreślił, że decydując się na przeniesienie ryzyka na ubezpieczyciela, trzeba na etapie planowania lub realizacji inwestycji określić, w jakim modelu ma ona zostać ubezpieczona i kto ma odpowiadać za organizację ochrony ubezpieczeniowej (inwestor, wykonawca, podwykonawcy). Każda inwestycja wymaga także doboru odpowiednich produktów ochronnych, m.in. OC czy ubezpieczenia przerw w działalności.

Zmiana podejścia do zarządzania ryzykiem oznacza też transformację w samej branży ubezpieczeniowej. PIU wskazuje, że ubezpieczyciele rozwijają narzędzia wspierające analizę ryzyka, w tym modele oparte na danych czy rozwiązania wykorzystujące AI. Coraz częściej stawiają na nowe segmenty, wśród których są ubezpieczenia cybernetyczne czy ubezpieczenia należności, ale także właśnie rozwiązania dla dużych projektów budowlanych i infrastrukturalnych.

– Z uwagi na to, że na polskim rynku nie ma aż tak wielu podmiotów udzielających ochrony, konkurencyjność w zakresie pozyskania klienta istnieje, ale nie obserwujemy zabójczego dumpingowania cen, szczególnie w zakresie kwotowania ryzyk o charakterze strategicznym. Oczywiście w ryzykach detalicznych trochę inaczej to wygląda, natomiast przy dużych inwestycjach nie dostrzegamy ryzyka konkurencji cenowej – mówi broker ubezpieczeniowy w GrECo Polska. – Ryzyko kwotowane jest w dosyć obiektywny sposób i przez zewnętrzne podmioty. Nie postrzegamy walki o obsługę danego projektu infrastrukturalnego jako istotnego ryzyka dla podmiotów udzielających ochrony ubezpieczeniowej na polskim rynku.

Każdego roku mieszkańcy Europy samodzielnie leczą ok. 1,2 mld drobnych dolegliwości, stosując leki bez recepty, co przynosi blisko 36,7 mld euro oszczędności rocznie. Sam system ochrony zdrowia w UE oszczędza na tym 26,3 mld euro, a w Polsce – 1 mld zł. Starzenie się społeczeństwa i jego rosnące potrzeby zdrowotne sprawiają, że takie podejście będzie zyskiwać na znaczeniu, ale potrzeba do tego podnoszenia kompetencji zdrowotnych pacjentów – przypominają eksperci z okazji Międzynarodowego Dnia Samoleczenia.

– Odpowiedzialne samoleczenie to element każdego nowoczesnego systemu opieki zdrowotnej. Oznacza to, że pacjent samodzielnie podejmuje decyzje o leczeniu drobnych dolegliwości przy użyciu leków bez recepty (OTC) – mówi w rozmowie z agencją Newseria Ewa Jankowska, prezeska PASMI – Polskiego Związku Producentów Leków Bez Recepty.

Samoleczenie jest elementem szerszej koncepcji samoopieki (self-care), którą Światowa Organizacja Zdrowia definiuje jako zdolność do zapobiegania chorobom, utrzymywania zdrowia oraz radzenia sobie z dolegliwościami. Według raportu Uczelni Łazarskiego „Rola samoleczenia w systemie opieki zorientowanym na wartość zdrowotną” w Unii Europejskiej każdego dnia ok. 3,3 mln drobnych dolegliwości zdrowotnych można leczyć przy użyciu leków OTC. To głównie infekcje wirusowe, ból gardła, kaszel, alergie, dolegliwości układu pokarmowego, bóle głowy czy niewielkie urazy. Bezpieczne samoleczenie dotyczy wyłącznie mniejszych dolegliwości, a w przypadku utrzymywania się lub nasilenia objawów konieczna jest konsultacja z lekarzem.

– Samoleczenie jest dzisiaj benefitem nie tylko dla pacjenta, ale również dla całego systemu opieki zdrowotnej – ocenia Łukasz Marynowski, country head Poland w Opella Healthcare, członek zarządu PASMI. – W obliczu starzejącego się społeczeństwa, rosnącej liczby pacjentów, ale też ograniczonych zasobów kadrowych to właśnie odpowiedzialne samoleczenie powinno być niezbędnym uzupełnieniem opieki medycznej. Pozwoli to efektywnie wykorzystać zasoby całego systemu ochrony zdrowia.

Według raportu AESGP Study „Self-Care in Europe: Economic and Social Impact on Individuals and Society” każde 1 euro wydane przez pacjenta na samoleczenie przynosi średnio 6,7 euro korzyści ekonomicznych – 4,6 euro dla systemu ochrony zdrowia oraz 2,1 euro dla gospodarki. Przytaczane w raporcie wyliczenia ekspertów szacują, że gdyby pacjenci zgłaszali się ze wszystkimi drobnymi dolegliwościami, w całej UE potrzebnych byłoby dodatkowo 120 tys. lekarzy pierwszego kontaktu lub obecna kadra musiałaby pracować dodatkowe 144 minuty dziennie. Większe wykorzystanie odpowiedzialnego samoleczenia mogłoby ograniczyć liczbę wizyt u lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej o kolejne 10–25 proc. i przynieść 17,6 mld euro oszczędności rocznie (12,5 mld dla systemu i 5,1 mld dla gospodarki).

W Polsce obecnie nieco ponad połowa drobnych dolegliwości leczona jest w ramach odpowiedzialnego samoleczenia, co pokazuje, że model ten odgrywa istotną rolę w funkcjonowaniu krajowego systemu ochrony zdrowia. Tak szerokie wykorzystanie samoleczenia wymaga jednak odpowiednich kompetencji zdrowotnych oraz świadomego i bezpiecznego stosowania produktów leczniczych dostępnych bez recepty.

– Kompetencje te buduje się poprzez uważne czytanie ulotek. Ważne również, aby w trakcie procesu samoleczenia obserwować reakcję organizmu i w przypadkach wątpliwych skonsultować się z farmaceutą i lekarzem – mówi Ewa Jankowska.

Światowa Organizacja Zdrowia wskazuje, że kompetencje zdrowotne obejmują umiejętność wyszukiwania, rozumienia i wykorzystywania informacji dotyczących zdrowia przy podejmowaniu codziennych decyzji. Oznacza to m.in. umiejętność właściwego stosowania leków zgodnie z ulotką, rozpoznania objawów wymagających konsultacji z lekarzem oraz korzystania z wiedzy farmaceutów.

– Odpowiedzialne samoleczenie zaczyna się od rzetelnej i sprawdzonej wiedzy. Dzisiaj pacjenci mają bardzo szeroki dostęp do informacji i trudno jest dokonać wyboru pomiędzy faktem a niesprawdzoną poradą. Dlatego bardzo ważną rolę odgrywa środowisko medyczne – podkreśla Ewa Królikowska, dyrektor generalna Teva Pharmaceuticals Polska, członkini zarządu PASMI.

Jak wynika z przytoczonego w raporcie badania Polskiego Towarzystwa Medycyny Rodzinnej, 62,5 proc. pacjentów jako główne źródło wiedzy o stosowanych lekach wskazuje lekarza. Również farmaceuci odgrywają ważną rolę w budowaniu ich kompetencji zdrowotnych i wspieraniu w bezpiecznym zażywaniu leków bez recepty. Właśnie promowaniu takich postaw służy obchodzony 24 lipca Międzynarodowy Dzień Samoleczenia.

– W tym dniu przypominamy, jak ważne społecznie jest odpowiednie stosowanie leków bez recepty. Symbol 24/7 oznacza, że o zdrowie powinniśmy dbać odpowiedzialnie przez całą dobę, siedem dni w tygodniu – podkreśla Ewa Jankowska.

Nowy kalkulator pomoże ojcom sprawdzić, jaki urlop przysługuje im w związku z narodzinami dziecka, do kiedy mogą z niego skorzystać i jakie dokumenty muszą złożyć do pracodawcy. Celem inicjatywy Fundacji Share the Care jest podniesienie świadomości rodziców dotyczącej urlopów rodzicielskich i ojcowskich, które nadal są często mylone. Przez to część uprawnień przepada.

– Kalkulator urlopowy na stronie Tatakiedyurlop.pl powstał, by pomóc rodzicom się dowiedzieć, do kiedy tata może skorzystać z urlopu ojcowskiego, a do kiedy z urlopu rodzicielskiego. W przepisach prawa pracy jest to bardzo skomplikowane i rodzice nadal mają problemy z rozróżnieniem tych dwóch świadczeń – mówi agencji Newseria Biznes Małgorzata Adamowicz z Fundacji Share the Care.

Kalkulator – uruchomiony w ramach projektu „Debata o roli partnerstwa w rodzinie w tworzeniu społeczeństwa równych szans”, finansowanego ze środków Narodowego Instytutu Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego – ma ułatwić rodzicom poruszanie się w przepisach dotyczących przysługujących im urlopów. Wystarczy wpisać datę urodzenia dziecka, a kalkulator pokaże termin wykorzystania urlopu ojcowskiego i rodzicielskiego. Na stronie Tatakiedyurlop.pl można także znaleźć podstawowe zasady dotyczące obu tych świadczeń i dokumenty, jakie należy złożyć u pracodawcy. 

– O ile świadomość urlopów dla mam jest, bo te świadczenia są z nami od zawsze, o tyle te dla tatów wciąż wydają się nowe i wciąż się mylą. Kalkulator urlopu ojcowskiego i rodzicielskiego może nam pomóc ograniczać błędy. Mamy tam wyszczególnione dwa różne świadczenia, więc już tym podnosimy świadomość, że urlop ojcowski i rodzicielski to nie to samo – wyjaśnia Marzena Pilarz-Herzyk, prawniczka i autorka bloga „Mama Prawniczka”. 

– Ten prosty kalkulator pomoże rodzicom zrozumieć zawiłości w prawie oraz wykorzystać i zaplanować czas z rodziną, żeby korzystali na tym i mama, która może wrócić do aktywności zawodowej, i tata, który może budować relacje z dzieckiem – dodaje Małgorzata Adamowicz. 

Z danych fundacji wynika, że nadal wielu mężczyzn nie wykorzystuje przysługującego im urlopu lub dowiaduje się o nim zbyt późno. Kalkulator i prowadzona kampania „Tata, kiedy urlop” mają pomóc ojcom nie tylko poznać swoje prawa, ale przede wszystkim z nich skorzystać.

– Ojcowie po urlopach rodzicielskich mówią, że to czas, który dał im niesamowitą przestrzeń na budowanie relacji z dzieckiem i lepsze poznawanie go w codzienności. Jak podkreślają, rozwój dziecka to nie film, który można przewinąć – mówi ekspertka Fundacji Share the Care.

W 2023 roku nowelizacja Kodeksu pracy, która wdrożyła unijną dyrektywę work–life balance, wydłużyła urlop rodzicielski do 41 tygodni w przypadku urodzenia się jednego dziecka, oraz do 43 tygodni w przypadku dwójki dzieci lub więcej jednocześnie. Z tej puli dziewięć tygodni to nieprzenoszalna część urlopu dla każdego z rodziców, czyli ojciec nie może ich „przekazać” matce, jeśli sam nie chce lub nie może z nich skorzystać.

Odsetek ojców na urlopie rodzicielskim systematycznie wzrasta. Zgodnie z danymi z ZUS w 2022 roku z urlopów rodzicielskich skorzystało tylko 3,7 tys. ojców, a na koniec 2025 roku było ich już 57 tys., czyli 24 proc. uprawnionych. Te liczby nadal rosną. W pierwszej połowie 2026 roku to już prawie 33 tys. ojców. 

Ojcom przysługuje również dwutygodniowy urlop ojcowski. Mogą go wziąć na raz lub rozłożyć na dwie części, po siedem dni każda, i trzeba go wykorzystać do ukończenia przez dziecko 12. miesiąca życia. Wniosek do pracodawcy składany jest z siedmiodniowym wyprzedzeniem. 

– Martwi nas to, że spada odsetek ojców na urlopach ojcowskich. W 2025 roku skorzystało z nich 58 proc. ojców, natomiast rok wcześniej 64 proc., mimo że jest to urlop w 100 proc. płatny. To kolejny argument za tym, że jest wiele niejasności odnośnie do urlopów dla ojców – mówi Małgorzata Adamowicz.

– Z jednej strony przepisy są jednoznaczne, czyli mamy dwutygodniowy urlop ojcowski do 12. miesiąca życia dziecka, z drugiej – urlop rodzicielski, w szczególności ojcowie mogą korzystać z nieprzenoszalnych dziewięciu tygodni. Natomiast jeżeli wejdziemy w szczegóły, to te regulacje mogą być bardziej skomplikowane w odbiorze, szczególnie przez samych pracowników, ale sporadycznie mamy też informację od działów zajmujących się kadrami i płacami w firmach, że również one mają pewne problemy z zastosowaniem tych przepisów – podkreśla Robert Lisicki, dyrektor Departamentu Pracy w Konfederacji Lewiatan. 

Fundacja Share the Care zachęca samorządy do włączenia się w kampanię informacyjną „Tata, kiedy urlop”, bo jak przekonuje, przyczyni się to do poprawy jakości życia rodzin i wspierania budowania społeczeństwa równych szans.

– Gminom zależy na jakości życia mieszkańców, ale również na zwiększaniu dzietności, a wspieranie partnerskiego modelu rodziny jest jednym z jej elementów. Samorządy mają bezpośredni kontakt z rodzicami, z przyszłymi rodzicami w instytucjach miejskich, w żłobkach, placówkach medycznych oraz swoich kanałach informacyjnych. Mogą w prosty sposób bezpłatnie wykorzystać materiały stworzone przez nas, dodawać swoje logo i promować tę akcję w swoich gminach – wyjaśnia Małgorzata Adamowicz.

Polskie rolnictwo mierzy się jednocześnie ze skutkami zmian klimatu, niestabilnością na światowych rynkach, konsekwencjami konfliktów zbrojnych oraz zmianami w polityce handlowej Unii Europejskiej z krajami trzecimi. Zdaniem przedstawicieli resortu rolnictwa wszystkie te aspekty stanowią poważne zagrożenie dla produkcji rolnej, a jednocześnie dla bezpieczeństwa żywnościowego kraju. Wśród koniecznych do podjęcia działań wymieniają m.in. wzmacnianie eksportu, inwestycje w retencję wody i transformację energetyczną oraz utrzymanie konkurencyjności sektora rolnictwa.

– Wyzwania związane ze zmianami klimatu i wielką dynamiką na rynkach międzynarodowych, a także to, co się dzieje w geopolityce, są dużym zagrożeniem dla rolnictwa, przede wszystkim dla trwałości i ciągłości produkcji rolnej. Wysokie temperatury w Polsce kilka tygodni temu, ale też przymrozki, deszcze nawalne czy powodzie pokazują, że zmiany klimatyczne są faktem i rolników dosięgają w pierwszej kolejności – mówi agencji Newseria Adam Nowak, wiceminister rolnictwa i rozwoju wsi, podczas II Forum Bezpieczeństwa Polski. – To, co się dzieje na rynkach międzynarodowych w sferze handlu, również dotyka gospodarstwa rolne, przetwórców i eksporterów. Tak zwariowanej sytuacji w sektorze rolno-spożywczym nie mieliśmy od dekad.

