Newsy

Wykluczenie transportowe dotyka całej Polski. Co czwarte sołectwo nie ma dostępu do pociągu czy autobusu

2023-05-23  |  06:30
Mówi:dr hab. Monika Stanny
Funkcja:profesor IRWiR PAN, dyrektorka Instytutu Rozwoju Wsi i Rolnictwa
Firma:Polska Akademia Nauk
  • MP4
  • Wykluczenie transportowe to realny problem polskich wsi i nie ma znaczenia, czy znajdują się one na wschodzie, czy zachodzie kraju. Jak wskazuje raport „Monitoring rozwoju obszarów wiejskich. Etap IV”, prawie 26 proc. sołectw (11 tys.) nie jest skomunikowanych transportem publicznym, kolejowym lub drogowym, z miejscowością gminną bez przesiadek. Wielu gmin zwyczajnie nie stać na uruchomienie takich połączeń. W miejscowościach wiejskich substytutem transportu publicznego jest samochód. Statystycznie posiada go już każda osoba w wieku produkcyjnym. – Przy czym w większości są to auta stare, mające więcej niż 10 lat – mówi dr hab. Monika Stanny z Instytutu Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN.

    Problem z dostępem do komunikacji publicznej dotyczy dziś wielu miejscowości w Polsce, choć im większa jest gęstość zaludnienia, tym jest on mniejszy. Dotyka on zwłaszcza mieszkańców wsi. Wykluczenie transportowe może dotyczyć nawet kilkunastu milionów ludzi.

    – Wieś dotyka wykluczenie transportowe, przede wszystkim tę wieś najdalej od szosy. 26 proc. miejscowości gminnych nie posiada komunikacji z centrum gminy, czy to jest miasto, czy to jest wieś gminna. To jest prawie 11 tys. sołectw – mówi w rozmowie z agencją informacyjną Newseria Biznes dr hab. Monika Stanny, prof. Instytutu Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN, dyrektorka instytutu.

    Niechlubne zjawisko białych plam transportowych ma w Polsce długą tradycję, sięgającą lat 90. ubiegłego wieku. Ostatnio zostało spotęgowane przez pandemię COVID-19, kiedy wiele połączeń było likwidowanych z powodu niskiego popytu na podróże komunikacją zbiorową. Jak wynika z danych Głównego Urzędu Statystycznego, zebranych przez Stowarzyszenie Wykluczenie Transportowe, w 2014 roku na terenie Polski funkcjonowało 788 612 km linii regularnej komunikacji autobusowej, a w 2020 roku było to 480 435 km.

     Regres transportu publicznego, który nastąpił w latach 90., został automatycznie uzupełniony przez społeczeństwo transportem indywidualnym. Według statystyk obecnie na jedną osobę w wieku produkcyjnym na obszarach wiejskich przypada jeden samochód. Wyraźnie pokazuje to, że samochód jest substytutem transportu publicznego – komentuje badaczka.

    To jednak oznacza, że najbardziej wykluczone komunikacyjnie w tej sytuacji są osoby starsze, które nie mogą prowadzić auta. Zastępowanie samochodami komunikacji zbiorowej ma też inne konsekwencje.

    – Jeżeli rodzic dojeżdża do pracy do danej miejscowości, to dziecko też jest dowożone tam do szkoły, w związku z tym odsetek dzieci uczęszczających do szkoły na obszarach wiejskich maleje – mówi ekspertka PAN.

    Jak wynika z nowej edycji raportu „Monitoring rozwoju obszarów wiejskich. Etap IV” przygotowanego przez Fundację Europejski Fundusz Rozwoju Wsi Polskiej oraz Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN, w latach 2010–2019 liczba rejestrowanych aut na 100 mieszkańców wzrosła o 30 proc. Dane Eurostatu wskazują dodatkowo, że w naszym kraju wskaźnik liczby samochodów na 1000 mieszkańców jest większy niż średnia unijna. To 0,66 auta na mieszkańca, podczas gdy średnia UE wynosi 0,53. Obszary, na których jest najwięcej zarejestrowanych samochodów, pokrywają się z tymi o najgorszej dostępności transportu zbiorowego. Eksperci EFRWP i IRWIR PAN oceniają, że wzrost liczby samochodów osobowych jest nie tylko skutkiem niedostatecznej oferty transportu zbiorowego, lecz także czynnikiem jego dalszego regresu. Co istotne, 90 proc. tych samochodów to auta stare, wyprodukowane jeszcze przed 2008 rokiem, a zatem mające nie mniej niż kilkanaście lat. Dla porównania odsetek dla miast na prawach powiatu wynosi 65 proc.

    Aby mieszkańcy mniejszych miejscowości korzystali z transportu zbiorowego, powinien być więc dodatkowo konkurencyjny wobec własnego auta.

     Musi być na tyle tani i na tyle dostępny, aby mieszkaniec wsi podjął decyzję o porzuceniu własnego samochodu. A gmin na to nie stać, bo finansowo mają trudną sytuację: spadają im dochody i udziały w wydatkach majątkowych i inwestycyjnych. Gminy nie są w stanie zorganizować transportu publicznego na takim poziomie, na jakim oczekiwaliby mieszkańcy obszarów wiejskich – ocenia prof. Monika Stanny.

