Newsy

Krajowe granty mogą zachęcić młodych naukowców do rozwijania kariery w kraju. Znaczącym wsparciem dla nich jest program START

2022-10-28  |  06:20
Mówi:prof. Maciej Żylicz, prezes zarządu Fundacji na rzecz Nauki Polskiej
Aleksandra Olejak, doktorantka, Centrum Astronomiczne im. Mikołaja Kopernika PAN
  • MP4
  • Mała liczba ofert pracy w sektorze akademickim, niskie zarobki czy trudność łączenia pracy z życiem rodzinnym – te czynniki już kilka lat temu były przez młodych polskich naukowców wskazywane jako bariery w rozwijaniu kariery w kraju. Jednocześnie zdecydowana większość z nich wiązała przyszłość właśnie z uczelniami i instytutami w Polsce. Dla wielu młodych badaczy ważnym narzędziem do rozwijania kariery w kraju są granty i stypendia kierowane stricte do tej grupy naukowców. Jednym z nich jest realizowany od trzech dekad program START Fundacji na rzecz Nauki Polskiej.

    START to najstarszy w Polsce program stypendialny dla najlepszych młodych naukowców reprezentujących wszystkie dziedziny nauki. Jego laureatami zostają badacze, którzy choć dopiero zaczynają karierę naukową, to już mogą się pochwalić imponującymi osiągnięciami. Tegoroczna edycja konkursu odbywała się już po raz 30. Konkursowi START co roku towarzyszy publikacja listy 100 najzdolniejszych polskich naukowców przed 30. rokiem życia.

    Na liście znalazło się 100 osób, które są świetnymi naukowcami i które mimo swojego młodego wieku mają udokumentowane osiągnięcie, według recenzentów oryginalne i nowatorskie. Badamy przede wszystkim jakość uprawianej nauki, to jest główne kryterium przyznawania tych stypendiów – wyjaśnia w rozmowie z agencją Newseria Biznes prof. Maciej Żylicz, prezes zarządu Fundacji na rzecz Nauki Polskiej.

    Największa liczba tegorocznych laureatów reprezentuje nauki biologiczne i medyczne (31 stypendiów), nauki techniczne (28), nauki humanistyczne i społeczne (20), nauki fizyczne i matematyczne (11) oraz nauki chemiczne (10).

    – Niestety polska nauka rozwija się tak, jak jest finansowana, czyli mamy z tym problemy. To potworne niedofinansowanie przez lata całe doprowadza do tego, że średnio jest nie najlepiej. Ale są dyscypliny naukowe czy całe dziedziny naukowe, które mimo tego niedofinansowania rozwijają się świetnie – mówi prof. Maciej Żylicz. – Fizyka, w szczególności fizyka cząstek elementarnych, astrofizyka, oraz chemia to są dwie dziedziny naukowe, w których osiągamy sukcesy. Z nauk biologicznych niestety jest gorzej, ale w przypadku biologii strukturalnej jesteśmy na 24. miejscu w rankingach światowych.

    Granty krajowe należą do najczęściej wykorzystywanych przez młodych badaczy narzędzi w rozwoju własnej kariery. W badaniu przeprowadzonym w 2017 roku w ramach Projektu Naukowiec polskiej sieci EURAXESS prawie 88 proc. młodych naukowców wskazało, że poszukuje informacji na temat grantów, konkursów i stypendiów, a blisko 79 proc. – że ubiega się o grant krajowy.

    Celem programu START jest przede wszystkim wsparcie i motywowanie młodych talentów naukowych do dalszej pracy w nauce. Dlatego laureaci otrzymują roczne stypendium w wysokości 28 tys. zł, które mogą przeznaczyć na dowolny cel. Fundacja oferuje też dodatkowe finansowanie (stypendium wyjazdowe) na wyjazd studyjny do zagranicznego ośrodka naukowego, a dla wybranych – możliwość wzięcia udziału w spotkaniu z noblistami w niemieckim Lindau. Fundacja na rzecz Nauki Polskiej w ramach programu START przyznaje również specjalne wyróżnienia tym kandydatom, których osiągnięcia badawcze zostały ocenione jako wybitne. Ich stypendia są podwyższone do kwoty 36 tys. zł. Stypendium można przeznaczyć na dowolny cel.

    – Przeprowadziliśmy szereg badań socjologicznych, sprawdzając, co się dzieje z naszymi laureatami, którzy otrzymali to stypendium. To już dość duża grupa osób. Statystycznie rzecz biorąc, oni szybciej osiągają stopnie i tytuły naukowe. Mają też bardzo dużo do powiedzenia w polskiej nauce i są rzeczywiście świetnymi naukowcami – podkreśla prezes zarządu Fundacji na rzecz Nauki Polskiej.

    We wszystkich dotychczasowych edycjach konkursu START Fundacja na rzecz Nauki Polskiej nagrodziła ponad 3,3 tys. młodych, obiecujących naukowców, przyznając im łącznie 90,5 mln zł dofinansowania, co oznacza 3 mln zł wsparcia rocznie.

    Wsparcie finansowe programu START to szansa, aby ofiarować młodym ludziom kredyt zaufania i nadać mu konkretny wymiar. Przekonajmy ich, że zostając na uczelni lub podejmując pracę w instytucie badawczym, można jednocześnie realizować cele osobiste i zawodowe – wyjaśnia fundacja na stronie konkursu.