Na zaburzenie stabilności produkcji rolnej wpływają m.in. geopolityka i konflikty zbrojne na całym świecie. Przykładem są zakłócenia na rynkach rolnych po ataku Rosji na Ukrainę i zamknięciu możliwości eksportu ukraińskiej żywności przez Morze Czarne. Skutkowało to nie tylko problemami w handlu, lecz również gwałtownym wzrostem cen, np. zbóż. Ostatnim wyraźnym przykładem wpływu geopolityki jest sytuacja na rynku gazu ziemnego. Udział tego paliwa w kosztach wytworzenia nawozów azotowych może sięgać do 80 proc., więc wzrost cen gazu wywołany eskalacją konfliktu na Bliskim Wschodzie w znaczący sposób przekłada się na ceny produktów nawozowych. Tym samym zwiększa koszty produkcji rolnej.

Z raportu „Zdolność konkurencyjna gospodarstw rolnych w Polsce w warunkach umowy Unii Europejskiej z państwami Mercosur, Ukrainą i strategii Europejskiego Zielonego Ładu. Szanse i zagrożenia”, przygotowanego przez ekspertów Instytutu Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej, wynika, że polskie rolnictwo stoi dziś przed jednym z najważniejszych momentów transformacji od czasu przystąpienia Polski do Unii Europejskiej. Z jednej strony krajowy sektor rolno-spożywczy osiąga rekordowe wyniki eksportowe i umacnia swoją pozycję na rynkach międzynarodowych. Z drugiej strony mierzy się z rosnącą presją konkurencyjną wynikającą z planowanej liberalizacji handlu z krajami Mercosuru i Ukrainą, zmianami demograficznymi na obszarach wiejskich, realizacją ambitnych celów Europejskiego Zielonego Ładu, ale też koniecznością poprawy struktury agrarnej. Autorzy raportu podkreślają, że w tej sytuacji kluczowe staje się budowanie i utrzymanie konkurencyjności polskich gospodarstw na rynkach międzynarodowych. Ich zdaniem jest to warunek stabilnych dochodów oraz możliwości dalszych inwestycji i modernizacji.

– Jako rząd staramy się reagować na to, co się dzieje obecnie, ale też wychodzić naprzeciw wyzwaniom i problemom, z którymi przyjdzie nam się zmierzyć, na przykład w perspektywie integracji europejskiej Ukrainy. Mieliśmy w Polsce przedsmak tego, co może z niej wynikać po liberalizacji handlu i otwarciu europejskich granic. Wciąż utrzymujemy więc jednostronne embargo, ograniczenia dla wjazdu niektórych produktów rolno-spożywczych z Ukrainy, ponieważ nie chcemy ponownie doprowadzić do tak dużej destabilizacji na rynkach rolnych – zaznacza wiceminister.

W 2023 roku w Polsce wprowadzono zakaz przywozu z Ukrainy określonych produktów spożywczych, w tym takich zbóż jak pszenica, kukurydza, rzepak i słonecznik czy też niektórych produktów ich przetwórstwa. Embargo utrzymano również po tym, gdy zaczęła obowiązywać nowa umowa handlowa między Unią Europejską a Ukrainą, na mocy której uzyskała ona zliberalizowany dostęp do europejskich rynków.

– Żaden z krajów Unii Europejskiej, w tym Polska, nie ma szans na konkurowanie na równych zasadach z naszymi partnerami z Ukrainy na rynkach rolnych. Nie tylko ze względu na warunki klimatyczne, geograficzne czy glebowe, ale również z uwagi na to, że żywność i produkty rolno-spożywcze z Ukrainy nie spełniają wymogów, które produkty z Unii Europejskiej muszą spełniać – tłumaczy Adam Nowak.

Produkty rolno-spożywcze z Ukrainy stanowią konkurencję dla polskiej produkcji na rynkach zagranicznych, m.in. w krajach UE, na które trafia ok. 75 proc. eksportu z Polski.

– Eksport jest kluczowym elementem funkcjonowania polskiego sektora rolno-spożywczego. Mówiąc obrazowo, 40 proc. polskich artykułów rolno-spożywczych musi wyjechać z kraju. Za 2025 rok wartość eksportu sięgnęła blisko 60 mld euro, to kolosalna kwota. Jeśli zestawimy to z ok. 5 mld euro wartości eksportu, gdy wchodziliśmy do Unii Europejskiej, to ten blisko 12-krotny wzrost jest miarą sukcesu polskiego rolnictwa i polskich przetwórców – uważa wiceminister.

W 2025 roku eksport krajowych produktów rolno-spożywczych osiągnął rekordową wartość 58,4 mld euro, co oznacza wzrost o 8,6 proc. w porównaniu z rokiem poprzednim i o 722 proc. w porównaniu z 2005 rokiem. Na rynku unijnym w 2025 roku sprzedano towary rolno-spożywcze o wartości 43,9 mld euro, co oznacza wzrost o 10 proc. r/r. Do krajów pozaunijnych wyeksportowano produkty rolno-spożywcze o wartości 14,5 mld euro, o 3 proc. więcej niż rok wcześniej. Wyraźny wzrost wartości był widoczny w odniesieniu do niektórych krajów azjatyckich: Tajwanu (+53 proc.), Filipin (+21 proc.), Wietnamu (+19 proc.), Republiki Korei (+18 proc.), a także Malezji (+15 proc.).

Jak wskazuje wiceminister, kolejnym elementem wzmacniania stabilności sektora rolnego jest aktywność na forum europejskim i zaangażowanie w prace nad nową wspólną polityką rolną po 2027 roku.

– Nie ma mowy o bezpieczeństwie żywnościowym również bez bazowania na wiedzy, innowacjach, nowych technologiach, co czynią zarówno polscy rolnicy, jak i instytucje ich wspierające – podkreśla Adam Nowak. – Musimy też jednak pamiętać o powiązaniu rolników, przetwórców i konsumentów. Jeśli mówimy o bezpieczeństwie żywnościowym, to mówimy o zapewnieniu wysokiej jakości i dostępnej cenowo żywności dla konsumentów. Aby to się stało, to zarówno rolnicy, jak i przetwórcy muszą mieć poczucie stabilności ekonomicznej, gospodarczej oraz opłacalności tej produkcji.

Jak podkreśla, w kolejnych latach trzeba zwrócić większą uwagę na bezpieczeństwo w kontekście zmieniającego się klimatu. Jednym z najpoważniejszych wyzwań jest gospodarka wodna. Z raportu „Woda w polskim rolnictwie i przetwórstwie rolno-spożywczym”, opracowanego przez ekspertów Europejskiego Funduszu Rozwoju Wsi Polskiej i Federacji Przedsiębiorców Polskich, wynika, że Polska jest jednym z najuboższych w wodę krajów Europy. Na jednego mieszkańca przypada ok. 1,6 tys. m³ wód powierzchniowych rocznie. To trzykrotnie mniej, niż wynosi unijna średnia (4,5 tys. m³). W roku suchym zasoby wynoszą ok. 1 tys. m³. Polska jest też krajem nizinnym z retencją zbiornikową, która wynosi 7–8 proc. średniego rocznego odpływu. Dla porównania europejska średnia wynosi 20 proc., a w Hiszpanii czy Francji przekracza 30 proc.

– Najważniejszym i największym wyzwaniem, z którym się mierzymy, jest gospodarka wodna i inwestycje w retencję. Z jednej strony zbiorniki retencyjne, przywracanie funkcji odwadniająco-nawadniających dla instalacji, rowów melioracyjnych, a z drugiej budowanie retencji glebowej, zdrowia gleb. Bez zatrzymania wody, kluczowego elementu produkcji rolnej, nie możemy mówić o bezpieczeństwie żywnościowym – zaznacza wiceminister rolnictwa i rozwoju wsi.

Największym zbiornikiem retencyjnym w Polsce jest gleba. Cytowany raport wskazuje, że zwiększenie retencji glebowej o 20 mm na 14,5 mln ha użytków rolnych daje 2,9 km³ wody dostępnej dla roślin, co jest równoważne efektowi programu budowy wielkich zbiorników. Te inwestycje wydają się pilną koniecznością w obliczu coraz częstszych susz. Zjawisko to odnotowano w rolnictwie w latach 2015, 2018, 2019, 2022 oraz wiosną 2026 roku. W każdym z tych okresów straty dla rolników były szacowane w miliardach złotych, a przyznawane im doraźnie odszkodowania pochłonęły ponad 10 mld zł pomocy publicznej w ciągu dekady.

– Jako drugie wyzwanie postawiłbym transformację energetyczną rolnictwa, wykorzystanie jego potencjału do produkcji czystej, taniej, zielonej energii, bazującej na substracie rolniczym. Mam tu na myśli biogazownie i biometanownie, które muszą szybciej zacząć wchodzić na polską wieś. Niestety nie jest to dziś tak łatwe z uwagi na obowiązujące przepisy w zakresie planowania przestrzennego – uważa Adam Nowak. – Trzeci komponent to biogospodarka. Jeśli chcemy stabilnego rolnictwa i rozwoju obszarów wiejskich, to muszą one bazować na produkcji zdrowej żywności oraz czystej energii – czyli na gospodarce surowcami, które będą mogły być wykorzystane przez różne sektory naszej gospodarki.

GPW Benchmark uruchamia dwa pierwsze indeksy rynku obligacji korporacyjnych – WIPID obejmujący szeroki rynek obligacji korporacyjnych notowanych na Catalyst i POLCBF, koncentrujący się na papierach emitowanych przez instytucje finansowe. Mają one ułatwić ocenę sytuacji na rynku, zwiększyć jego przejrzystość i tym samym przyciągnąć inwestorów. To pierwszy element uruchomionego właśnie Systemu Monitoringu Rynku Obligacji Korporacyjnych, który w dłuższej perspektywie ma zachęcić przedsiębiorstwa do większego zainteresowania emisją obligacji.

System Monitoringu Rynku Obligacji Korporacyjnych ma zwiększyć transparentność informacji dotyczących aktywności na rynku nieskarbowych papierów dłużnych. Elementem nowej usługi jest publikacja dwóch indeksów: Warszawskiego Indeksu Publicznych Instrumentów Dłużnych oraz Poland Corporate Bond Financials Index.  

– Bezpieczeństwo inwestorów, zarówno instytucjonalnych, jak i indywidualnych, wiążemy przede wszystkim z dostępem do informacji. Na rynku zaufanie nie jest elementem wyłącznie emocjonalnym, to także wiedza. Chcemy zwiększyć wiedzę dotyczącą tego, w co można inwestować, co znajduje się na rynku i jak jego zachowanie można porównać z innymi częściami rynku finansowego – mówi agencji informacyjnej Newseria Aleksandra Bluj, prezeska GPW Benchmark. – System Monitoringu Rynku Obligacji Korporacyjnych to nie tylko indeksy, ale też system informacji i metadanych dotyczących obligacji korporacyjnych i listów zastawnych.

System jest publikowany co miesiąc. Obejmuje m.in. dzienne wartości indeksów, informacje o składzie ich portfeli oraz wybrane dane rynkowe dotyczące poszczególnych emisji.

– To, czego nie możemy zmierzyć, trudno jest skutecznie analizować – mówi Konrad Jankowski, starszy analityk w GPW Benchmark. – Nowe indeksy pozwalają w prosty, przejrzysty i obiektywny sposób monitorować cały rynek, a nie tylko poszczególne emisje. Inwestorzy zyskują narzędzie do oceny wyników swoich portfeli, a emitenci – wgląd w warunki finansowania. 

Pierwszym z nowych wskaźników jest Warszawski Indeks Publicznych Instrumentów Dłużnych, czyli WIPID. Odzwierciedla on sytuację na rynku obligacji korporacyjnych i listów zastawnych notowanych na Catalyst. Do jego portfela nie będą trafiały instrumenty charakteryzujące się najniższym poziomem obrotów.

Drugim indeksem jest Poland Corporate Bond Financials Index (POLCBF), opracowany przez GPW Benchmark na zlecenie TFI PZU, które jest właścicielem metody. Obejmuje obligacje korporacyjne i listy zastawne emitowane przez instytucje finansowe. W jego skład mogą wchodzić również emisje niepubliczne.

– POLCBF obok WIPID-u stanowi początkowy trzon rodziny indeksów rozwijanych na potrzeby Systemu Monitoringu. Jest dedykowany segmentowi finansowemu, czyli papierom dłużnym emitowanym przez instytucje finansowe. Dzięki temu możemy obserwować, jak zmienia się ta konkretna część rynku – wyjaśnia Konrad Jankowski.

Do wyznaczania indeksów wykorzystywane są informacje dotyczące transakcji zawieranych zarówno na rynku Catalyst, jak i poza nim. Ma to zapewnić pełniejszy obraz notowań, ponieważ znaczna część aktywności na rynku obligacji korporacyjnych odbywa się poza rynkiem zorganizowanym.

– Wykorzystanie danych z obu rynków daje pełniejszy obraz notowań niż koncentracja na jednym źródle – wskazuje Konrad Jankowski. – Nowe indeksy zwiększają transparentność i dostarczają narzędzi do pomiaru ryzyka. Mamy nadzieję, że będą również wykorzystywane jako benchmarki dla funduszy obligacji.

Przedstawiciele rynku liczą, że większa przejrzystość może się przełożyć na wzrost zainteresowania obligacjami przedsiębiorstw. Samo uruchomienie systemu nie oznacza automatycznego napływu kapitału, ale tworzy infrastrukturę, na której w przyszłości mogą być budowane nowe produkty inwestycyjne.

– Na całym świecie obserwujemy wzrost zainteresowania inwestowaniem pasywnym i indeksowym. Większa transparentność może zachęcić inwestorów do lepszego poznania rynku, który jest dziś mniej rozpoznany niż rynek akcji czy obligacji skarbowych. Liczymy na rozwój ETF-ów i funduszy inwestycyjnych, które pozwolą przeciętnemu inwestorowi indywidualnemu inwestować w aktywa bardziej porównywalne i rozpoznawalne – wskazuje Aleksandra Bluj.

Jednym z pierwszych efektów uruchomienia indeksów może być zmiana benchmarków stosowanych przez działające już fundusze obligacji korporacyjnych. Część z nich porównuje obecnie swoje wyniki ze wskaźnikami rynku pieniężnego, takimi jak WIBOR lub WIBID, które nie odzwierciedlają bezpośrednio zachowania rynku długu przedsiębiorstw. W pierwszej kolejności nowych wskaźników mogą zacząć używać istniejące fundusze obligacji przedsiębiorstw. Dopiero po ocenie ich działania i zmian zachodzących na rynku wtórnym możliwe będzie tworzenie kolejnych rozwiązań inwestycyjnych.