    W Polsce zapewnienie dostępu do transportu regionalnego leży w gestii samorządów. Raport IRWiR PAN wskazuje, że wydatki na transport lokalny od lat sukcesywnie maleją. Obok transportu szkolnego był jednym z najczęściej wymienianych wydatków budżetu gminy, na które nakłady są coraz mniejsze.

    Zdaniem ekspertki transport publiczny należy traktować w kategoriach inwestycji i podejść do jego uruchomienia jak do każdej innej usługi publicznej, typu ochrona zdrowia czy edukacja.

     Powinniśmy podejść do transportu publicznego, naśladując model niemiecki, gdzie za pewien ryczałt można by było poruszać się różnymi środkami transportu. Należałoby ściągnąć organizację transportu publicznego z ciężaru gminy i nie traktować tego jako koszt, ale inwestycję. To element, który zwiększy naszą mobilność i w konsekwencji przełoży się na korzyści ekologiczne – podsumowuje dyrektorka Instytutu Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN.

    Najwyższa ocena dostępności przestrzennej dotyczy gmin położonych w pobliżu miast. Jest to widoczne przede wszystkim wokół stolic województw. Obszary o niskiej oraz bardzo niskiej klasie oceny dostępności przestrzennej występują poza strefą oddziaływania tych ośrodków i – wraz ze wzrostem odległości od nich – tworzą zwarte klastry. Obserwujemy je przede wszystkim na stykach granic województw pomorskiego i zachodniopomorskiego, podlaskiego i warmińsko-mazurskiego, wielkopolskiego i lubuskiego, a także w rejonach peryferyjnych większości województw (np. na północny zachód oraz południe od Warszawy, na południe od Łodzi, w strefach przygranicznych, m.in. w województwach lubelskim i dolnośląskim) – czytamy w raporcie „Monitoring rozwoju obszarów wiejskich. Etap IV”.

    Czytaj także

    Kalendarium

    Więcej ważnych informacji

    European Financial Congress 2024

    Jedynka Newserii

    Jedynka Newserii

    Ochrona środowiska

    Przedsiębiorcy wypowiedzą się na temat dekarbonizacji. Nowy indeks pokaże ich nastroje względem zielonej transformacji

    Indeks Dekarbonizacji Polskiej Gospodarki ma pokazać, jak wygląda nastawienie krajowego biznesu do kwestii związanych z zieloną transformacją. To nowe narzędzie, wzorowane na wskaźniku PMI, stworzone przez Pracodawców PR, Fundację Instrat i spółkę Qemetica. Indeks, na podstawie ankiet przeprowadzanych wśród przedsiębiorstw, ma uzupełniać dostępne obecnie dane klimatyczne oraz wskazać trendy i aktualne wyzwania dla polskiej gospodarki związane z dekarbonizacją i zrównoważonym rozwojem. Docelowo nowe narzędzie ma się też stać platformą do wymiany opinii między firmami, regulatorami oraz administracją centralną.

    Transport

    Prezes lotniska Warszawa-Modlin: CPK nie jest dla nas zagrożeniem. Będzie miejsce dla portów regionalnych

     Nie boję się, że powstanie Centralnego Portu Komunikacyjnego zagrozi istnieniu lotnisk regionalnych, w tym Modlina – mówi Tomasz Szymczak, p.o. prezesa Mazowieckiego Portu Lotniczego Warszawa-Modlin. Jak podkreśla, mniejsze porty lotnicze będą obsługiwały inny ruch, w tym m.in. przewoźników low-costowych i czarterowych, będzie więc zapotrzebowanie na ich rozwój. Tym bardziej że prognozy dla ruchu lotniczego w regionach są optymistyczne. Władze lotniska w Modlinie planują rozbudowę portu o nowe gate’y.

    Bankowość

    Banki coraz śmielej wdrażają generatywną sztuczną inteligencję. Podchodzą jednak do tej technologii z dużą ostrożnością

    Rośnie rola generatywnej AI w biznesie: w tę technologię inwestuje już 43 proc. przedsiębiorstw na całym świecie, w tym w Polsce, a w ciągu nadchodzącego roku planuje to zrobić kolejne 30 proc. – wynika z raportu EY „Reimagining Industry Futures Study 2024”. Jedną z branż, które dostrzegają w GenAI największy potencjał, są finanse. Banki chętnie inwestują w tę technologię, licząc m.in. na wzrost sprzedaży, usprawnienie procesów i możliwość lepszej personalizacji produktów i usług. Z drugiej strony GenAI niesie też ze sobą szereg wyzwań, związanych chociażby z poufnością i integralnością danych.

    Partner serwisu

    Instytut Monitorowania Mediów

    Szkolenia

    Akademia Newserii

    Akademia Newserii to projekt, w ramach którego najlepsi polscy dziennikarze biznesowi, giełdowi oraz lifestylowi, a  także szkoleniowcy z wieloletnim doświadczeniem dzielą się swoją wiedzą nt. pracy z mediami.