    Laureaci konkursu na przestrzeni ostatnich dekad jako korzyści z wygranej wskazują zarówno na większą motywację do działania i prestiżowe wyróżnienie, które otwiera drzwi do dalszej kariery. W odpowiedziach pojawia się także dodatkowy zastrzyk pieniędzy, który ułatwia na przykład organizację opieki nad dziećmi i powrót na uczelnię oraz daje spokój psychiczny. Młodzi naukowcy od lat wskazują bowiem niskie zarobki jako jedną z najważniejszych barier w rozwoju kariery w Polsce (badanie „Potrzeby i oczekiwania młodych naukowców związane z rozwojem zawodowej kariery naukowej” Projektu Naukowiec).

    – Ten program jest przede wszystkim dużym wyróżnieniem dla każdego młodego naukowca, bo konkurencja wśród doktorantów była bardzo duża. Wielu z nich jest bardzo zdolnych, ciężko pracuje i osiąga fantastyczne rezultaty naukowe – mówi Aleksandra Olejak, jedna z laureatek tegorocznego konkursu, doktorantka Centrum Astronomicznego im. Mikołaja Kopernika PAN w Warszawie. – Otrzymanie takiego wyróżnienia to nie tylko wyraz docenienia. To też zabezpieczenie finansowe w dość trudnych czasach, bo ostatnie trzy lata przyniosły szereg niepokojących wydarzeń, które sprawiły, że wielu z nas odczuwa niepokój o przyszłość.

    Aleksandra Olejak została w tym roku wyróżniona jedną z nagród specjalnych przyznawanych w programie START. To nagroda im. prof. Adama Sobiczewskiego, przeznaczona dla młodych naukowców, którzy prowadzą badania naukowe w dziedzinie matematyki, fizyki teoretycznej bądź astronomii. Jej głównym kryterium jest wyjątkowo wysoka jakość dorobku naukowego kandydata w tych obszarach.

    – Zajmuję się przede wszystkim badaniem ewolucji masywnych gwiazd w tzw. izolowanych układach podwójnych, która może prowadzić do tworzenia się ciasnych układów obiektów zwartych, czyli np. dwóch czarnych dziur, czarnej dziury z gwiazdą neutronową bądź dwóch gwiazd neutronowych. Następnie, na skutek emisji fal grawitacyjnych, one mogą się ze sobą połączyć. Tego typu sygnały są obecnie odbierane przez detektory fal grawitacyjnych, czyli LIGO–Virgo. To urządzenie dostarcza nam coraz więcej detekcji, pochodzących głównie z dwóch czarnych dziur, i cały czas zastanawiamy się nad tym, jaki dokładnie był scenariusz ewolucyjny, który prowadził do powstania tego typu układów – tłumaczy naukowczyni.

    Stypendia w programie START są finansowane z budżetu Fundacji na rzecz Nauki Polskiej, ze środków przekazanych przez partnerów programu (od kilku lat program wspiera m.in. Fundacja PZU), instytucje, firmy oraz prywatnych darczyńców i z wpłat 1 proc. podatku dochodowego. 

    Czytaj także

    Transmisje online

    Kalendarium

    Więcej ważnych informacji

    Jedynka Newserii

    Jedynka Newserii

    Ochrona środowiska

    Obowiązki w zakresie zrównoważonego rozwoju staną się mniej uciążliwe. Będą dotyczyć tylko największych firm

    Na pierwszy ogień deregulacji w Unii Europejskiej poszły przepisy dotyczące sprawozdawczości zrównoważonego rozwoju. Obowiązki w tym zakresie będą, zgodnie z planem KE, się koncentrowały na największych podmiotach, co stanowi duże ułatwienie dla średnich podmiotów i małych firm w łańcuchach dostaw, ale też może zmienić proces dochodzenia do neutralności klimatycznej w UE. Raportowanie wpływu na środowisko rzeczywiście wiąże się z dużym wysiłkiem i kosztami, czego firmy się obawiają, ale z drugiej strony coraz więcej podmiotów widzi w tym cenne narzędzie do analizy i dodatkową wartość.

    Telekomunikacja

    Wykluczenie cyfrowe szczególnie dotyka generacji silver. T-Mobile wystartował z darmowymi kursami z obsługi smartfona

    44 proc. Polaków w 2023 roku posiadało przynajmniej podstawowe kompetencje cyfrowe przy średniej unijnej na poziomie 56 proc. – wynika z danych Eurostatu. Dla grupy osób powyżej 55. roku życia odsetek ten wynosi kilkanaście procent. T-Mobile – w ramach projektu „Sieć Pokoleń” – burzy cyfrowe bariery oraz pokazuje, jakie możliwości daje technologia. W tym prowadzi cykl warsztatów stacjonarnych oraz udostępnia kurs online z podstaw obsługi smartfona.

    Konsument

    Spada spożycie alkoholu wśród młodzieży. Coraz mniej nastolatków wskazuje na jego łatwą dostępność

    Alkohol jest najbardziej rozpowszechnioną wśród polskiej młodzieży substancją psychoaktywną, choć jego spożycie przez nastolatków znacznie spadło w ciągu trzech ostatnich dekad. Wciąż spory odsetek 15–16-latków uważa, że alkohol jest dla nich łatwo dostępny, ale o ile w przypadku piwa spadek w tym obszarze jest znaczący, o tyle w przypadku wódki delikatny trend spadkowy został w ostatnim badaniu zahamowany. Dostępność zaczyna się jednak nie w sklepie, ale już w domu. Co piąty rodzic jest w tej kwestii na tyle liberalny, że godzi się na spożywanie alkoholu przez dziecko w swojej obecności.

    Partner serwisu

    Instytut Monitorowania Mediów

    Szkolenia

    Akademia Newserii

    Akademia Newserii to projekt, w ramach którego najlepsi polscy dziennikarze biznesowi, giełdowi oraz lifestylowi, a  także szkoleniowcy z wieloletnim doświadczeniem dzielą się swoją wiedzą nt. pracy z mediami.