– Najpierw musimy jednak zobaczyć, czy rzeczywiście pomagają one rynkowi i czy rośnie jego płynność. To kluczowe dla tworzenia nowych produktów – ocenia Jarosław Leśniczak, wiceprezes TFI PZU. – Fundusze obligacji przedsiębiorstw często wykorzystują WIBOR albo WIBID, dlatego prawdopodobnie rozpocznie się proces przechodzenia na nowe indeksy. Na możliwość tworzenia kolejnych produktów trzeba będzie jeszcze poczekać i obserwować rozwój rynku wtórnego.

Większa przejrzystość może mieć szczególne znaczenie dla rozwoju rynku wtórnego. Ograniczona możliwość sprzedaży papierów przed terminem wykupu powoduje, że część inwestorów pozostaje związana ze swoimi decyzjami przez kilka lat. Zdaniem przedstawiciela TFI PZU nowe indeksy mogą pomóc w rozwoju rynku wtórnego i ułatwić porównywanie wyników.

– Główną bolączką polskiego rynku obligacji przedsiębiorstw jest mała płynność, czyli niewielka liczba transakcji na rynku wtórnym – mówi Jarosław Leśniczak. – Kiedy transakcji jest mało, często nie do końca wiadomo, jaka jest cena danego instrumentu. Zwłaszcza mniejsi inwestorzy nie są tego pewni. Indeks może wspierać płynność, zwiększyć transparentność rynku oraz sprawić, że wyniki będą bardziej mierzalne i porównywalne. To naszym zdaniem krok milowy w rozwoju polskiego rynku obligacji korporacyjnych.

Rosnący popyt na obligacje przedsiębiorstw w dłuższej perspektywie ma zachęcić kolejne firmy do pozyskiwania finansowania poprzez emisję długu.

Europa Suwerennych Narodów (ESN), prawicowa europejska partia polityczna, znalazła się pod lupą unijnych instytucji. Europosłowie zagłosowali za wszczęciem wobec niej procedury, która ma sprawdzić, czy ESN działa zgodnie z wartościami Unii Europejskiej. Zbada to niezależny organ unijny odpowiedzialny za rejestrację, kontrolę i nakładanie sankcji na europejskie organizacje polityczne. Zdania polskich eurodeputowanych na temat zarzutów wobec działalności ugrupowania są jednak podzielone.

– Parlament Europejski zdecydował o tym, aby rozpocząć procedurę z art. 13 rozporządzenia o europejskich partiach politycznych, która weryfikuje prawidłowość funkcjonowania i finansowania pod kątem zgodności z wartościami europejskimi. Zarzuty dotyczą głoszenia haseł o charakterze rasistowskim, homofobicznym, co absolutnie nie licuje ze statusem europejskiej partii politycznej – mówi agencji Newseria Michał Wawrykiewicz, poseł do Parlamentu Europejskiego z Koalicji Obywatelskiej.

Europarlamentarzyści 7 lipca br. zagłosowali za zwróceniem się do Urzędu ds. Europejskich Partii Politycznych i Europejskich Fundacji Politycznych (APPF) o sprawdzenie, czy partia polityczna ESN spełnia warunki rejestracji i finansowania określone w rozporządzeniu w sprawie statutu i finansowania europejskich partii politycznych i fundacji. APPF poinformował wcześniej Parlament, Radę i Komisję o faktach podważających zgodność ESN z wartościami unijnymi, do czego jest zobowiązany.

– Mamy przygotowany raport liczący ponad 300 stron, który analizuje wszelkie zachowania, które mogłyby być wzięte pod uwagę przy rozpoznawaniu takiego wniosku – mówi Michał Wawrykiewicz. – ESN jest ugrupowaniem, które ewidentnie wykracza poza ramy nakreślone przez Unię Europejską. Jest antyeuropejską partią, która lekceważy wartości unijne, ale też wkracza daleko w takie sfery, które są zabronione w Unii Europejskiej.

Europa Suwerennych Narodów to europejska partia polityczna założona przez partie narodowe, której przedstawiciele tworzą w Parlamencie Europejskim grupę polityczną ESN. Grupa liczy 27 członków, w tym dwóch z polskiej Konfederacji – Stanisława Tyszkę i Marcina Sypniewskiego. Ponad połowę stanowią europarlamentarzyści z niemieckiej partii Alternatywa dla Niemiec (AfD). Jak podkreśla PE, grupa polityczna jest prawnie i funkcjonalnie odrębna od europejskiej partii politycznej i podlega odrębnym przepisom UE. Europejskie partie polityczne są kluczowymi instrumentami kształtowania europejskiej świadomości politycznej i wyrażania woli obywateli Unii.

– Ten wniosek dotyczy partii politycznej, nie klubu w Parlamencie Europejskim, więc ewentualne sankcje dotyczące finansowania czy funkcjonowania ESN-u jako europejskiej partii politycznej będą dotyczyć samej partii, nie grupy politycznej w Parlamencie Europejskim – wyjaśnia europoseł z KO. – Różnica między grupą polityczną a partią na poziomie europejskim jest podobna jak na naszym poziomie krajowym. Partia działa w strukturach według swojej organizacji, poza Parlamentem. Natomiast grupa polityczna to jest klub parlamentarny, który reprezentuje interesy partii w Parlamencie Europejskim i skupia europarlamentarzystów, którzy należą do tej europejskiej partii politycznej.

Niezależny organ będzie weryfikował zgodność ESN z podstawowymi wartościami unijnymi, takimi jak m.in. demokracja, praworządność i poszanowanie praw człowieka, zgodnie z procedurą określoną w art. 13 rozporządzenia. Jeśli po weryfikacji przez APPF okaże się, że partia nie przestrzega podstawowych wartości europejskich, może zostać wykreślona z rejestru europejskich partii politycznych. To z kolei oznacza utratę statusu, a w konsekwencji także problem z dostępem do unijnego finansowania. Decyzje o wyrejestrowaniu partii politycznej mogą wejść w życie pod warunkiem, że Parlament Europejski i Rada nie wyrażą sprzeciwu w ciągu trzech miesięcy. Lipcowe głosowanie eurodeputowanych było krokiem proceduralnym, a nie stanowiskiem PE co do istoty sprawy.

– W mojej ocenie zarzuty są wyimaginowane. Do tej pory często dotyczyły nierealizowania agendy europejskiej, którą nakreśliła Komisja Europejska w obecnym kształcie w lewicowo-liberalnej otoczce. Stąd próba narzucenia i złamania największych grup politycznych, takich jak Europa Suwerennych Narodów czy Patrioci dla Europy. Nie zgadzamy się z taką polityką. Uważamy, że jest to haniebne, niedemokratyczne i stoimy na gruncie, że mamy rację i będziemy ją głośno wygłaszać. Bez względu na to, w jaki sposób będziemy za to sekowani – podkreśla Tomasz Buczek, poseł do Parlamentu Europejskiego z Konfederacji, członek grupy Patrioci dla Europy.

Choć – jak podkreśla – nie zgadza się z wieloma poglądami prezentowanymi przez członków ESN, uważa, że każda partia eurosceptyczna wybrana w demokratycznych wyborach powinna być szanowana i uznawana.

– Nie powinny im być blokowane środki finansowe, aby uniemożliwić im formalną działalność na równi z innymi partiami, które mogą pełnymi garściami czerpać z budżetu na swoją działalność – podkreśla Tomasz Buczek.

Jego zdaniem jest to przykład szerszej walki z eurosceptykami.

– Wygląda na to, że Unia Europejska, Komisja Europejska postanowiły wprowadzić swoistą inkwizycję przeciwko partiom eurosceptycznym. Nie jest to pojedynczy przypadek, bo wcześniej przecież były sytuacje związane z działalnością Frontu Narodowego Marine Le Pen we Francji – uważa Tomasz Buczek. – Ugrupowania eurosceptyczne są niezbędne, ponieważ my jesteśmy realną opozycją, która krytykuje z zupełnie innych pozycji politykę, którą serwuje nam Europejska Partia Ludowa z Renew, często z Socjalistami, lewicą. My się nie godzimy na to, aby dalej się pogrążać w federalizacji Unii Europejskiej, w polityce klimatycznej, dekarbonizacji i otwarciu na migrację. Stąd nasz krytyczny głos i dlatego jesteśmy tak mocno zwalczani. Nasza obecność jest niezbędna do zwykłego procesu demokratycznego.

Jak podkreśla, sceptyczna ocena polityki kreowanej przez UE w ostatnich latach – zarówno w zakresie walki z COVID-em, Zielonego Ładu, utraty konkurencyjności i zadłużania się na rzecz zbrojeń – znajduje coraz większe poparcie wśród społeczeństw europejskich. Widać to nie tylko w sondażach, ale też w wyborach. Ostatnie badanie PopuList obejmujące 31 krajów wykazało, że odsetek Europejczyków głosujących na skrajnie prawicowe partie i prawicowych populistów w ostatnich wyborach krajowych wzrósł do ponad 23 proc. Dekadę temu wynosił ok. 10 proc., a w 1996 roku – 6 proc.

– Rośnie poparcie dla ugrupowań eurosceptycznych. Nie tylko w Polsce i tam, gdzie nastroje eurosceptyczne mocno się wzmogły przez ostatnie lata, ale również w innych państwach. Widzimy to we Francji, w Niemczech, Austrii i Czechach. W mojej ocenie ten trend jest nieodwracalny – uważa europoseł Konfederacji.

Zdaniem Michała Wawrykiewicza obecna kadencja PE pokazuje jednak, że można realizować oczekiwania obywateli, ale zgodnie z poszanowaniem wartości i prawa.

– Przykładem jest kwestia imigracji, która jest mocno podnoszona przez partie populistyczne wyłącznie jako hasła, głoszenie nienawiści, ksenofobii europejskiej. Partie rozsądne, demokratyczne, które trzymają się porządku Unii Europejskiej, mogą te kwestie załatwić na poziomie legislacyjnym. Przykładem jest chociażby niedawne głosowanie nad rozporządzeniem o powrotach, cały pakt migracyjny – podkreśla polityk KO i dodaje, że ma nadzieję, że dzięki temu nastąpi odwrót od populizmu. – Działanie skrajnie antyeuropejskich partii politycznych w Parlamencie Europejskim ma na celu realizację agendy antyeuropejskiej, zniszczenie instytucjonalne Unii Europejskiej, podważenie wszelkich wartości, realizację w dużej mierze agendy putinowskiej. Celem Kremla jest destabilizacja Unii Europejskiej, zburzenie tej struktury międzypaństwowej, która jako całość jest siłą, potęgą, największym wspólnym rynkiem na świecie.

W Polsce tylko 14 proc. pracujących osób powyżej 50. roku życia odczuwa satysfakcję z pracy – wynika z dziewiątej edycji badania SHARE. To może wpływać na ich dalszą aktywność zawodową. Badacze podkreślają bowiem, że w krajach, w których jest więcej osób niezadowolonych z pracy, wskaźniki zatrudnienia w starszych grupach wiekowych są niższe. To ważny sygnał dla polityków i firm, które przez zmiany demograficzne w kolejnych dekadach zmierzą się z coraz większymi problemami kadrowymi.

– W badaniu SHARE badamy różne aspekty satysfakcji z pracy osób w wieku 50 lat lub więcej: czy praca jest wymagająca fizycznie, czy czują presję czasu, czy są zadowoleni z możliwości rozwoju i wynagrodzenia, czy mają szanse awansu, czy czują, że mają wsparcie pracowników i autonomię w wykonywaniu pracy. We wszystkich krajach, które badamy, czyli w Izraelu i 27 krajach w Europie, ok. 20 proc. osób jest naprawdę zadowolonych z pracy – mówi agencji Newseria dr hab. Agnieszka Chłoń-Domińczak, prof. SGH, przewodnicząca Rządowej Rady Ludnościowej i liderka krajowej grupy badawczej SHARE.

W badaniu, opartym na danych z dziewiątej edycji SHARE („Survey of Health, Ageing and Retirement in Europe”, 2021–2022), wśród ponad 4,8 tys. respondentów aktywnych zawodowo zidentyfikowano cztery grupy pracowników 50+. Największą stanowiły osoby niezadowolone (27 proc.), a następnie zmęczone fizycznie (26,8 proc.) oraz zniechęcone (25,2 proc.). Oznacza to, że ok. 80 proc. pracowników w wieku 50 lat i więcej odczuwa ograniczoną satysfakcję z pracy, choć z różnych powodów.

W badaniu stwierdzono istotne zróżnicowanie między poszczególnymi krajami. Z danych, przedstawianych podczas VI Kongresu Statystyki Polskiej, wynika, że w Polsce nieco ponad 14 proc. osób deklaruje satysfakcję z pracy. Dla porównania w Szwajcarii to 42 proc. badanych. Do grupy osób odczuwających zmęczenie fizyczne zakwalifikowano prawie 38 proc. pracujących Polaków powyżej 50. roku życia, do grupy niezadowolonych – prawie 30 proc., a zniechęconych – 18,2 proc.

– Wśród Polaków osób niezadowolonych jest więcej niż przeciętnie w Europie. Mamy dosyć dużą grupę osób, które czują się fizycznie zmęczone wykonywaną pracą. W innych krajach wygląda to bardzo różnie. Kraje skandynawskie mają największy odsetek pracowników zadowolonych z pracy. Z kolei Europa Środkowa i Wschodnia, ale także Europa Południowa to miejsca, gdzie osób zadowolonych jest najmniej – wymienia liderka krajowej grupy badawczej SHARE.

Jak podkreśla, na podstawie innych badań można przypuszczać, że częściowo wynika to z tego, że Polacy pracują więcej niż przedstawiciele innych narodów. Z danych Eurostatu wynika, że w 2025 roku nasz tydzień pracy liczył średnio 38,7 godzin. Taki sam rezultat odnotowali Bułgarzy, a dłużej od nas pracowali tylko Grecy (39,6 godzin). Średnia dla całej UE to niecałe 36 godzin w tygodniu. Najkrótsze godziny pracy odnotowano w Holandii (31,9), Niemczech i Danii (33,9) oraz Austrii (34).

– Nie mamy kultury godzenia pracy i życia rodzinnego, nie mamy modeli typu flexicurity [model łączący elastyczność rynku pracy i ochrony socjalnej – red.], które wdrażają chociażby kraje skandynawskie. Mamy też trochę inny profil, jeżeli chodzi o wykształcenie, strukturę rynku pracy – to wszystko należy uwzględnić, kiedy interpretujemy wyniki – mówi prof. Agnieszka Chłoń-Domińczak.

Dziewiąta edycja badania została przeprowadzona w latach 2021–2022, więc uwzględniono w niej również zmiany na rynku pracy wywołane pandemią. Badacze podkreślają, że zakłócenia pracy spowodowane lockdownami miały ograniczony wpływ na odczuwaną satysfakcję z pracy, ale praca zdalna zmniejszyła odsetek w grupie zmęczonych fizycznie.

– Staraliśmy się też popatrzeć na to, jak cechy indywidualne jak wykształcenie czy płeć wpływają na satysfakcję z pracy. Widać, że osoby lepiej wykształcone generalnie mają większe poczucie satysfakcji. Różnice płci nie są duże, ale kobiety częściej czują zniechęcenie – mówi liderka krajowej grupy badawczej SHARE.

Eksperci podkreślają, że satysfakcja z pracy jest kluczowym czynnikiem decydującym o kontynuowaniu zatrudnienia przez osoby 50+. Szczególnie dotyczy to osób, które nabywają już praw do emerytury. Badanie CBOS „Aktywność zawodowa osób starszych” wskazuje, że niemal co piąta osoba otrzymująca emeryturę pozostaje aktywna zawodowo. 63 proc. z nich planuje pozostać na rynku pracy tak długo, jak to będzie możliwe. Wśród najważniejszych motywatorów wymieniają właśnie odczuwaną satysfakcję z pracy.

– W krajach, gdzie jest więcej osób zadowolonych z pracy, są wyższe wskaźniki zatrudnienia wśród osób w grupie 55–64 lat. I odwrotnie, tam, gdzie mamy mniej zadowolonych z pracy, jest też mniej osób, które pracują – i to jest jeszcze silniejszy związek. W związku z tym widać bardzo wyraźnie, jak ogromne znaczenie ma budowanie odpowiedniej jakości i warunków pracy. Chodzi o to, jak rozkładać zadania, żeby nie było presji czasu, jak dawać ludziom autonomię wykonywania pracy, jak doceniać ich pracę i budować sieci społeczne – wymienia prof. Agnieszka Chłoń-Domińczak.

To ważny wniosek dla pracodawców, ale też instytucji kształtujących politykę rynku pracy. Poprawa warunków pracy, w tym np. ograniczenie obciążenia fizycznego oraz wzmocnienie bezpieczeństwa zatrudnienia, może stanowić jej istotny element.

– Warto myśleć o tym, jak ukierunkować różnego rodzaju instrumenty, które wspierają budowanie satysfakcji z pracy pracowników, chociażby wykorzystanie funduszu szkoleniowego, ale także narzędzia dostępne w urzędach pracy, programy finansowane z Europejskiego Funduszu Społecznego czy tworzenie odpowiednich warunków pracy, tu wspomnę o Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych i środkach na prewencję, na tworzenie rozwiązań, które wspierają bezpieczne, wysoko jakościowe miejsca pracy – podkreśla ekspertka.

Zachęcanie do dłuższej aktywności zawodowej jest koniecznością ze względu na tempo starzenia się społeczeństwa i kurczenia siły roboczej. Główny Urząd Statystyczny podaje, że w 2024 roku osoby powyżej 60. roku życia stanowiły 26,6 proc. polskiego społeczeństwa. Według prognoz w 2050 roku odsetek ten wzrośnie do 37 proc. Badanie CBOS „Wyobrażenia dotyczące własnej starości” z maja 2026 roku wskazuje, że ośmiu na 10 ankietowanych poniżej 60. roku życia spodziewa się, że w starszym wieku będzie się utrzymywać z emerytury. Większość (ok. 60 proc.) zakłada, że będzie wówczas pracować zarobkowo, przynajmniej dorywczo.

– Pracowników 50+ na rynku pracy będzie coraz więcej, więc warto dbać o te osoby. Od nich w dużym stopniu zależy przyszłość naszego rynku pracy – podsumowuje prof. Agnieszka Chłoń-Domińczak.

Zwiększone wsparcie na termomodernizację, skrócenie wymaganego okresu własności nieruchomości i usprawnienia w dokumentacji – to tylko niektóre zmiany, które 20 lipca br. wejdą w życie w programie Czyste Powietrze. Mają one ułatwić beneficjentom dostęp do dofinansowania na wymianę nieefektywnych źródeł ciepła. Jednocześnie NFOŚiGW zapowiada dalsze zmiany w programie, m.in. bon na audyt energetyczny.

– Zmiany w programie Czyste Powietrze mają na celu zwiększenie liczby wniosków przy zachowaniu bezpieczeństwa zarówno beneficjentów, jak i wykonawców. Chcemy, aby ten program rozwijał się jak najlepiej, ale też aby bezpieczeństwo po stronie wszystkich uczestników tego systemu było zachowane – podkreśla w rozmowie z agencją Newseria Dorota Zawadzka-Stępniak, prezes Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.

– 31 marca 2025 roku wprowadziliśmy program po reformie i zapowiadaliśmy, że będzie cały czas ewoluował, że będą następować kolejne zmiany i będziemy się wsłuchiwać w rynek czy to wykonawczy, czy beneficjentów, czy też w apele samorządowców i NGO-sów. Dlatego zdecydowaliśmy się na dokonanie tej małej reformy – podkreśla Robert Gajda, zastępca prezesa Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. – W tej chwili chcemy ułatwić wejście beneficjentom do tego programu, ponieważ słyszeliśmy o kilku problemach.

Jedną z najważniejszych zmian jest rozszerzenie wyjątków od obowiązującej zasady posiadania nieruchomości przez co najmniej trzy lata przed złożeniem wniosku o dofinansowanie. Teraz z programu będą mogły skorzystać również osoby, które nabyły nieruchomość przez zasiedzenie, a także właściciele lub współwłaściciele nieruchomości od co najmniej roku, którzy nabyli minimum 50 proc. udziałów w drodze zakupu lub darowizny od rodziców lub dziadków. Dzięki temu wsparcie będzie mogło szybciej trafić np. do nowych właścicieli starszych domów wymagających termomodernizacji.

Beneficjenci korzystający z prefinansowania będą mieli więcej czasu na realizację prac objętych zaliczką.

– Ustandaryzowaliśmy też okres realizacji danej inwestycji przy prefinansowaniu. Jeżeli chodzi o KPO i FEnIKS, mieliśmy okres 180 dni, a w przypadku Funduszu Modernizacyjnego – 120 dni, więc zrównaliśmy ten termin do 180 dni. Czyli w sytuacjach, kiedy mamy do czynienia chociażby z warunkami pogodowymi, jak w tym roku, jest możliwość wydłużenia realizacji inwestycji ze 120 do 180 dni – tłumaczy Robert Gajda.

Kolejną zmianą, która wchodzi w życie 20 lipca, jest wyższe o 10 proc. dofinansowanie wybranych prac termomodernizacyjnych. Chodzi o dotacje na ocieplenie ścian i innych przegród budowlanych oraz wymianę okien, drzwi zewnętrznych i bram garażowych. Podwyżka jest odpowiedzią na wzrost kosztów realizacji inwestycji w ostatnim czasie. Zmiany nie wpływają na maksymalne kwoty dofinansowania przewidziane dla poszczególnych poziomów wsparcia.

– Ważnym elementem jest też możliwość wprowadzania wniosku bezpośrednio do generatora wniosków o dofinansowanie, czy to przez pełnomocników, czy beneficjentów. Co najważniejsze, jego wprowadzenie zakończy operator, który sprawdza, czy wniosek spełnia warunki dofinansowania. Przez to zyskujemy szybsze zajęcie się wnioskiem, nie marnujemy papieru na wypełnianie dokumentów. Każdy może z domu złożyć taki wniosek, a w sytuacji kiedy jest niepełny, dostaniemy informację od operatora, co trzeba uzupełnić – podkreśla zastępca NFOŚiGW.

Dokumenty potwierdzające trwałe odłączenie starego źródła ciepła oraz dostosowanie przewodów kominowych będą mogli wystawiać nie tylko mistrzowie kominiarscy, ale również osoby posiadające odpowiednie uprawnienia budowlane. Ma to ułatwić i przyspieszyć rozliczanie inwestycji.

Ponadto wprowadzono zmiany dotyczące wspieranych urządzeń grzewczych. Spośród elektrycznych źródeł ogrzewania po 2026 roku program będzie wspierał wyłącznie pompy ciepła. 

– Do końca tego roku będzie można jeszcze finansować urządzenia elektryczne razem z pompami ciepła. Od 1 stycznia 2027 roku zostają już tylko pompy elektryczne ciepła. Inne urządzenia elektryczne nie będą dofinansowywane. Dajemy prawie pół roku okresu przejściowego, żeby beneficjenci mogli się zastanowić nad innym źródłem ciepła. Rezygnujemy z dofinansowania kotłów elektrycznych, ale ich udział w programie był na poziomie 0,4 proc., więc mówimy to o bardzo niewielkiej grupie. Skupiamy się na tych urządzeniach, które są sprawdzone i najefektywniejsze ekologicznie – tłumaczy Robert Gajda.

Ostatnia duża reforma programu zaczęła obowiązywać 31 marca 2025 roku. Warunki najwyższego dofinansowania uzależniono od kryterium dochodowego i standardu energetycznego budynku. Zaczął działać również ogólnopolski system operatorów oferujący bezpłatne wsparcie dla beneficjentów najwyższego i podwyższonego poziomu dofinansowania. Operatorzy programu bezpłatnie pomagają osobom o najniższych dochodach na ścieżce dofinansowania, realizacji przedsięwzięcia i jego rozliczenia. Jak podkreśla Robert Gajda, duża reforma efektywnie ograniczyła nadużycia i podniosła jakość dofinansowanych inwestycji, ale też wpłynęła na zmniejszenie liczby wniosków. Wprowadzono wówczas także obowiązek wykonania audytu energetycznego przed inwestycją.

– Wprowadzenie audytu energetycznego zapewnia, że dana inwestycja będzie realizowana zgodnie ze sztuką budowlaną, a nie zgodnie z tym, co zostało wykonawcy na półce – mówi zastępca prezesa NFOŚiGW.

– W następnym etapie chcemy się pochylić nad kolejnymi zmianami, również nad wprowadzeniem bonu na audyt, który zapewni finansowanie audytu energetycznego dla potencjalnych beneficjentów programu Czyste Powietrze. Chcemy zapewnić finansowanie audytu z góry, zanim potencjalny beneficjent wejdzie w program – podkreśla Dorota Zawadzka-Stępniak. – Jesteśmy gotowi z projektem tego programu, natomiast chcemy, aby był on wypracowany z samorządami, które będą naszym partnerem w tym projekcie. Potrzebujemy jeszcze chwili czasu na dialog i wypracowanie najlepszych rozwiązań. Chcemy, aby bon na audyt wszedł na pewno w tym roku, jak najszybciej, kiedy wypracujemy koncepcję z samorządami.

Obecnie na audyt energetyczny można uzyskać dofinansowanie do 100 proc. jego kosztów netto, ale nie więcej niż 1200 zł. Warunki konieczne to podsumowanie audytu sporządzone według obowiązującego w ramach programu wzoru oraz zrealizowanie prac dla wybranego wariantu (wynikającego z audytu) niepóźniej niż do dnia zakończenia realizacji wnioskowanego przedsięwzięcia.

Przedstawiciele funduszu zapowiadają dalsze prace nad zmianami w programie. Analizy dotyczą m.in. kwestii wkładu własnego beneficjentów.

– Nawet przy maksymalnym dofinansowaniu 170 tys. zł mówimy o podatku VAT na poziomie 12 tys. zł, a wiemy, że w wielu przypadkach jest to kwota zaporowa dla beneficjentów. Staramy się znaleźć dla nich źródło finansowania tego podatku VAT. Tutaj też liczymy na urzędy marszałkowskie, że wprowadzając uchwały antysmogowe, będą wspomagać takich mieszkańców – dodaje Robert Gajda.

Dzięki programowi Czyste Powietrze funkcjonującemu od 2018 roku do tej pory wymieniono ponad 603 tys. tzw. kopciuchów, których użytkowanie jest głównym powodem smogu w Polsce. Zawarto do tej pory 971 tys. umów o dofinansowanie, z czego ponad 645 tys. zakończono i wypłacono łącznie blisko 22 mld zł. W nowej odsłonie programu, która obowiązuje od 31 marca 2025 roku, przyjęto 70 tys. wniosków i podpisano 53 tys. umów o wartości 3,3 mld zł. Obecny program z budżetem 10 mld zł jest finansowany ze środków Funduszu Modernizacyjnego.

Instytucje UE zdecydowały o rozszerzeniu zakresu Europejskiego Funduszu Dostosowania do Globalizacji dla Zwalnianych Pracowników (EFG). Dzięki nowym przepisom środki będą mogły być przeznaczone nie tylko na wsparcie pracowników zwalnianych z firm, które mają problemy finansowe, lecz także pracowników zagrożonych utratą pracy z powodu restrukturyzacji firmy. Według europosła PiS Bogdana Rzońcy bez poważniejszych reform na rzecz konkurencyjności problemy firm w UE będą się pogłębiać, a ich skala przewyższy możliwości finansowe EFG.

– Europejski Fundusz Dostosowania do Globalizacji dla Zwalnianych Pracowników powstał wiele lat temu, kiedy pojawiły się pierwsze symptomy globalizacji gospodarczej. On miał być kołem ratunkowym na wypadek nadzwyczajnych okoliczności, kiedy firmy upadały, plajtowały z obiektywnych powodów. Dzisiaj on funkcjonuje jako wsparcie dla wszystkich firm w Unii Europejskiej, które mają problemy na rynku – wyjaśnia w rozmowie z agencją Newseria Bogdan Rzońca, poseł do Parlamentu Europejskiego z Prawa i Sprawiedliwości.

Fundusz EFG do tej pory wspierał pracowników i osoby samozatrudnione, które straciły pracę w wyniku restrukturyzacji firmy, pomagając im w powrocie na rynek pracy. Zmiany, które w maju br. zatwierdziła Rada Unii Europejskiej, rozszerzyły wsparcie na pracowników zagrożonych bezrobociem. Nowe zasady mają obowiązywać do końca 2027 roku, kiedy to wygaśnie obecny program EFG.

– Proces jest bardzo prosty. Firma, która ma kłopoty, restrukturyzuje się i zwalnia więcej niż 200 pracowników, musi zgłosić to swojemu rządowi i to on występuje o środki z funduszu globalizacji. Potem następuje ocena formalna tego wniosku. Po jej akceptacji, jeśli wszystkie przesłanki formalne zostały spełnione, Parlament Europejski głosuje nad przyznaniem środków dla danej firmy. Te pieniądze są w większości przeznaczone na szkolenia pracowników, dokształcanie, wyposażenie ich w nowe kompetencje. Na ten cel trafia 90 proc. środków. Wszystko jest pod kontrolą Komisji Europejskiej, jak te pieniądze są później wykorzystane i rozliczane. Jednak kluczową kwestią jest to, żeby rząd danego kraju zgłosił do KE wniosek – podkreśla Bogdan Rzońca.

W rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady UE z 20 maja 2026 roku podkreślono, że biorąc pod uwagę nierównomierne wykorzystanie wsparcia z EFG przez państwa członkowskie, Komisja powinna propagować jego wykorzystywanie poprzez szersze informowanie o dostępnych możliwościach finansowania.  Ma to zwiększyć wykorzystanie funduszu w państwach, które dotąd rzadko występowały o wsparcie.

– W ciągu ostatnich sześciu lat, gdy jestem w Komisji Budżetowej, nie spotkałem się z ani jednym wnioskiem z Polski. Nie wiem, z czego to wynika. Być może firmy nie chcą zgłaszać swoich problemów do rządu, a być może dany rząd nie chciał pokazywać, że w jego kraju są kłopoty z funkcjonowaniem firm. To wymaga specjalnej analizy. Nie znam powodów, dlaczego firmy z Rumunii, Bułgarii czy Polski nie sięgają do tego funduszu, głównie sięgają do niego firmy belgijskie, austriackie, niemieckie, chociażby amerykański oddział Goodyeara w Niemczech, także firmy z Holandii, czyli z bogatszych krajów Unii Europejskiej – wskazuje europoseł PiS.

W latach 2021–2024 siedem państw członkowskich wnioskowało łącznie o blisko 60,19 mln euro z funduszy EFG. Francja wnioskowała o najwyższą kwotę (23,47 mln euro), następnie Belgia (18,3 mln euro) i Hiszpania (6,69 mln euro). Na kolejnych miejscach znalazły się Włochy (5,37 mln euro), Niemcy (2,98 mln euro) i Dania (1,88 mln euro). Jak poinformowała w lipcu Komisja Europejska, od 2007 roku EFG przeznaczył 737 mln euro na pomoc ponad 185 tys. pracowników w 20 krajach UE.

– Ostatnio sześć belgijskich firm wystąpiło do budżetu Unii Europejskiej o pomoc, bo albo się restrukturyzują, albo częściowo zwalniają, albo przenoszą swoją działalność na inne kontynenty. Austriacka firma motoryzacyjna napisała nie tak dawno, że kończy swoją działalność w Austrii i przenosi się do Indii, bo tam jest tańsza energia – mówi Bogdan Rzońca.

W ubiegłym tygodniu KE zaproponowała 3,8 mln euro wsparcia z funduszu dla ponad 1,2 tys. byłych pracowników belgijskiej sieci hipermarketów Cora oraz 2,7 mln euro dla 670 pracowników zwolnionych z 20 hiszpańskich firm sektora motoryzacyjnego. W poprzednich miesiącach wnioski dotyczyły m.in. pracowników, którzy stracili pracę po bankructwie belgijskiego producenta szyb samochodowych Soliver i Liberty Steel Belgium, a także osobom zwolnionym przez firmę zajmującą się wyposażeniem wnętrz Casa czy przez austriackiego producenta motocykli KTM.  

Zdaniem europosła sama zmiana zasad funkcjonowania EFG nie rozwiąże problemów europejskiego przemysłu, których źródłem są przede wszystkim pogarszająca się konkurencyjność unijnych przedsiębiorstw i rosnąca presja ze strony producentów spoza Unii Europejskiej.

– W tym momencie powstaje pytanie, czy Unia Europejska będzie tylko biernie obserwować upadłość firm unijnych i ekspansywność podmiotów chińskich, bo ofensywa inwestorów chińskich na rynek europejski jest powszechnie widoczna – podkreśla polityk. – Czy fundusz globalizacji powstał po to, żeby z budżetu Unii płacić tym firmom, które nie radzą sobie na rynku, bo Unia nie zadbała o równe warunki konkurencyjności względem na przykład przemysłu chińskiego i europejskiego? Czy UE stać na to, żeby zwiększyć fundusz dostosowania do globalizacji? Ale jeśli zwiększymy EFG, bo tych upadłości jest coraz więcej, to podatnik się nas zapyta wprost, skąd będziemy brać te pieniądze.

Bogdan Rzońca powołuje się na raport Związku Przedsiębiorców i Pracodawców (ZPP) oraz Ośrodka Studiów Wschodnich (OSW), którego autorzy obliczyli, że tylko w 2025 roku z europejskiego przemysłu do Chin bezpowrotnie „uciekło” 87 mld euro wartości dodanej. Najwięcej straciły kluczowe sektory unijnego przemysłu: motoryzacja i elektromobilność (28,5 mld euro), maszyny i urządzenia (22,1 mld euro) oraz komponenty IT i elektronika (19,8 mld euro). Bezpośrednią i pośrednią stratę dla Polski analitycy oszacowali na 11,4 mld euro. Podkreślają, że zagrożonych jest 45 tys. polskich miejsc pracy, zwłaszcza w sektorach produkcji baterii, części motoryzacyjnych, AGD oraz stali.

– Niedawno ktoś mądrze powiedział, że najpierw w Unii Europejskiej powinna być tańsza energia, a dopiero później zielona. Na pewno te dwie rzeczy trzeba umiejętnie pogodzić. Jeśli tak się nie stanie, to będziemy mieć do czynienia z kolejnymi upadłościami firm w Unii Europejskiej, z ucieczką firm na inne kontynenty, najczęściej do Chin, Stanów Zjednoczonych, Indii, a także do Wielkiej Brytanii. Ten problem musi zostać zlikwidowany przez Komisję Europejską i Parlament Europejski. Musimy spowodować, żeby przedsiębiorcy w Unii mieli lepsze warunki do inwestowania i funkcjonowania – podkreśla Bogdan Rzońca.

Mistrzostwa świata w piłce nożnej to dziś nie tylko największe wydarzenie sportowe, ale też jedna z najważniejszych imprez marketingowych. Podczas tegorocznego mundialu FIFA testowała kolejne rozwiązania zwiększające potencjał komercyjny turnieju: zwiększyła liczbę grających drużyn, powierzyła organizację imprezy trzem krajom oraz wprowadziła obowiązkowe przerwy na nawodnienie, które były wykorzystywane przez nadawców jako czas na reklamę.

– W światowym marketingu sportowym mundial, Euro i igrzyska olimpijskie to są flagowe okręty biznesu. To, że mundial jest jednym z najważniejszych, a być może najważniejszym produktem sportowym na świecie, to nie jest temat do dyskusji. Był, jest i będzie imprezą, która skupia na sobie oczy całego świata. Kwestia oczywiście tego, gdzie on się będzie odbywał, w którym momencie i jakie drużyny będą na nim grały. To są rzeczy istotne, natomiast co do zasady siła tej imprezy jest ogromna – mówi agencji Newseria Grzegorz Kita, prezes Sport Management Polska.

Tegoroczny mundial rozgrywany był na boiskach w Stanach Zjednoczonych, Kanadzie i Meksyku. Po raz pierwszy w historii impreza ta miała trzech gospodarzy. W dodatku nie we wszystkich tych krajach piłka nożna jest sportem narodowym. Dobrym przykładem są Stany Zjednoczone, gdzie soccer jest mniej popularny niż futbol amerykański, koszykówka czy baseball. Mimo to rekordowa oglądalność meczów reprezentacji USA pokazała potencjał komercyjny tego rynku. Przegrany mecz ich drużyny z Belgią w 1/8 finału przyciągnął przed ekrany telewizorów średnio 42 mln widzów.

– Jak na Amerykę to są bardzo duże liczby. To pokazuje, że da się pociągnąć rynek, który jest gospodarzem mundialu. Poza tym im więcej krajów ma w nim swój interes, bo gra tam ich reprezentacja, tym większe są możliwości monetyzacyjne – uważa Grzegorz Kita.

W porównaniu do poprzedniej edycji mundialu FIFA rozszerzyła liczbę uczestniczących w nim reprezentacji – z 32 do 48.

– Prędzej czy później, zaczynam podejrzewać, FIFA zacznie przyznawać dzikie karty, bo wyobraźmy sobie na przykład udział Chin na mundialu. To jest przecież eksploracja i monetyzacja zupełnie nowego terenu – podkreśla ekspert marketingu sportowego. – Ten mundial w kategoriach marketingowych otwiera nowe ścieżki. Z jednej strony być może zacznie się dyskusja o dzikich kartach dla reprezentacji, a z drugiej mamy dodatkowe przerwy, które „kwartyzują” mecz i zwiększają powierzchnię reklamową. W pewnym sensie dopasowują też oglądalność do dzisiejszych formatów, czyli umożliwiają kibicom, telewidzom zrobienie sobie przerwy w trakcie meczu.

Mowa o obowiązkowych przerwach na nawodnienie wprowadzonych przez FIFA. Sędzia dwukrotnie – w 22 i 67 minucie – przerywa mecz na trzy minuty. Oficjalnym uzasadnieniem tej zmiany są wysokie temperatury i troska o bezpieczeństwo zawodników. Szef FIFA Gianni Infantino podkreślał, że organizacja na nich nie zarabia.

– Przerwy na nawodnienie to skomplikowany temat. Z jednej strony jest do niego dorobiona pewna ideologia, że ma to być element dla zdrowia zawodników. Natomiast rynek dość powszechnie odebrał to jako przerwy na reklamę – podkreśla Grzegorz Kita. – Z tej konfrontacji wyszła swoista hybryda. Nie stało się tak, jak ludzie przewidywali, że przerwy będą maksymalnie wypełnione reklamami. Widzimy boisko, trenera, który rozmawia z zawodnikami, a reklamy są umieszczone w belkach na dole czy z boku ekranu. Te formaty nie są takie same w każdym kraju czy stacji, która prowadzi transmisję z mundialu.

Zdaniem eksperta wprowadzenie obowiązkowych przerw na nawodnienie było „testem na żywym organizmie” i szukaniem przez FIFA nowych przestrzeni do zmonetyzowania.

– Najlepiej to oczywiście zrobić w łagodny sposób, czyli stopniowo – uważa prezes Sport Management Polska. – Natomiast widzę też w tym próbę pocięcia meczu piłkarskiego już nie na dwie połowy, tylko na nieformalne cztery kwarty, tak jak w NBA. Można więc ten kierunek domniemywać i spodziewam się, że przy jego utrzymaniu przerwy będą coraz mocniej wypełnione reklamami.

Telewizja Polska, oficjalny nadawca mundialu 2026, w początkowej fazie turnieju w trakcie tzw. hydration breaks emitowała reklamy w formacie L-screen, czyli plansz na dole lub z boku ekranu. Od spotkań ćwierćfinałowych postawiła na klasyczne bloki reklamowe. W każdej z ćwierćfinałowych transmisji przerwy zgromadziły milionową publiczność, a łączny zasięg wyniósł 8,3 mln osób. Każdy z bloków reklamowych podczas meczów półfinałowych śledziło od 5 mln do 6,1 mln widzów. Jak wskazuje Biuro Marketingu i Reklamy TVP, wyniki te potwierdziły dużą skuteczność mundialowych transmisji jako środowiska komunikacji marketingowej. I to mimo braku w rozgrywkach reprezentacji Polski.

– Obecne mistrzostwa świata są na swój sposób paradoksalne w związku z tym, że one dla nas, Polaków, różnią się dość wyraźnie od poprzednich. Po pierwsze, nie ma tam naszej reprezentacji, po drugie, mundial się odbywa w innej strefie czasowej. W związku z tym do połowy imprezy, przez większą część albo być może przez całą fazę grupową, był to mundial newsowo-nagłówkowy. Ludzie teoretycznie się interesowali, ale relatywnie mało oglądali. Informacje głównie czerpali z nagłówków, leadów i sprawdzali same wyniki. To się potem zaczęło zmieniać wraz z rozwojem fazy pucharowej – mówi Grzegorz Kita.

Jak podaje TVP, w fazie grupowej największą oglądalnością cieszył się mecz Francja–Senegal, który przed telewizorami zgromadził średnio 2,8 mln widzów. Najlepiej oglądanym spotkaniem ćwierćfinałowym był mecz Hiszpania–Belgia ze średnią widownią 3,6 mln osób. Półfinał między Francją a Hiszpanią oglądało na antenach stacji średnio 5,1 mln osób, natomiast spotkanie Anglia–Argentyna – 5,6 mln osób. Transmisję online śledziło odpowiednio 870 tys. i 980 tys. widzów.

– Wiele osób zaczyna powoli rozumieć, skąd ten ciąg FIFA na nieustanne poszerzanie liczby reprezentacji i pomysły na rozszerzanie geograficzne mundialu. On się odbywa już nie w jednym, ale tak jak w tym przypadku aż w trzech krajach. Każdy z nich, którego reprezentacja występuje na mundialu, generuje znacząco większe zainteresowanie – zaznacza prezes Sport Management Polska.

Oglądalność w krajach, których reprezentacje grały w finale i meczu o trzecie miejsce, biła rekordy popularności. Tym bardziej że ostatnie mecze przyniosły widzom dużo emocji. Sobotni mecz o trzecie miejsce między Anglią i Francją zakończył się wynikiem 6:4, a finał między Hiszpanią a Argentyną 1:0. Choć w ostatnich kilku dniach to te najlepsze drużyny świata przykuwały uwagę publiczności, w fazie grupowej i ćwierćfinałowej sympatia kierowała się w stronę mniej znanych reprezentacji, które zaimponowały swoją postawą.

– Wielkie światowe imprezy sportowe to jest zawsze jedno wielkie okno wystawowe na świat. To tam rodzą się gwiazdy, to tam można zobaczyć narodziny jakiegoś nowego formatu, nie tylko marketingowego, ale też sportowego. Kibice zawsze wspierają słabszych, szukają czarnych koni, więc pojawianie się takich reprezentacji jak Republika Zielonego Przylądka, Curaçao czy Panama wzbudziło przyjazne zainteresowanie – zaznacza Grzegorz Kita. – Jeżeli za tym zainteresowaniem i naturalną chęcią kibicowania słabszym idzie wynik sportowy, a trzeba przypomnieć, że Republika Zielonego Przylądka przegrała z Argentyną nie 0:6 czy 0:10, tylko 2:3, nagle się okazuje, że globalna sympatia kieruje się w kierunku tego typu zespołów.

Bramkarz reprezentacji Republiki Zielonego Przylądka, Vozinha, w trakcie mundialu zyskał ponad 29 mln nowych obserwujących na Instagramie. Sławę przyniosła mu bardzo dobra postawa, zwłaszcza w meczu przeciwko Hiszpanii, aktualnemu mistrzowi Europy i nowemu mistrzowi świata, który jego drużyna zremisowała 0:0.

Zmiana klimatu i związane z nią zanieczyszczenia powietrza, wody i gleby, fale upałów, narastający hałas i choroby klimatozależne to jedne z najpoważniejszych zagrożeń dla zdrowia publicznego w Europie. Według szacunków Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) 20–25 proc. wszystkich chorób na Starym Kontynencie wynika z czynników środowiskowych. Przedstawiciele sektora zdrowia w Polsce podkreślają, że niezwykle ważne są działania na rzecz poprawy stanu środowiska i bioróżnorodności, ale także budowanie świadomości społecznej.

– Zmiany klimatu wpływają na zdrowie ludzi na całym świecie. W Polsce również możemy to odczuwać. Przede wszystkim są to różnego rodzaju anomalie, począwszy od ekstremalnych upałów, poprzez nagłe powodzie, po zmiany kwitnienia roślin – mówi agencji Newseria Joanna Węgrzynowska, pełnomocniczka zarządu ds. ESG w LUX MED.

WHO podkreśla, że zmiany klimatyczne wpływają na ludzkie życie na wiele sposobów. Zagrażają one czynnikom niezbędnym dla zdrowia, np. czystemu powietrzu, wodzie pitnej, zaopatrzeniu w żywność i bezpiecznemu schronieniu. Wzrost temperatur sprzyja rozprzestrzenianiu się chorób klimatozależnych. WHO szacuje, że w latach 2030–2050 zmiana klimatu przyczyni się do ok. 250 tys. dodatkowych zgonów rocznie z powodu m.in. niedożywienia, malarii czy stresu cieplnego. Z kolei bezpośrednie koszty szkód zdrowotnych wyniosą 2–4 mld dol. rocznie do 2030 roku.

Jak zaznacza WHO, że ponad 200 tys. osób w całej Europie zmarło z powodu upałów w ciągu ostatnich czterech lat. W samym 2024 roku liczbę zgonów oszacowano  na blisko 63 tys. w Europie – wynika z trzeciej edycji raportu opublikowanego przez tygodnik „Lancet” w ramach projektu Lancet Countdown.

– Fale gorąca bardzo mocno wpływają przede wszystkim na dzieci, osoby starsze i te, które mają problemy z układem krążenia. Z kolei gorsza jakość powietrza przekłada się na choroby górnych dróg oddechowych czy nowotwory – tłumaczy Joanna Węgrzynowska.

Z danych Europejskiej Agencji Środowiska (EEA) wynika, że w 2023 roku długotrwałe narażenie na pył zawieszony, ozon i dwutlenek azotu w stężeniach przekraczających zalecenia WHO przyczyniło się odpowiednio do 206 tys., 71 tys. i 56 tys. przedwczesnych zgonów w Europie. Światowa Organizacja Zdrowia szacuje, że zanieczyszczenie powietrza przyczynia się w sumie do ok. 7 mln zgonów rocznie na całym świecie, w tym do ok. 46 tys. w Polsce. 

– Zmiany schematów kwitnienia roślin mogą się na przykład przejawiać w ten sposób, że okres kwitnienia się przedłuża i wtedy cierpią alergicy – wyjaśnia ekspertka LUX MED. – Mówi się też o zjawisku tzw. depresji klimatycznej. Osoby, które w perspektywie czasu widzą te zmiany, zauważają, że niestety z roku na rok wygląda to coraz gorzej, czują lęk o to, jak będzie wyglądać przyszłość.

W maju paneuropejska Komisja WHO ds. Klimatu i Zdrowia wezwała do formalnego uznania zmiany klimatu jako rosnącego zagrożenia dla bezpieczeństwa zdrowotnego. Jak podkreślili jej przedstawiciele, przepisy nie nadążają za skalą kryzysu, a brak formalnych narzędzi powoduje, że rządy nie traktują tego zagrożenia wystarczająco poważnie. Wezwano również do transformacji systemów opieki zdrowotnej, by były odporniejsze na zmianę klimatu i same w mniejszym stopniu się do niej przyczyniały.

Wpływ klimatu na zdrowie społeczeństwa oznacza także szereg wyzwań dla systemu ochrony zdrowia. Jest też powodem, dla którego firmy z tej branży angażują się w ten obszar działalności.

– Sektor ochrony zdrowia może odegrać bardzo dużą rolę w budowaniu świadomości, przede wszystkim zdrowotnej, w edukacji na temat tego, że zdrowie ludzi jest związane z tym, w jakim środowisku przebywają. Między innymi też z tych pobudek powstał Kongres Zdrowe Miasta, który ma pokazać, jakie aspekty bezpośredniego otoczenia wpływają na zdrowie – tłumaczy przedstawicielka LUX MED. – Trudno sobie wyobrazić, że w miastach, w których nie ma parków, zieleni, gdzie jakość powietrza jest kiepska, mogą żyć zdrowi ludzie, żyć długo i szczęśliwie.

Raport EEA wskazuje, że w zależności od rodzaju zanieczyszczenia 56–95 proc. mieszkańców europejskich miast jest narażonych na stężenia przekraczające bezpieczne poziomy, zgodnie z wytycznymi Światowej Organizacji Zdrowia dotyczącymi jakości powietrza z 2021 roku.

– Podejmujemy różnorakie działania, które wspierają różnorodność w miastach i poza nimi.  Naszym flagowym projektem jest idea Zdrowe Miasta. To działania na rzecz wsparcia i zachęcania do aktywności fizycznej, m.in. przez wyzwanie Healthy Cities, w którym zachęcamy ludzi do robienia minimum 6 tys. kroków dziennie – podkreśla Joanna Węgrzynowska. – Drugim filarem są działania środowiskowe.

W ramach wyzwania Healthy Cities uczestnicy przez cały czerwiec mogli „wychodzić” środki dla swojego miasta na zazielenianie przestrzeni. Część budżetu trafia na projekty regeneracyjne na torfowiskach. Uczestnicy wykonali w sumie 5,5 mld kroków, czyli 4,4 mln km. 

– Innym badaniem, które może dać bardzo dużo wskazówek, a w zasadzie jest praktycznym narzędziem dla samorządów i mieszkańców miast w kontekście zdrowia i klimatu, jest Indeks Zdrowych Miast. W tym roku piąty raz będziemy go przygotowywać wraz ze Szkołą Główną Handlową – zaznacza przedstawicielka LUX MED. – Eksperci SGH badają blisko 70 różnych wskaźników zdrowego miasta, czyli m.in. jakość powietrza, ścieżki rowerowe, ilości ścieków i zanieczyszczeń. To bardzo różnorodne aspekty, które są monitorowane co roku.

Przytaczane w ostatnim raporcie statystyki wskazują na postęp miast w różnych obszarach związanych ze środowiskiem. Przykładowo w 2024 roku po raz kolejny spadło średnioroczne stężenie cząsteczek PM10 w powietrzu, składających się na smog, i po raz pierwszy w historii badania obniżyło się w analizowanych miastach poniżej 20 μg/m³. Zmniejszyło się także zanieczyszczenie ścieków generowanych przez zakłady przemysłowe położone na terenach miast. Wzrósł za to odsetek odpadów zbieranych selektywnie. Różnice między miastami w przypadku większości wskaźników środowiskowych zmalały, co pokazuje to, że konsekwentnie dążą do poprawy jakości środowiska naturalnego.

Miasta stawiają też na zielony transport i w większości z nich rośnie liczba kilometrów ścieżek rowerowych. Jednocześnie – jak wskazują autorzy raportu – presja związana z rozwojem zabudowy mieszkaniowej sprawia, że powierzchnia terenów zielonych utrzymała się na poziomie zbliżonym do poprzednich edycji badania.

W dobie rosnącej złożoności regulacyjnej i dynamicznie zmieniającego się otoczenia biznesowego spotkania osób zajmujących się w firmach zrównoważonym rozwojem pełnią szczególnie ważną rolę. Stanowią okazję do wymiany wiedzy, skonfrontowania doświadczeń i szukania odpowiedzi na pytanie, jak przekładać szeroko rozumianą odpowiedzialność przedsiębiorstw na konkretne procesy i decyzje.

Odpowiedzią na tę potrzebę były Targi Idei ESG 2026, zorganizowane przez Forum Odpowiedzialnego Biznesu. Realizowane pod hasłem „Big Ideas, Small Steps” wydarzenie zgromadziło prawie 500 uczestniczek i uczestników. Wśród nich byli przedstawiciele i przedstawicielki biznesu, administracji, organizacji eksperckich, świata nauki i partnerów społecznych, którzy wspólnie zastanawiali się nad tym, jak budować odporne i odpowiedzialne organizacje.

Znaczenie wydarzeń opartych na wymianie doświadczeń i konfrontowaniu różnych perspektyw podkreślali także partnerzy Targów.

– Spotkania takie jak Targi Idei ESG odgrywają dziś niezwykle ważną rolę, ponieważ pozwalają skonfrontować regulacje z praktyką biznesową. Widzimy, że organizacje są na różnych etapach dojrzałości w zakresie zrównoważonego rozwoju, dlatego wymiana doświadczeń oraz otwarta dyskusja ekspertów są dziś równie istotne jak sama znajomość przepisów. Dla nas, jako firmy wspierającej przedsiębiorstwa m.in. w procesie atestacji raportów ESG, to cenna okazja do rozmowy o jakości danych, wiarygodności raportowania i wyzwaniach, z jakimi mierzy się rynek. Takie wydarzenia pomagają budować wspólne standardy i zwiększają świadomość, że ESG to nie tylko obowiązek regulacyjny, ale przede wszystkim element odpowiedzialnego i nowoczesnego zarządzania – powiedział Krzysztof Maksymik, biegły rewident, audit partner, członek Zarządu BDO.

ESG to obszar, w którym nie ma jednej właściwej odpowiedzi ani gotowych rozwiązań dla wszystkich. Wiele organizacji mierzy się dziś z podobnymi wyzwaniami i dlatego tak ważna jest możliwość uczenia się od siebie nawzajem. Targi Idei ESG to przestrzeń do otwartej rozmowy – nie tylko o tym, co działa, ale również o wątpliwościach i trudnościach związanych z wdrażaniem zrównoważonego rozwoju. To właśnie podczas takich spotkań rodzą się pomysły, które pomagają podejmować lepsze decyzje i skuteczniej odpowiadać na oczekiwania otoczenia - komentuje Anna Bazan-Korona, Ekspertka ds. ESG, Adamed Pharma S.A.

Program tegorocznych Targów Idei ESG koncentrował się na tym, w jaki sposób kwestie zrównoważonego rozwoju wpływają na decyzje biznesowe i funkcjonowanie organizacji. Dyskusje dotyczyły m.in. odpowiedzialnego wykorzystywania technologii, sprawiedliwej transformacji, różnorodności, zarządzania ryzykiem, odporności biznesu oraz długoterminowego tworzenia wartości.

Jednym z ważnych tematów podejmowanych podczas wydarzenia była odpowiedzialność w cyfrowym świecie. Panel z udziałem przedstawiciela Orange Polska pokazał, że technologia coraz silniej wpływa na decyzje firm oraz relacje z użytkownikami. Dlatego rozmowa o cyfryzacji musi obejmować nie tylko efektywność, ale także zaufanie i odpowiedzialność za sposób wykorzystywania danych.

– Odpowiedzialność w cyfrowym świecie to bardzo potrzebna perspektywa. Dzisiejsza pogoń biznesu za rozwiązaniami opartymi na AI to konieczność szerszego spojrzenia także na aspekt cyberbezpieczeństwa. W dyskusji o AI często skupiamy się wyłącznie na innowacjach i możliwościach biznesowych, zapominając, że technologia ma też realny koszt środowiskowy i wymaga solidnych zabezpieczeń. Połączenie wiedzy ekspertów od cyberbezpieczeństwa z analizą śladu ekologicznego może pomóc tworzyć rozwiązania, które będą nie tylko inteligentne, ale też odpowiedzialne i zrównoważone. Możliwość połączenia wizji świata cyber, ambicji technologicznych i dyskusji ze specjalistami od śladu środowiskowego AI była dla mnie niezwykle świeżym i pouczającym doświadczeniem – powiedział Robert Grabowski, szef CERT Orange Polska.

W programie wydarzenia pojawił się także temat roli biznesu w budowaniu równych szans. Podczas dyskusji z udziałem przedstawicielki Adamed Pharma podkreślono, że różnorodność nie jest dodatkiem do strategii, lecz częścią zarządzania organizacją. Firmy, które lepiej rozumieją potrzeby różnych grup, są bardziej przygotowane na zmiany społeczne i oczekiwania rynku.

Społeczny wymiar ESG był obecny również w rozmowie o sprawiedliwej transformacji. W dyskusji z udziałem przedstawicielki Hasco-Lek wybrzmiało, że zmiana nie może być opisywana wyłącznie przez cele klimatyczne czy nowe modele biznesowe. Jej skutki odczuwają konkretni ludzie, dlatego odpowiedzialne zarządzanie transformacją wymaga uwzględnienia perspektywy pracowników i społeczności lokalnych.

– Jako polska firma farmaceutyczna wierzymy, że sprawiedliwa transformacja to przede wszystkim tworzenie rozwiązań, które realnie poprawiają jakość życia ludzi, ograniczają nierówności i zapewniają powszechny dostęp do kluczowych usług, w tym ochrony zdrowia. Naszą rolą jest nie tylko dostarczanie wysokiej jakości leków, suplementów diety, wyrobów medycznych oraz kosmetyków, ale także wzmacnianie bezpieczeństwa lekowego w Polsce i na świecie. Produkty Hasco-Lek docierają obecnie do 46 państw na pięciu kontynentach. Dlatego konsekwentnie inwestujemy w badania i rozwój oraz logistykę, ponieważ wiemy, że dostępność naszych produktów zaczyna się od stabilnego, odpornego i zrównoważonego łańcucha dostaw. Kluczowe znaczenie w tym wszystkim odgrywają dialog i budowanie zaufania. Wierzymy, że sprawiedliwa transformacja nie dzieje się „dla ludzi”, lecz „z ludźmi”, poprzez współpracę, uwzględnianie różnych perspektyw oraz wypracowywanie rozwiązań zapewniających równe szanse udziału w korzyściach płynących z transformacji – podkreśla Ewelina Majewska-Frąckowiak, Dyrektor Pionu Zarządzania Zgodnością w Hasco-Lek S.A.

Podczas Targów rozmawiano również o wpływie transformacji energetycznej na wartość przedsiębiorstwa. Panel z udziałem przedstawiciela BDO pokazał, że ESG coraz częściej staje się częścią rozmowy o przyszłej kondycji firm, a decyzje podejmowane dziś wpływają na koszty działania, dostęp do finansowania i zdolność organizacji do utrzymania konkurencyjności.

Tegoroczne Targi Idei ESG potwierdziły, że rozmowa o zrównoważonym rozwoju nie może ograniczać się wyłącznie do dyskusji o regulacjach w obszarze raportowania. W praktyce dojrzałe podejście do ESG coraz częściej dotyczy sposobu podejmowania strategicznych decyzji w organizacjach - od zarządzania wpływem, przez ocenę ryzyk, po budowanie relacji z otoczeniem. Dlatego środowisko ESG potrzebuje przestrzeni, w których można konfrontować doświadczenia i szukać rozwiązań możliwych do wdrożenia w firmach, tak aby przekładać szeroką dyskusję o odpowiedzialności biznesu na konkretne kierunki działania.

Partnerzy Główni: ERGO Hestia, Erste Bank Polska, Samsung Electronics Polska, Totalizator Sportowy

Partnerzy Wspierający: Adamed Pharma, BDO, Hasco-Lek, Orange Polska, Fundacja Adamed

Partnerzy Wystawcy: ESG BFC, Fundacja Helisa, MATERIALITY, Polski Czerwony Krzyż, Zero Waste Consulting

Partnerzy Medialni: Rzeczpospolita, Agencja informacyjna NEWSERIA

Patroni Medialni: Dziennik Gazeta Prawna, Radio Nowy Świat, FocusEurope.pl, PRoto, Polskie Radio RDC, ESG Trends, KompasESG.pl, Marketing przy Kawie, Business Impact Review, esg.pl, ngo.pl, ecoekonomia.pl, Magazyn Pomost, Akademia ESG

Patroni Honorowi: Minister Cyfryzacji, Ministerstwo Energii, Ministerstwo Klimatu i Środowiska, Ministerstwo Rozwoju i Technologii, Prezydent m.st. Warszawy

Patroni Instytucjonalni: Business Centre Club, CSR Europe, Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości, Pracodawcy RP

źródło: Forum Odpowiedzialnego Biznesu

Inwestycje kolejowe w Polsce nabierają tempa. Zgodnie z założeniami Zintegrowanej Sieci Kolejowej, czyli planu jej rozwoju na kolejne dziesięciolecia, opracowanego przez spółki Port Polska i PKP PLK, na terenie kraju powstanie m.in. 4,7 tys. km nowych linii kolejowych, a 5,6 tys. km ma zostać gruntownie zmodernizowane. Eksperci podkreślają jednak, że hamulcem dla rozwoju polskiej kolei jest m.in. brak stabilności finansowania, w tym cykliczność funduszy zewnętrznych. Planowane zmiany w Funduszu Kolejowym mają ułatwić planowanie długoletnich projektów.

– Jeśli chodzi o rozwój sieci kolejowej w Polsce, to przed nami stoi sporo wyzwań. Bardzo dużo już zostało zrobione, natomiast jeśli chodzi o dogonienie sieci drogowej, pozostało jeszcze wiele do zrobienia. Najważniejsze jest dobre zaplanowanie, czyli takie przygotowanie inwestycji, które pomoże ją zrealizować w terminie, aby efekty zostały osiągnięte: czy to w postaci skróconego czasu przejazdu pomiędzy miejscowościami, czy też zwiększonych potoków pasażerskich – mówi agencji Newseria Renata Mordak, prezeska Egis Poland. – Aby to zaplanować, niezbędny jest przede wszystkim bardzo dobrze przygotowany plan inwestycyjny, projekt. Równie ważne jest przejście przez dość skomplikowane procedury pozyskania pozwoleń i różnych decyzji, m.in. środowiskowych.

Jak wynika z danych przytaczanych w projekcie Zintegrowanej Sieci Kolejowej (ZSK), w 2025 roku liczba pasażerów na kolei wyniosła 439 mln, co oznacza wzrost o 7,7 proc. w porównaniu do 2024 roku. Liczba podróży koleją przypadająca na jednego mieszkańca Polski to 11. Jest to wynik poniżej średniej Unii Europejskiej, która w 2024 roku była na poziomie 19,5. Osiągnięcie poziomu średniej UE i jego przekroczenie w nadchodzących latach wymaga podjęcia systemowych działań rozwojowych.

– Moim zdaniem największym hamulcem rozwoju sieci kolejowej w Polsce jest brak stabilności finansowania. Plany mamy bardzo ambitne, mamy przygotowane zespoły projektowe, wykonawców i bardzo doświadczonych zamawiających. Niemniej jednak cykliczność związana z funduszami zewnętrznymi, przede wszystkim unijnymi, powoduje, że notorycznie borykamy się z czasem tzw. górek i dołków inwestycyjnych – wyjaśnia prezeska Egis Poland.

To oznacza, że branża musi sobie radzić z okresami spiętrzenia prac, aby następnie mierzyć się z drastycznym spadkiem zamówień.

– Idealny byłby model zbliżony do tego, jaki funkcjonuje w drogach. Czyli zamawiający mogą finansować swoje przygotowania inwestycji pod następne okresy finansowania ze środków własnych, które potem będą refundowane. To zapewniłoby stabilność realizacji i nie kumulowało inwestycji do kilku lat, a następnie nie następowałyby tzw. lata chude, które dla branży są najbardziej bolesne – zaznacza Renata Mordak. – Teraz jesteśmy w przededniu największych projektów inwestycyjnych kolejowych w Polsce, natomiast nie wykorzystujemy tego czasu, aby przygotować dokumentacje projektowe na kolejne okresy. Dlaczego? Nie mamy na nie finansowania, czekamy na środki unijne. Natomiast z własnych środków finansujemy bardzo mało.

W rządzie trwają prace nad projektem nowelizacji ustawy o Funduszu Kolejowym, która zmieni zasady jego funkcjonowania. Ma to ograniczyć zależność inwestycji od cyklów unijnego finansowania i zapewnić bardziej przewidywalne źródła krajowego wkładu do projektów. Proponowana reforma zakłada, że całość finansowania kolejowych zadań PKP PLK będzie realizowana ze środków funduszu, również płatności w ramach współfinansowania krajowego projektów dofinansowanych z UE. W tym celu mają być zmienione stawki podatku akcyzowego od paliw silnikowych i opłaty paliwowej. Resort infrastruktury zapowiada, że zmiany mają stworzyć trwałe i przejrzyste ramy finansowania kolei, które m.in. zapewnią stabilne i wieloletnie źródło finansowania inwestycji infrastrukturalnych PKP PLK, umożliwią skuteczne planowanie i realizację projektów wieloletnich oraz ograniczą ryzyka przerw inwestycyjnych i kumulacji wydatków w krótkich horyzontach czasowych. 

Polska ma dziś trzecią najdłuższą sieć kolejową w Europie, która łącznie wynosi 19,6 tys. km. Ambitne plany wynikają z założeń ZSK, zgodnie z którymi w kolejnych dekadach powstanie 4,7 tys. km nowych linii kolejowych, z czego 2,7 tys. ma spełniać standardy kolei dużych prędkości. Dwadzieścia siedem małych i średnich miast uzyska dostęp do sieci kolejowej, a 19 magistrali kolejowych połączy różne regiony kraju. Zaplanowane środki na inwestycje w infrastrukturę kolejową w latach 2024–2032 wynoszą ok. 180 mld zł. To m.in. 76,8 mld zł ujęte w Programie Wieloletnim CPK, obejmującym budowę Kolei Dużych Prędkości czy 93,5 mld zł ujęte w Krajowym Programie Kolejowym (wliczając finansowanie UE, m.in. KPO) w latach 2024–2030. Łączny szacunkowy koszt inwestycji kolejowych ZSK po 2035 roku to ok. 610 mld zł, z czego ok. 410 mld zł mają stanowić koszty budowy nowych linii kolejowych, a ok. 200 mld zł to z kolei koszty modernizacji już istniejącej sieci.

– Powstanie Portu Polska, którego jednym z celów jest komponent kolejowy, jest moim zdaniem dobrym pomysłem, ponieważ pozwala się skupiać przede wszystkim na realizacji celu. Planowanie, przygotowanie i późniejsza realizacja inwestycji są możliwe w oderwaniu od tego, z czym boryka się PKP PLK, czyli bieżącego zarządzania infrastrukturą kolejową – wyjaśnia prezeska Egis Poland. – Zarówno Port Polska, jak i PKP PLK mierzą się z szeregiem wyzwań administracyjnych związanych z brakiem stabilnego finansowania. Uważam jednak, że powołanie odrębnego podmiotu, jakim jest Port Polska, który bardzo dużo robi dla nagłaśniania tego, jak zielonym, ekologicznym i bezpiecznym systemem transportu jest kolej, jest  przez nas wszystkich dobrze oceniane.

Priorytetem inwestycji kolejowych w ramach programu Port Polska pozostaje tzw. igrek w projekcie Kolei Dużych Prędkości, łączący Warszawę oraz Łódź z Poznaniem i Wrocławiem, na którym pociągi będą osiągać prędkość ponad 300 km/h. Cały 480-kilometrowy projekt ma powstawać etapami. Jako pierwszy, wraz z uruchomieniem nowego lotniska krajowego 37 km od Warszawy w 2032 roku, zostanie oddany do użytkowania odcinek Warszawa – nowe lotnisko krajowe – Łódź.

Państwa Unii Europejskiej należące do NATO przeznaczyły w 2025 roku średnio 2,5 proc. PKB na obronność, a ok. 40 proc. wydatków na sprzęt wojskowy trafiało do dostawców spoza Europy. Sektor zbrojeniowy coraz częściej przyciąga inwestorów. Europejskie firmy nadal mają jednak trudniejszy dostęp do finansowania niż konkurenci ze Stanów Zjednoczonych. W Polsce dodatkowym wyzwaniem pozostaje niewielka obecność rodzimych firm na rynkach zagranicznych, mimo że część krajowych technologii obronnych już zdobyła uznanie za granicą.

– Przemysł obronny przestał być toksyczny dla inwestorów. Przez wiele lat firmy z tego sektora miały problem z pozyskiwaniem kapitału na rozwój. Dzisiaj przemysł obronny stał się dobrem narodowym każdego państwa, które martwi się o swoj bezpieczeństwo, co znacznie ułatwia rozwój. Nadal jednak Europa ma w porównaniu do Stanów Zjednoczonych pewne ograniczenia dotyczące modelu finansowania. Na Starym Kontynencie dominuje kapitał dłużny, natomiast rynek amerykański opiera się przede wszystkim na kapitale akcyjnym, który jest znacznie bardziej skłonny podejmować ryzyko i wspierać rozwój nowych technologii – podkreśla w rozmowie z agencją Newseria Zbigniew Pisarski, prezes Fundacji im. Kazimierza Pułaskiego.

Z analizy McKinseya wynika, że wartość inwestycji venture capital w europejskie start-upy z sektora defence-tech wzrosła o ponad 500 proc. w latach 2021–2024 w porównaniu z poprzednimi trzema latami. Jednocześnie liczba dużych rund finansowania jest w Stanach Zjednoczonych od dwóch do czterech razy większa niż w Europie. W przypadku transakcji przekraczających 200 mln dol. ponad 60 proc. kapitału pozyskiwanego przez europejskie start-upy pochodzi od amerykańskich inwestorów.

Większe zainteresowanie inwestorów potwierdzają także dane NATO Innovation Fund i Dealroom. W 2025 roku europejskie start-upy z sektora obronności, bezpieczeństwa i odporności pozyskały rekordowe 8,7 mld dol. finansowania venture capital, o 55 proc. więcej niż rok wcześniej. Najszybciej rozwijają się spółki tworzące rozwiązania oparte na sztucznej inteligencji i technologiach podwójnego zastosowania.

– Sektor obronny ma teraz swoje pięć minut i przez kolejne dekady będziemy uzupełniali przewietrzone magazyny ze sprzętem obronnym, zarówno w Polsce, jak i w regionie. Inwestowanie w ten sektor jest oparte na dość zdrowych fundamentach. W związku z tym te pieniądze mogą się zwrócić, warto tego kapitału szukać. W Polsce niestety ciągle go brakuje. Kapitał jest głównie w obszarze długu, czyli w sektorze bankowym – ocenia Zbigniew Pisarski.

Jak wynika z badań Związku Banków Polskich, ok. 80 proc. sektora bankowego – liczonego udziałem w aktywach – jest zaangażowane w finansowanie przedsięwzięć związanych z bezpieczeństwem i obronnością. Blisko 70 proc. finansuje projekty podwójnego zastosowania, około połowy uczestniczy w finansowaniu zakupów uzbrojenia, a ponad 30 proc. angażuje się w finansowanie rozwoju nowych technologii.

– Miejmy nadzieję, że polska giełda stanie się atrakcyjniejsza dla inwestorów, bo właśnie taki kapitał najbardziej wspiera innowacyjność. Niestety wielu twórców nowoczesnych technologii rozwija swoje projekty dopiero po wyjeździe z Polski. Chciałbym, aby w przyszłości mogli budować takie firmy również tutaj, korzystając z krajowego kapitału i zaplecza badawczo-rozwojowego – mówi prezes Fundacji im. Kazimierza Pułaskiego.

Jak podkreśla, zmiany geopolityczne, zapoczątkowane rosyjską agresją na Ukrainę, dają polityczne przyzwolenie na inwestowanie publicznych pieniędzy w przemysł obronny i szeroko rozumiane bezpieczeństwo. Wydatki europejskich państw na obronność systematycznie rosną. Według raportu Oxford Economics „Rearming Europe – capacity and fiscal constraints cap the economic dividend” około dwóch trzecich nowych wydatków będzie przeznaczane na zakup uzbrojenia i wyposażenia. Jednocześnie ok. 40 proc. wydatków na sprzęt wojskowy trafia do producentów spoza Europy, a do końca dekady około połowy nowego uzbrojenia nadal będzie pochodzić z importu, głównie ze Stanów Zjednoczonych.

Oxford Economics ocenia, że zwiększone wydatki mogą podnieść produkcję europejskiego przemysłu do 2030 roku o 1,2 proc. względem wcześniejszych prognoz. Warunkiem jest jednak zwiększenie zdolności produkcyjnych. Największymi barierami pozostają: niedobór wykwalifikowanych pracowników, zbyt małe moce wytwórcze, zależność od importu zaawansowanych technologii, w tym sztucznej inteligencji i mikrochipów, a także rozdrobnienie europejskiego sektora obronnego.

Dla Polski zwiększone wydatki na obronność oznaczają nie tylko modernizację armii, ale również szansę na rozwój krajowego przemysłu i eksportu.

– Eksport w przemyśle obronnym jest ziemią jeszcze ciągle nieodkrytą. Przez wiele lat Polska była ofiarą pułapki średniego wzrostu. Rodzimi przedsiębiorcy skupiali się przede wszystkim na dostarczaniu swoich dóbr odbiorcom krajowym. Natomiast przy odrobinie wsparcia ze strony zarówno poszczególnych ministrów, jak i instytucji wspierających eksport jest szansa, że polskie firmy znajdą dobre miejsce na rynkach międzynarodowych – wskazuje Zbigniew Pisarski.

Według raportu Centrum Łukasiewicza „Pozycja Polski w globalnym łańcuchu wartości przemysłu obronnego” Polska przeznaczy w 2026 roku na obronność 201 mld zł, czyli 4,8 proc. PKB. Będzie to najwyższy poziom wśród państw NATO. Autorzy raportu wskazują, że o wpływie rekordowych nakładów na gospodarkę zdecydują przede wszystkim udział krajowych przedsiębiorstw w realizowanych programach, rozwój działalności badawczo-rozwojowej oraz transfer technologii.

– Przez długi czas polskie firmy były głównie podwykonawcami na rynku międzynarodowym sektora obronnego. Wraz z większymi wydatkami na obronność Polska powinna jeszcze bardziej domagać się tego, żeby nasze firmy były efektywnie włączane w łańcuchy dostaw. Wojna w Ukrainie pokazała, że technologie opracowane w Polsce, jak drony czy zestawy Piorun, przyciągnęły uwagę i są chętniej kupowane również za granicą – podkreśla prezes Fundacji im. Kazimierza Pułaskiego.

W jego ocenie w tym celu wymagane jest jednak wsparcie polityczne i koordynacja na poziomie państwa.

– Potrzeba także pewnej odwagi do tego, żeby zwłaszcza małe i średnie przedsiębiorstwa w sektorze obronnym zaprosić na pokład samolotu, który udaje się z misją gospodarczą do odległych państw, żeby ich prezentować innym potencjalnym odbiorcom. Te firmy często nie mają wystarczającego kapitału, odwagi czy narzędzi, żeby budować swoją sprzedaż zagraniczną. Tu jest rola państwa i środków publicznych, instytucji publicznych, żeby wspierać takie firmy, również w sektorze obronnym, który przez wiele lat był w dużej mierze zaniedbany, jeśli chodzi o wsparcie eksportu – mówi Zbigniew Pisarski.

Unia Europejska podejmuje kolejne inicjatywy, które mają pomóc rozwinąć europejski sektor sztucznej inteligencji. To m.in. wsparcie dla inwestycji w ten obszar, działania na rzecz suwerenności technologicznej i ograniczania cyberzagrożeń związanych z AI. Według europosła Piotra Müllera nadmiar regulacji dotyczących AI i wysokie ceny energii mogą jednak osłabiać atrakcyjność Starego Kontynentu dla inwestorów. Jego zdaniem rozwój własnego potencjału i asertywna polityka wobec dostawców z krajów trzecich będą skuteczniejsze niż kolejne regulacje.

– Największym problemem w kontekście inwestycji są nowe regulacje. Widzimy to w kilku obszarach. Ja w Parlamencie Europejskim zajmuję się sztuczną inteligencją i widzimy, że inwestorzy w Europie właściwie nie inwestują w rozwój tej technologii, która jest przełomowa i rozwija się najszybciej w historii ludzkości. Wybierają albo Stany Zjednoczone, albo Chiny, dlatego że Europa stała się przestrzenią niezwykle uregulowaną w tym obszarze – mówi agencji Newseria Piotr Müller, poseł do Parlamentu Europejskiego z Prawa i Sprawiedliwości. – Mało kto chce podjąć ryzyko zainwestowania milionów euro. Woli to zrobić w Stanach Zjednoczonych, a później wyeksportować tę usługę na teren Unii Europejskiej. Największym wyzwaniem dla inwestycji w Europie jest kwestia regulacji oraz cen energii. To dwie rzeczy, na które wskazują inwestorzy z całego świata.

Obszaru AI dotyczy jeden z zaproponowanych przez Komisję Europejską Omnibusów, czyli pakietów uproszczeń prawa. Pod koniec czerwca br. Rada UE zatwierdziła rozporządzenie, będące częścią Omnibusa VII, które m.in. przesuwa termin ustanowienia przez właściwe organy krajowe piaskownic regulacyjnych w zakresie sztucznej inteligencji do 2 sierpnia 2027 roku. Skraca także termin dla dostawców systemów AI na wdrożenie rozwiązań zapewniających przejrzystość w odniesieniu do sztucznie generowanych treści z sześciu do trzech miesięcy. Nowy termin ustalono na 2 grudnia 2026 roku. Część regulacji w ramach AI Act już jest w mocy, a kolejne wejdą w życie 2 sierpnia br., m.in. te związane ze znakowaniem treści wygenerowanych lub zmodyfikowanych przez AI, oznaczaniem deepfake’ów czy informowaniem użytkowników o kontakcie z AI.

– Europa posiada zasoby finansowe [do konkurowania z USA czy Chinami – red.], natomiast nie posiada zasobów w obszarze swobody działania. Nadmiar regulacji w obszarze sztucznej inteligencji, ale także w innych obszarach powoduje, że światowe talenty nie zjeżdżają się do Europy, żeby budować nowe firmy, tylko wyjeżdżają do Stanów Zjednoczonych, Japonii, Korei Południowej, Nowej Zelandii, Australii czy Chin. W Europie niestety mamy mało tego typu przykładów, mamy za to masę Europejczyków, którzy osiągają ogromne sukcesy poza Unią Europejską – mówi Piotr Müller.

Problem w tym, że Europa potrzebuje tego typu inwestycji ze względu na wysoki stopień uzależnienia technologicznego od krajów trzecich. Spoza UE pochodzi blisko 80 proc. infrastruktury cyfrowej i technologii wykorzystywanych w państwach członkowskich. Komisja Europejska uruchomiła m.in. instrument InvestAI mający na celu mobilizację 200 mld euro na inwestycje w sztuczną inteligencję, w tym utworzenie nowego europejskiego funduszu w wysokości 20 mld euro na gigafabryki AI. W czerwcu zaproponowała także pakiet dotyczący suwerenności technologicznej, który ma na celu wzmocnienie potencjału Europy w dziedzinie półprzewodników, sztucznej inteligencji, technologii chmurowych i oprogramowania typu open source.

Bruksela zwraca również uwagę na aspekt rosnących cyberzagrożeń związanych z rozwojem AI. W tym obszarze zaproponowała plan działania, który z jednej strony ma ograniczać zagrożenia wynikające z rozwoju zaawansowanych modeli, a z drugiej – lepiej wykorzystywać sztuczną inteligencję do ochrony przed cyberatakami.

– Generalnie rozwój sztucznej inteligencji jest ogromnym wyzwaniem dla cyberbezpieczeństwa. Te modele umożliwiają zmasowane ataki na infrastrukturę krytyczną w taki sposób, który do tej pory był niemożliwy. Jest wiele przykładów infrastruktury z obszaru AI pozwalającej na tego typu ataki, która jest stworzona w Stanach Zjednoczonych czy Chinach. Przed Europą ogromne wyzwanie, żeby się przed tym bronić – uważa europoseł. – Tu regulacje same w sobie aż tak bardzo nie pomogą, tylko rozwój własnych technologii, które będą w stanie się bronić przed tego typu atakami.

Dokument Komisji Europejskiej zakłada m.in. stworzenie europejskich zdolności do oceny bezpieczeństwa modeli sztucznej inteligencji, ułatwienie dostępu do najbardziej zaawansowanych systemów AI dla instytucji publicznych i firm oraz uruchomienie platformy do testowania ich zastosowania w sektorach krytycznych, takich jak energetyka, finanse, transport czy ochrona zdrowia.

– Ważne jest również to, żeby infrastruktura krytyczna w Europie była odpowiednio budowana. Tu największym wyzwaniem jest to, i to akurat popieram, aby prowadzić bardzo asertywną politykę wobec producentów różnego rodzaju sprzętu i oprogramowania z krajów, które mają charakter autorytarny, niedemokratyczny, takich jak chociażby Chiny, ponieważ jest to ogromne ryzyko dla bezpieczeństwa europejskiego – wskazuje Piotr Müller. – Niestety nie wszyscy to robią, ostatnio widzieliśmy decyzję chociażby rządu hiszpańskiego, który zautoryzował urządzenia chińskie i dopuścił je do używania w najbardziej krytycznych elementach infrastruktury hiszpańskiej. To jest absolutnym błędem i uważam, że coś takiego kategorycznie nie powinno się wydarzyć.

Agencja Unii Europejskiej ds. Cyberbezpieczeństwa (ENISA) w raporcie „ENISA Threat Landscape 2025” wskazuje, że najbardziej narażonym na cyberataki sektorem jest administracja publiczna, której dotyczyło ponad 38 proc. analizowanych incydentów. Drugie miejsce przypadło sektorowi transportu (7,5 proc.), a kolejne pozycje – infrastrukturze i usługom cyfrowym (4,8 proc.), finansom (4,5 proc.) i produkcji (2,9 proc.).

– Te ataki odbywają się nie tylko dzięki temu, że sztuczna inteligencja jest bardzo zaawansowana. W elementach infrastruktury krytycznej często są stare urządzenia, które pozwalają na dostęp do niej. AI jest narzędziem do tego, aby wykorzystywać luki w tych urządzeniach, które nie zostały zmodyfikowane i zabezpieczone – zaznacza europoseł z PiS.

Polska ma niższy poziom podłączenia mieszkańców do sieci kanalizacyjnej w porównaniu z pozostałymi krajami basenu Morza Bałtyckiego. W kraju funkcjonuje ok. 2,5 mln szamb i przydomowych oczyszczalni ścieków – wynika z raportu fundacji Race For The Baltic i Agencji Wspierania Ochrony Środowiska. Problem w tym, że zdecydowana większość nieczystości z takich instalacji zamiast do oczyszczalni trafia do środowiska, zanieczyszczając glebę, wody gruntowe, rzeki, a na końcu Bałtyk. Mowa o ok. 200 mln m³ ścieków rocznie, czyli prawie 1/3 objętości jeziora Śniardwy.

– Morze Bałtyckie to ekosystem, który wymienia wodę raz na 30 lat, więc to, co do niego trafia, pozostaje tam przez dekady i bardzo trudno podlega procesowi regeneracji. W związku z tym to, co możemy zrobić tu i teraz, co jest w naszej mocy, to przede wszystkim zredukowanie zanieczyszczeń, które spływają z lądu. To jest praca u źródeł, jak np. zapewnienie dobrych praktyk przeładunku w portach, zabezpieczenie odpadów przy produkcji nawozów, dobra praktyka nawożenia w rolnictwie, a także gospodarka ściekowa – mówi agencji Newseria Marcin Kotlarek, prezes fundacji Race for the Baltic.

Z raportu fundacji i Agencji Wspierania Ochrony Środowiska wynika, że ścieki odpowiadają za ok. 35 proc. ładunku fosforu trafiającego rocznie do Morza Bałtyckiego. To jeden ze związków odpowiedzialnych za eutrofizację akwenu, przyczyniający się do zakwitów glonów i sinic oraz powstawania stref ubogich w tlen. W efekcie dochodzi do degradacji ekosystemów wodnych i pogorszenia jakości wód.

Autorzy publikacji wskazują, że to efekt specyfiki polskiej gospodarki ściekowej. Pod tym względem Polska wypada najgorzej spośród pozostałych krajów nadbałtyckich. Jak podają, poziom zgodności z wymogami unijnej dyrektywy ściekowej wynosi u nas 70–77 proc., podczas gdy w pozostałych państwach regionu sięga 96–100 proc.

– W Polsce 1/4 ludzi nie ma podłączenia do sieci kanalizacji. To 10 mln osób mieszkających w domach, w których jest albo szambo, albo przydomowa oczyszczalnia ścieków. W Polsce mamy ponad 2,1 mln szamb zarejestrowanych, ponad 200 tys. niezarejestrowanych, będących w szarej strefie, i dodatkowo 500 tys. przydomowych oczyszczalni ścieków – wylicza Marcin Kotlarek. – Poziom 72 proc. przyłączenia do sieci kanalizacyjnej nie jest zły w sam w sobie. Nie zawsze jest sens ekonomiczny, żeby podłączać każdą wieś, każde domostwo do kanalizacji. Problemem jest to, w jaki sposób ludzie obchodzą się z szambami i przydomowymi oczyszczalniami ścieków.

Wyliczenia przedstawione w raporcie wskazują, że w 2024 roku – co wynika z danych GUS – odebrano w Polsce 45 mln m³ nieczystości ciekłych, podczas gdy powinno to być ponad 250–300 mln m³.

– Oznacza to, że 80–90 proc. ścieków nie trafia do oczyszczalni. To jest 200 mln m³, a dla porównania Śniardwy, największe jezioro w Polsce, mają 600 mln m³. Czyli co roku ścieki o objętości 1/3 jeziora Śniardwy trafiają do gruntów, wód gruntowych czy jezior. To  olbrzymia skala – podkreśla prezes fundacji Race for the Baltic.

Helena Goderska, dyrektorka Biura Realizacji Projektów w Agencji Wspierania Ochrony Środowiska, wskazuje na wymiar regionalny tego problemu. Przytacza dane dla województwa podkarpackiego, w którym do środowiska może trafiać nawet ponad 95 proc. ścieków z systemów indywidualnych, co rocznie oznacza ok. 13,7 mln m³ nieczystości – niemal dwa razy więcej niż ilość ścieków, które trafiły do Wisły podczas awarii oczyszczalni Czajka w Warszawie. Eksperci podkreślają, że nieszczelne szamba i nielegalne zrzuty wprost do rowów melioracyjnych czy gruntu oznaczają wprowadzanie do gleby groźnych bakterii i chemii, która przenika do lokalnych ujęć wody pitnej.

– To ma wpływ na zdrowie publiczne. Ostatnio przypominam sobie Olecko, gdzie przez kilka dni nie było dostępu do wody, bo nastąpiło zatrucie bakteriami coli w lokalnych wodociągach. Dodatkowo ludzie też cierpią lokalnie, bo cieknące szamba zatruwają wodę w studniach, skąd na terenach wiejskich często jest pobierana woda – mówi Marcin Kotlarek.

Problem ten ma kilka przyczyn. Pierwszą z nich jest wiek i stan techniczny szamb oraz przydomowych oczyszczalni ścieków. To często stara infrastruktura lub nienależycie wykonana, z wykorzystaniem nieodpowiednich materiałów. Ich wymiana wymaga dużego wysiłku finansowego po stronie państwa i gmin, a także właścicieli domów. Fundacja szacuje, że potrzeba na ten cel kilku miliardów złotych. Kolejny powód to niewłaściwa eksploatacja istniejących instalacji i nieregularne opróżnianie zbiorników. Eksperci wskazują także na nieprawidłowy nadzór ze strony gmin.

– Po pierwsze, gminy bardzo często nie mają określonych jednolitych standardów. W niektórych wytyczne określają wywóz szamba wtedy, kiedy się przepełni, a w innych raz na kwartał. Są to często bardzo płynne, nomen omen, standardy – mówi prezes fundacji. – Po drugie, aż 2/3 gmin nie ma systemów informatycznych, które pozwalałyby im monitorować to, jak często poszczególne gospodarstwa domowe wywożą ścieki do oczyszczalni. To jest bardzo proste do zmierzenia, monitorowania i raportowania. Gminy powinny tworzyć precyzyjne, dobre regulaminy, monitorować, nadzorować to, jak często gospodarstwa domowe wywożą ścieki, i dbać o przyłączenie do kanalizacji tam, gdzie jest wyznaczona aglomeracja. To są obowiązki gmin, które dzisiaj często nie są spełniane.

Zdaniem autorów raportu brakuje także nadzoru nad gminami ze strony wojewódzkich inspektoratów ochrony środowiska.

– Tylko 20 proc. gmin rocznie jest kontrolowanych przez WIOŚ – podkreśla Marcin Kotlarek.

Eksperci wskazują, że nieodbierane ścieki to poważne wyzwanie środowiskowe, którego nie można ignorować. Na ten problem zwraca uwagę kampania edukacyjna „Widzisz sinice?”, realizowana przez fundację Race for the Baltic w ramach projektu „Bałtyk zaczyna się na lądzie”. Jej celem jest pokazanie, że decyzje podejmowane daleko od Wybrzeża mają bezpośredni wpływ na kondycję Bałtyku, który jest jednym z najbardziej wrażliwych mórz świata.